Gweithwyr dur yn pleidleisio i dderbyn cynnig Tata – beth yw’r camau nesaf i’r diwydiant?

17 Chwefror 2017

Erthygl gan Gareth Thomas, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

tatasteel

Llun o Flickr gan Ben Salter. Dan drwydded Creative Commons.

Ar 15 Chwefror 2017, gwnaeth aelodau undebau llafur Community, UNITE a GMB oll bleidleisio i dderbyn y cynnig gan Tata Steel yn ymwneud â phensiynau, buddsoddiad yn y dyfodol a sicrwydd swyddi. Roedd y tair undeb wedi argymell bod gweithwyr yn derbyn y cynnig, tra’n cydnabod y penderfyniad anodd y byddai’n rhaid i weithwyr ei wneud o ran eu pensiynau. Mae Tata wedi dweud bod gwaith yn parhau i fynd rhagddo gyda’r undebau ac eraill i sicrhau dyfodol i’r diwydiant.

Beth sydd yn y cynnig?

Mae undeb llafur UNITE wedi nodi manylion y cynnig y gwnaeth aelodau’r undeb bleidleisio arno, a oedd yn cynnwys:

  • Cau Cynllun Pensiwn British Steel ar gyfer croniadau yn y dyfodol ar 31 Mawrth 2017 a chyflwyno Cynllun Pensiwn Cyfraniadau Diffiniedig. Bydd taliadau untro ychwanegol i aelodau’r cynllun pensiwn 50+ oed sy’n ymddeol rhwng 60 a 64 oed ar gael hefyd mewn rhai amgylchiadau.
  • Ymrwymiad i redeg 2 ffwrnais chwyth ym Mhort Talbot tan o leiaf 2021, a buddsoddiad arfaethedig yn Ffwrnais Chwyth 5 i ymestyn ei oes y tu hwnt i 2021.
  • Ymrwymiad i gynllun buddsoddi sy’n cynnig £1 biliwn o fuddsoddiad dros 10 mlynedd, ar yr amod bod Tata Steel UK yn gwneud o leiaf £200 miliwn mewn enillion cyn treth, llog, dyled ac amorteiddiad (EBITDA) y flwyddyn.
  • Amddiffyn yn erbyn diswyddiadau gorfodol tan 2021, sy’n cyfateb i’r ymrwymiad a roddwyd i’r gweithlu yn ffatri IJmuiden Tata yn yr Iseldiroedd.

Bydd Tata hefyd yn ceisio ailstrwythuro Bonws Elw’r DU, ac yn cyflwyno cyfraddau ac amodau newydd ar gyfer cyflogeion newydd. Mae hefyd yn anelu i wneud arbedion cost cyflogaeth gwerth £13 miliwn ledled y DU.

Sut mae Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU wedi buddsoddi yn y diwydiant dur a’r cymunedau dur?

Yn flaenorol, cynigiodd Llywodraeth Cymru becyn gwerth dros £60 miliwn i Tata, gydag amodau ynghlwm, cyn cyhoeddi eu bod yn gwerthu asedau’r DU ym mis Mawrth 2016, gan gynnwys buddsoddiad mewn gwelliannau amgylcheddol a datblygu’r llinell galfaneiddio ym Mhort Talbot.  Yn dilyn y bleidlais, dywedodd Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a’r Seilwaith ei fod yn gobeithio cyflwyno cyhoeddiadau yn fuan ar y prosiectau hyn.

Hefyd, sefydlodd Ardal Fenter Glannau Port Talbot mewn ymateb i’r cyhoeddiad bod swyddi yn cael eu colli ym mis Ionawr 2016. Hefyd, cytunodd Llywodraeth y DU i ariannu Lwfansau Cyfalaf Uwch ar gyfer tri safle yn yr Ardal Fenter, sy’n galluogi busnesau i hawlio 100% o lwfans y flwyddyn gyntaf ar gyfer cost cyfalaf buddsoddiad newydd mewn peiriannau ac offer.

Ym mis Rhagfyr 2016, cytunodd Llywodraeth Cymru i gyfrannu £8 miliwn tuag at gyfanswm buddsoddiad o £18 miliwn mewn gwelliannau i weithfeydd pŵer Port Talbot a sefydlu canolfan ymchwil a datblygu yn Abertawe. Ym mis Chwefror 2017, cyfrannodd £1.6 miliwn tuag at welliannau amgylcheddol yn Celsa Steel yng Nghaerdydd, a £1.2 miliwn o fuddsoddiad mewn tri chwmni arall yn y diwydiant.

Ym mis Rhagfyr 2016, cytunodd Llywodraeth Cymru i ddarparu £4 miliwn i Tata i gyfateb â’i buddsoddiad mewn hyfforddiant i staff a rheolwyr ledled Cymru.  Mae cynllun cymorth diswyddo ReAct Llywodraeth Cymru wedi helpu gweithwyr Tata a chwmnïau’r gadwyn gyflenwi.

Mae Llywodraeth y DU wedi helpu i liniaru prisiau trydan uchel ac effaith polisi newid hinsawdd. Dros y ddau gynllun iawndal a gyflwynwyd, mae Llywodraeth y DU wedi darparu dros £100 miliwn o iawndal i’r diwydiant dur.

A yw’r cymorth hwn wedi mynd i’r afael â’r heriau allweddol y mae’r diwydiant yn eu hwynebu, a pha gamau pellach sydd eu hangen?

Ym mis Hydref 2015, nododd y diwydiant dur bum maes lle gellid cymryd camau i fynd i’r afael â’r heriau y mae’n wynebu yn y tymor hwy. Mae UK Steel yn dweud o’r rhain, mae un wedi’i weithredu’n llwyr, tri yn rhannol ac nid yw un wedi’i weithredu o gwbl. I’r gwrthwyneb, mae Llywodraeth y DU o’r farn ei bod wedi mynd i’r afael â phedwar o’r camau gweithredu hyn.

O ran prisiau ynni, er bod y diwydiant dur wedi croesawu pecyn cymorth Llywodraeth y DU, mae prisiau trydan ar gyfer cynhyrchwyr y DU yn parhau i fod dipyn uwch na’r cystadleuwyr yn Ewrop. Mae UK Steel yn nodi gwahaniaeth o £17 fesul Mega Watt Awr rhwng cynhyrchwyr y DU a’r Almaen, gan effeithio ar benderfyniadau buddsoddi rhwng gweithfeydd dur mewn gwledydd gwahanol.

Bydd gweithredu mewn cysylltiad â ‘dympio’ dur yn allweddol lle bydd angen i Lywodraeth y DU wneud penderfyniadau ar ôl i’r DU adael yr UE, gan y bydd angen iddi sefydlu mesurau amddiffyn masnach. Bu pryder nad yw tariffau gwrth-dympio blaenorol yr UE wedi bod yn ddigon uchel, ac nad yw Llywodraeth y DU wedi helpu i godi’r rheol ‘dyletswydd leiaf’ gan yr UE. Mae’r sector yn pryderu ynghylch y potensial y bydd tariffau yn cael eu gosod ar ôl i’r DU adael yr UE.  Er bod tariffau WTO ar gynnyrch dur yn 2%, mae tariffau fel y 10% ar y diwydiant modur yn peri mwy o bryder.

O ran ardrethi busnes, mae’r diwydiant dur wedi galw bod peiriannau ac offer yn cael eu heithrio o filiau ardrethi busnes. Canfu UK Steel fod cwmnïau yn y DU yn talu bum i ddeg gwaith mwy o ardrethi busnes na chynhyrchwyr yn Ffrainc a’r Almaen. Nid yw Llywodraeth Cymru wedi gwneud hyn, gan ei bod o’r farn ei bod yn gymhleth i’w weithredu ac wedi dewis helpu’r diwydiant mewn ffyrdd eraill. Fodd bynnag, yn sgil ailbrisio ardrethi busnes yn ddiweddar, gwelwyd gostyngiad yng ngwerthoedd ardrethol gwaith dur yng Nghymru. Mae UK Steel wedi nodi o dan gynllun rhyddhad trosiannol Llywodraeth Cymru, ni fydd gostyngiadau biliau ardrethi busnes gweithfeydd dur yn cael eu capio fel y bydd yn digwydd yn Lloegr.

Mae’r ddwy lywodraeth wedi gweithredu o ran caffael hefyd.  Mae Llywodraethau Cymru a’r DU wedi cyhoeddi prosiectau seilwaith yn yr arfaeth a fydd angen dur. Yn ogystal, mae Llywodraeth Cymru wedi newid ei chontractau cludiant i’w gwneud yn ofynnol nad yw dur wedi’i ‘dympio’ yn cael ei ddefnyddio. Hefyd, mae Llywodraeth y DU wedi cyflwyno mesurau caffael, gan gynnwys ei gwneud yn ofynnol i adrannau llywodraeth ganolog i ystyried effeithiau economaidd a chymdeithasol y dur maent yn ei gael. Ymysg y camau gweithredu allweddol ar gyfer y diwydiant dur yn y dyfodol mae cydymffurfio â chanllawiau, a datblygu dulliau adrodd tryloyw.

Ym mis Mai 2016, galwodd Prifysgol Abertawe am gefnogaeth i gynnig newydd ar gyfer canolfan arloesi a thechnoleg genedlaethol ar gyfer dur. Mae’r IPPR wedi dadlau y dylai diwydiannau sylfaen megis dur gael eu hintegreiddio’n well i’r rhwydweithiau Catapult, sydd wedi’u dylunio i hybu arloesedd mewn sectorau allweddol ledled y DU.

Gan edrych at y dyfodol, mae rhai’n ystyried nad yw cynigion Llywodraeth y DU am strategaeth ddiwydiannol yn ystyried dur yn ddigonol. Mae Llywodraeth y DU a’r diwydiant dur yn trafod y potensial o gael ‘bargen sector’ i’r diwydiant, a gefnogir gan Lywodraeth Cymru. Bydd sectorau yn datblygu cynlluniau i hybu cynhyrchiant.  Yna gallai Llywodraeth y DU helpu mewn sawl ffordd, gan gynnwys polisi sgiliau a hyfforddiant, newidiadau i reoliadau, helpu i fynd i’r afael â’r rhwystrau i fasnach a helpu i greu sefydliadau sectoraidd newydd.

Cyhoeddiad Newydd: Y diwydiant dur: golwg fanwl

19 Mai 2016

Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

Yr heriau sy’n wynebu’r diwydiant dur yw un o’r materion sydd wedi cael y sylw mwyaf yn 2016. Mae’r papur hwn yn rhoi crynodeb o’r diwydiant yng Nghymru a’r DU, datblygiadau diweddar o ran safleoedd Tata Steel a’r wynebau allweddol sy’n wynebu’r diwydiant.

Y diwydiant dur: golwg fanwl (PDF, 1MB)

blog-W

View this post in English
Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Dyfodol y diwydiant dur

19 Mai 2016

Erthygl gan Gareth Thomas, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

Daw’r erthygl hon o Materion o Bwys i’r Pumed Cynulliad’, a gyhoeddwyd ar 12 Mai 2016.

Datblygiadau yn y diwydiant dur oedd un o’r materion gwleidyddol amlycaf yn 2016. Beth yw’r prif bwysau sy’n wynebu’r diwydiant a sut all Llywodraeth newydd Cymru helpu i sicrhau dyfodol hirdymor cynaliadwy iddo?

Penderfyniad Tata Steel ym mis Mawrth 2016 i werthu ei asedau yn y DU oedd y datblygiad diweddaraf mewn ‘storm berffaith’ o heriau diweddar i’r diwydiant dur yng Nghymru a’r DU.

Yn ogystal â’r gweithfeydd dur ym Mhort Talbot, mae gan Tata nifer o weithfeydd eraill yng Nghymru: Llanwern, yr Orb yng Nghasnewydd, Shotton, a Throstre ger Llanelli. Ymhlith y cynhyrchwyr eraill sydd â gweithfeydd yng Nghymru mae Celsa Steel a Liberty House Steel UK. Ledled Cymru, roedd 6,420 o bobl yn cael eu cyflogi yn y diwydiannau haearn a dur yn 2015, ac roedd y diwydiant dur sylfaenol a’r gadwyn gyflenwi yn cyfrif am yn agos at 20,000 o swyddi.

Canfu’r Uned Ymchwil i Economi Cymru ym Mhrifysgol Caerdydd mai £3.2 biliwn yw cyfanswm effaith economaidd Tata yng Nghymru bob blwyddyn, a’i fod yn cefnogi Gwerth Ychwanegol Gros o £1.6 biliwn. Mae Tata yn cyfrannu £200 miliwn mewn cyflogau i economi Cymru bob blwyddyn, ac mae pob swydd yn Tata yn cefnogi 1.22 o swyddi eraill yn economi Cymru.

steelworks-cy

Beth yw’r opsiynau i sicrhau dyfodol gweithfeydd Tata Steel?

Cymerodd naw mis i gael y cytundeb gwerthiant amodol ar gyfer gweithfa Tata yn Scunthorpe ym mis Ebrill 2016, ac mae Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU wedi annog Tata i ganiatáu digon o amser ar gyfer gwerthu. Ym mis Mawrth 2016, prynodd Llywodraeth yr Alban ddau o weithfeydd dur Tata cyn eu gwerthu ymlaen i Liberty Steel ar yr un diwrnod.

Mae’r opsiynau posibl ar gyfer safleoedd Tata yn cynnwys: gwerthu’r holl weithfeydd; rheolwyr yn prynu safleoedd penodol; gwladoli; cyd-fuddsoddi rhwng y sector cyhoeddus a’r sector preifat; rhewi’r safleoedd dros dro yn eu cyflwr presennol i alluogi eu hailagor yn y dyfodol; neu gau’r cyfan.

Cynigiodd Llywodraeth flaenorol Cymru becyn gwerth dros £60 miliwn i Tata, a oedd yn cynnwys cyllid ar gyfer cynnyrch amgylcheddol a sgiliau a hyfforddiant, a benthyciad masnachol i ddatblygu llinell galfaneiddio ar gyfer gorchuddio dur. Trafodwyd hefyd gyd-fuddsoddi mewn gorsaf bŵer ar safle Port Talbot, a fyddai’n arwain at gostau ynni is ac at ddefnyddio ynni’n fwy effeithlon.

O ystyried maint y buddsoddiad sydd ei angen yng ngweithfeydd Tata, byddai hefyd angen cymorth gan Lywodraeth y DU. Mae Llywodraeth y DU wedi nodi y byddai’n ystyried cyd-fuddsoddi â phrynwr ar delerau masnachol, gan gynnwys, o bosibl, derbyn y cyfrifoldeb am rai o’r dyledion sy’n gysylltiedig â’r gweithfeydd. Gallai Llywodraeth y DU hefyd helpu gyda’r cyflenwad pŵer, drwy Gynllun Pensiwn Dur Prydain, ac o ran y seilwaith.

Sut mae mynd i’r afael â’r heriau sy’n wynebu’r sector?

Ar ddechrau’r argyfwng, roedd y diwydiant o’r farn ei fod yn wynebu pum prif her, ac mae pedwar ohonynt yn bryderon mawr i’r sector o hyd. Mae rhai o’r rhain yn feysydd sydd heb eu datganoli, sy’n golygu y bydd angen i Lywodraeth nesaf Cymru weithio mewn partneriaeth i fynd i’r afael â’r materion hyn.

Beth yw dympio, a pha fesurau sy’n cael eu defnyddio i’w atal ar hyn o bryd?

Ystyr dympio yw pan fydd pris allforio cynnyrch fel dur yn is na phris y farchnad yng ngwlad yr allforiwr, neu efallai hyd yn oed yn is na’r pris cost. Mae’r UE yn ymchwilio i’r achosion hyn, ac mae’n gallu gosod tariffau ar lefel y dympio, oni bai y byddai tariff is yn gwneud iawn am y golled i gynhyrchwyr yn yr UE. Y rheol ‘dyletswydd leiaf’ yw’r enw ar hyn.

Mae ‘dympio’ dur yn cael sylw ar lefel yr UE, ac mae’r pryderon yn ymwneud â gallu dur Ewropeaidd i gystadlu’n fyd-eang ag allforion Tsieina a Rwsia. Lansiodd y Comisiwn Ewropeaidd gynigion i fynd i’r afael â’r heriau hyn ym mis Mawrth 2016, gan gynnwys lleihau faint o amser y mae ymchwiliadau gwrth-ddympio yn ei gymryd a newid y ffordd y mae tariffau gwrth-ddympio yn cael eu cyfrifo mewn rhai amgylchiadau. Pryder arall yw’r effaith y byddai dyfarnu Statws Economi’r Farchnad i Tsieina yn ei chael ar gamau y gellid eu cymryd yn erbyn ‘dympio’.

Mae prisiau ynni ar gyfer cynhyrchwyr dur yn y DU yn uwch na gwledydd eraill Ewrop, er bod Llywodraeth y DU yn digolledu diwydiannau sy’n defnyddio llawer o ynni. Er bod cynhyrchwyr dur wedi croesawu’r pecyn digolledu, maent yn dal i dalu llawer mwy am drydan na’u cystadleuwyr yn Ewrop ac maent am weld rhagor yn cael ei wneud

Mae’n debyg bod ardrethi busnes sy’n cael eu talu gan gynhyrchwyr yn y DU rhwng pump a deg gwaith yn uwch na’r rhai mewn gwledydd Ewropeaidd eraill. Yng Nghymru, mae pwerau dros ardrethi busnes wedi’u datganoli’n llwyr i Lywodraeth Cymru. Mae’r sector wedi galw am beidio â chynnwys gwerth peiriannau a pheirianwaith wrth gyfrifo biliau ardrethi busnes, gan fod hynny’n cymell cwmnïau i beidio â buddsoddi. Ar ddiwedd y Pedwerydd Cynulliad, roedd Llywodraeth flaenorol Cymru yn dal i ystyried sut i fynd i’r afael â’r mater hwn ar gyfer holl ddiwydiant gweithgynhyrchu Cymru.

Mae’r diwydiant dur hefyd am i sector cyhoeddus Cymru, Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU ddefnyddio’r broses gaffael ar gyfer prosiectau seilwaith mawr i roi mwy o gefnogaeth i ddur y DU. Roedd Llywodraeth flaenorol Cymru o’r farn bod ei pholisïau caffael yn cefnogi egwyddorion y Siarter ar gyfer Dur Cynaliadwy Prydeinig, er bod y diwydiant wedi galw am fonitro a gweithredu polisïau caffael yn agosach. Mae Tasglu Tata, a sefydlwyd gan Lywodraeth flaenorol Cymru, yn datblygu rhestr o brosiectau seilwaith a allai fod o gymorth i’r diwydiant dur, ac yn edrych ar sut y mae prosiectau cyfalaf mawr yn gosod meini prawf ar gyfer caffael dur.

Mae’r diwydiant dur hefyd wedi nodi y byddai cyd-fuddsoddiad gan Lywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU mewn ymchwil a datblygu yn ffordd i ddatblygu’r sector dur.

Bydd penderfyniadau Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU yn effeithio ar ddyfodol agos a dyfodol hirdymor y diwydiant. Gan fod miloedd o swyddi a dyfodol diwydiant cyfan yn y fantol, un o’r heriau mawr cyntaf i Lywodraeth nesaf Cymru fydd gweithio â phartneriaid i leddfu’r pwysau sy’n wynebu’r sector hwn.

Ers i’r erthygl hon gael ei hysgrifennu ar gyfer copi caled y cyhoeddiad Materion o Bwys, bu nifer o ddatblygiadau:

  • Mae Llywodraeth y DU wedi cyflwyno manylion pellach am gymorth a allai fod ar gael i’r prynwr llwyddiannus, gan gynnwys y posibilrwydd y bydd yn cymryd cyfran ecwiti o hyd at 25%;
  • Mae Tata wedi cyhoeddi bod saith ymgeisydd wedi cyrraedd cam nesaf y broses ymgeisio. Mae’r rhain yn cynnwys Liberty Steel ac Excalibur Steel UK, a’r sôn yw eu bod hefyd yn cynnwys Greybull Capital, JSW Steel a Nucor; ac
  • Mae Llywodraeth Cymru wedi cadarnhau ei bod wedi cynnig cymorth ariannol i gynnig Excalibur Steel UK, ond nid yw’n hysbys eto beth yw gwerth y cymorth hwn. Fodd bynnag, nid yw hyn yn gefnogaeth ffurfiol o gais Excalibur gan fod cymorth ar gael i ymgeiswyr eraill os byddant yn gofyn amdano.

Ffynonellau allweddol

Hyrwyddwyd gan Gomisiwn Cynulliad Cenedlaethol Cymru, Bae Caerdydd, Caerdydd, CF99 1NA

View this post in English
Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Dur yng Nghymru: cymorth posibl gan Lywodraeth Cymru

21 Ionawr 2016

Erthygl gan Gareth Thomas, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

Second blog post pic

Llun o Flickr gan Ben Salter.  Dan drwydded Creative Commons

 

Yn dilyn ein herthygl gyntaf ar y diwydiant dur a gyhoeddwyd yn gynharach heddiw, mae’r erthygl hon yn ystyried y cymorth y gall Llywodraeth Cymru ei gynnig i weithlu’r diwydiant dur yn dilyn digwyddiadau diweddar.

Beth all Llywodraeth Cymru ei wneud i gynorthwyo’r gweithlu?

Mae’r Prif Weinidog wedi gofyn i Weinidog yr Economi, Gwyddoniaeth a Thrafnidiaeth gadeirio tasglu lefel uchel i gefnogi gweithwyr yr effeithir arnynt gan gyhoeddiad Tata Steel, a chyfarfu’r tasglu am y tro cyntaf ddoe.

Gan edrych ar raglenni penodol, mae rhaglen Llywodraeth Cymru, ReAct, yn cefnogi unigolion y mae eu swyddi’n cael eu dileu a chyflogwyr sy’n cyflogi gweithwyr y cafodd eu swyddi eu dileu cyn hynny.

Mae cymorth ar gyfer unigolion o dan y cynllun ReAct ar gael yn rhad ac am ddim i bobl sydd wedi cael rhybudd bod eu swyddi’n cael eu dileu, neu bobl y dilëwyd eu swyddi yn y 3 mis diwethaf, ac nad ydynt wedi bod mewn cyflogaeth barhaus am 6 wythnos neu fwy ers cael eu diswyddo. Mae’r gefnogaeth a gynigir gan ReAct yn cynnwys cymorth ym maes recriwtio a hyfforddiant, a grantiau yn ôl disgresiwn ar gyfer cymorth ychwanegol a hyfforddiant galwedigaethol.

Mae dau becyn ar gael i gyflogwyr sy’n cyflogi gweithwyr y cafodd eu swyddi eu dileu’n flaenorol.

  • Cefnogaeth Recriwtio i’r Cyflogwr – mae’r gronfa hon yn rhoi cyllid i gyflogwyr sy’n penodi unigolion a gafodd eu diswyddo yn ystod y tri mis blaenorol. Mae’r pecyn hwn yn cynnig hyd at £3,000 sy’n cael ei dalu mewn pedwar rhandaliad fel cyfraniad at gostau cyflog
  • Cefnogaeth Hyfforddi’r Cyflogwr – mae hon yn gronfa ddewisol ar wahân sy’n cynnig hyd at £1,000 i gyflogwr ei ddefnyddio i dalu costau hyfforddiant sy’n berthnasol i swydd y sawl y mae wedi’i benodi. Rhaid i unrhyw gais am yr arian hwn gael ei wneud ar y cyd â Chymorth Recriwtio i Gyflogwyr.

Mae gwybodaeth fanwl am y meini prawf cymhwysedd ar gael ar wefan Llywodraeth Cymru.

Yn ystod ymchwiliad diweddar Pwyllgor Dethol San Steffan ar Fusnes, Arloesi a Sgiliau i’r diwydiant dur yn y DU, amlygodd yr undeb llafur, Community, gynllun blaenorol Llywodraeth Cymru, ProAct, fel enghraifft o arfer da wrth sicrhau bod sgiliau’n cael eu cadw ar gyfer y diwydiant pan fydd bygythiad o gau gweithfeydd. Pecyn cymorth ariannol oedd ProAct, ac roedd ar gael yn y dirywiad economaidd i fusnesau a oedd wedi cyflwyno oriau gweithio byr ac yn wynebu’r bygythiad o orfod dileu swyddi. Yn fras, roedd yn cynnig:

  • Hyd at £2,000 yr unigolyn tuag at gostau hyfforddi
  • Cymhorthdal ​​cyflog o hyd at £2,000 (ar gyfradd o £50 y dydd) fesul unigolyn tra bo’n dilyn yr hyfforddiant hwn (hyd at 12 mis).

Yn yr Alban, cyflwynodd Llywodraeth yr Alban becyn tebyg yn ddiweddar lle y bydd staff yn cael tua 60 y cant o’u cyflog gros ac yn derbyn hyfforddiant uwch i sicrhau y gall gweithfeydd ailagor yn gyflym pan fydd y gwaith cynhyrchu’n ailddechrau.

Beth ellid ei wneud i leihau swm yr ardrethi busnes a delir gan y diwydiant dur?

Mae ardrethi busnes wedi’u datganoli’n llawn i Gymru, a bu galwadau i eithrio offer a pheiriannau o ardrethi busnes. O ran y diwydiant dur , byddai cymorth yn y maes hwn yn golygu na fyddai busnesau’n gorfod talu ardrethi busnes ar isadeiledd fel ffwrneisi chwyth, ffyrnau golosg, tyrbinau a generaduron. Mae rhai o’r farn bod y trefniant presennol yn annog cwmnïau i beidio â buddsoddi, ac mae UK Steel wedi tynnu sylw at y ffaith bod cwmnïau yn y DU yn talu rhwng pump a 10 gwaith yn fwy mewn ardrethi busnes na’u cystadleuwyr yn yr UE. Mae Gweinidog yr Economi, Gwyddoniaeth a Thrafnidiaeth wedi datgan bod  Llywodraeth Cymru, gan gofio’r ystyriaethau cymorth gwladwriaethol sydd ynghlwm wrth gefnogi diwydiant penodol, wedi bod yn ystyried eithrio offer a pheiriannau wrth gyfrifo ardrethi busnes ar draws pob sector. Mae’r Gweinidog yn amcangyfrif y byddai hyn yn costio tua £25 miliwn i £30 miliwn y flwyddyn ariannol.

Agwedd arall ar bolisi ardrethi busnes sy’n cael ei ystyried gan Lywodraeth Cymru yw sicrhau bod yr agwedd gyffredinol at brisio yn ystyried yr heriau presennol sy’n wynebu’r diwydiant dur. Mae hyn yn cael ei ddatblygu trwy drafodaethau gydag Asiantaeth y Swyddfa Brisio, sef adran Llywodraeth y DU sy’n asesu’r ardrethi busnes y mae cwmnïau’n atebol i’w talu yng Nghymru a Lloegr.

Beth ellir ei wneud o safbwynt caffael i helpu’r diwydiant dur cartref?

Mae cymorth gyda chaffael yn faes allweddol arall lle y mae’r diwydiant dur yn gofyn am gymorth. Mae gan Lywodraeth Cymru ddatganiad polisi caffael ar gyfer Cymru, sy’n nodi’r arferion caffael a’r camau gweithredu penodol y mae’n ofynnol i bob sefydliad yn y sector cyhoeddus yng Nghymru eu cymryd. Mae’n ystyried bod ei pholisïau caffael yn cefnogi egwyddorion y Siarter ar gyfer Dur Cynaliadwy Prydeinig. Mae’r ystadegau diweddaraf ar gaffael yn dangos bod 55% o wariant y sector cyhoeddus yng Nghymru yn mynd ar gwmnïau o Gymru.

Yn ei datganiad yn y Cyfarfod Llawn ddydd Mawrth, nododd Gweinidog yr Economi, Gwyddoniaeth a Thrafnidiaeth fod Llywodraeth Cymru yn adolygu dogfennau contractau enghreifftiol ar gyfer prosiectau trafnidiaeth mawr, i sicrhau eu bod yn bodloni amcanion y Siarter ar gyfer Dur Cynaliadwy Prydeinig.

Mae Llywodraeth Cymru yn galw am Ardal Fenter ym Mhort Talbot. Beth yw Ardal Fenter, a beth allai ei gyflawni?

Mae Gweinidog yr Economi, Gwyddoniaeth a Thrafnidiaeth wedi ysgrifennu at Ganghellor y Trysorlys gyda chynnig i greu Ardal Fenter ychwanegol o gwmpas Gwaith Dur Port Talbot. Mae 7 Ardal Fenter yng Nghymru ar hyn o bryd, yn canolbwyntio ar sectorau busnes allweddol, â’r nod o greu swyddi newydd a thwf cynaliadwy.

Mae’r Gweinidog o’r farn y byddai angen Lwfansau Cyfalaf Uwch er mwyn sicrhau bod yr Ardal Fenter yn cael yr effaith fwyaf posibl, ac mae wedi cynnwys hyn yn rhan o’r cynnig i Lywodraeth y DU. Mae’r rhain wedi’u hanelu’n benodol at Ardaloedd Menter sy’n cefnogi gweithgynhyrchu, ac maent yn galluogi busnesau i hawlio lwfans blwyddyn gyntaf o 100% ar gyfer costau cyfalaf buddsoddiad mewn peiriannau ac offer a wneir cyn 31 Mawrth 2020.

Yn y gorffennol hefyd, mae Llywodraeth Cymru wedi cynnal cynlluniau rhyddhad ardrethi busnes ar gyfer busnesau bach a chanolig yn y 7 ardal fenter sydd eisoes yn bodoli.  Mae’r cynllun yn canolbwyntio ar fusnesau yn yr ardal sydd newydd gael eu sefydlu neu sy’n cynyddu maint eu gweithlu.

Awgrymwyd hefyd y gellid addasu rhai enghreifftiau eraill o bolisïau datblygu economaidd i ymdrin â’r sefyllfa ym Mhort Talbot. Mae’r rhain yn cynnwys rhaglen Newport Unlimited a sefydlwyd yn 2003 yn dilyn y dirywiad mewn diwydiant trwm yn yr ardal, a’r gwaith a wnaed yn dilyn cau purfa olew Murco yn Sir Benfro.

Pa gymorth sy’n cael ei ddarparu ym maes ymchwil a datblygu a gwelliannau amgylcheddol?

Mewn briff diweddar gan UK Steel, crybwyllwyd cymorth cyllid uniongyrchol ar gyfer y sector ym maes ymchwil a datblygu a gwelliannau amgylcheddol. Byddai’n gyfrifoldeb i Lywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU.

Mae enghreifftiau o brosiectau sydd wedi derbyn cyllid dros y blynyddoedd diwethaf yn cynnwys Partneriaeth Ymchwil ac Arloesi Diwydiant Dur (STRIP), sydd â’r nod o roi hwb i sgiliau’r diwydiant dur yng Nghymru a’i gadwyn gyflenwi, a’r Ganolfan Beirianneg Cynnyrch Cynaliadwy ar gyfer Haenau Diwydiannol Gweithredol Arloesol (SPECIFIC).

Mae’r Gweinidog hefyd wedi datgan bod Llywodraeth Cymru yn ymchwilio i gyfleoedd i wella a moderneiddio’r sector dur trwy ddefnyddio’r Ganolfan Gynghori ynghylch Buddsoddiadau Ewropeaidd a Chronfa Ewropeaidd ar gyfer Buddsoddiadau Strategol.

Byddwn yn dychwelyd at y maes hwn pan fydd datblygiadau’n digwydd.

View this post in English

Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Dur yng Nghymru: pwysau sy’n wynebu’r diwydiant

21 Ionawr 2016

Erthygl gan Gareth Thomas, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

Port Talbot Steelworks

Llun o Flickr gan Ben Salter.  Dan drwydded Creative Commons

Mae’r ansicrwydd diweddar sy’n wynebu’r sector dur ledled y DU wedi cael effaith fawr ar gymunedau ledled Cymru. Cafwyd cyhoeddiad gan Tata Steel ddydd Llun bod swyddi’n cael eu colli, yn dilyn cyhoeddiad tebyg ddiwedd y llynedd.

O ystyried pwysigrwydd y diwydiant dur i Gymru, rydym yn bwrw golwg ar y materion allweddol. Mae’r erthygl hon yn rhoi darlun cyffredinol o’r diwydiant dur yng Nghymru a’r heriau y mae’n eu hwynebu, ac yn nes ymlaen heddiw mewn ail erthygl byddwn yn edrych yn fanylach ar y gefnogaeth y gall Llywodraeth Cymru ei chynnig.

Pa gyfraniad economaidd y mae’r diwydiant dur yn ei wneud i Gymru?

Yn ôl rhai adroddiadau, mae Tata Steel yn cyfrannu £200 miliwn mewn cyflogau i economi Cymru. Canfu astudiaeth gan yr Uned Ymchwil i Economi Cymru ym Mhrifysgol Caerdydd mai £3.2 biliwn yw cyfanswm effaith economaidd Tata yng Nghymru, a’i fod yn cefnogi gwerth ychwanegol gros o £1.6 biliwn.

Bu gostyngiad sylweddol yn nifer y bobl a gyflogir yn y diwydiant dur dros y pedwar degawd diwethaf. Roedd 6,630 o bobl yn cael eu cyflogi yn y diwydiannau haearn a dur yng Nghymru yn 2014, sef 10% yn unig o’r 62,400 o bobl a oedd yn cael eu cyflogi yn y sector 40 mlynedd yn ôl. Dyma’r lefel isaf ar unrhyw adeg yn ystod y 40 mlynedd diwethaf. Gwelwyd llawer o’r gostyngiad hwn yn y 1970au hwyr a dechrau’r 1980au.

Nifer y bobl a gyflogir yn y diwydiant haearn a dur yng Nghymru a’r DU

Steel graph Welsh

Ffynhonnell: Stats Cymru, Lefelau cynhyrchu haearn a dur yn ôl blwyddyn, mesur ac ardal

Mae’n werth cofio bod nifer o ffigurau gwahanol ar gael ynglŷn â chyflogaeth yn y diwydiant dur yng Nghymru. Mae ffigurau eraill sy’n defnyddio diffiniad gwahanol o’r diwydiant dur yn awgrymu ei fod yn cyflogi 8,100 o bobl yng Nghymru yn 2014. Mae Gweinidog yr Economi, Gwyddoniaeth a Thrafnidiaeth wedi awgrymu bod y diwydiant dur sylfaenol, a’i gadwyn gyflenwi yng Nghymru yn cyfrif am yn agos at 20,000 o swyddi.

Yng Nghymru, cynhyrchwyd 4,400 cilotunnell o ddur crai yn 2014. Mae hyn yn 37% o gyfanswm y DU, sef 12,030 cilotunnell. Mae’r lefelau cynhyrchu yn tueddu i amrywio o flwyddyn i flwyddyn, yng Nghymru a’r DU.

Mae mewnforion haearn a dur i Gymru wedi cynyddu lawer yn gyflymach dros y blynyddoedd diwethaf na lefel yr allforion o Gymru. Mae ffigurau’n dangos bod Cymru wedi allforio gwerth bron i £1.3 biliwn o haearn a dur yn 2014, gan fewnforio gwerth ychydig dros £400 miliwn.

Fodd bynnag, rhwng 1996 a 2014 (y cyfnod y mae ffigurau ar gael ar ei gyfer), mae gwerth blynyddol mewnforion haearn a dur i Gymru wedi cynyddu 370%, o’i gymharu â chynnydd o 69% yng ngwerth blynyddol allforion yn ystod yr un cyfnod. Mewn geiriau eraill, roedd gwerth blynyddol allforion ym 1996 bron naw gwaith yn fwy na gwerth mewnforion. Yn 2014, roedd gwerth blynyddol allforion ychydig dros dair gwaith gwerth mewnforion.

O ran faint o ddur a gynhyrchir yn gyffredinol, mae’r diwydiant dur yn y DU wedi lleihau’n sylweddol dros y deugain mlynedd diwethaf. Yn ystod yr un cyfnod, mae gwledydd eraill wedi cynyddu eu lefelau cynhyrchu gryn dipyn.

Dros y pedwar degawd diwethaf mae lefelau cynhyrchu dur yn y DU wedi disgyn yn is na’r lefelau mewn gwledydd fel Ffrainc, Sbaen a’r Eidal, ac wedi aros yn is na lefel yr Almaen. Mae’r anawsterau a wynebir gan y diwydiant wedi bod yn hysbys ers rhai blynyddoedd, ac wedi derbyn cryn sylw yn y cyfryngau a chan wleidyddion dros y misoedd diwethaf.

Beth yw’r prif heriau a wynebir gan y diwydiant dur, a beth yw’r atebion posibl?

Crybwyllwyd nifer o ffactorau posibl i egluro’r pwysau sy’n wynebu’r diwydiant dur a’r swyddi a gollwyd yn ddiweddar. Mae’r rhain yn cynnwys mewnforion rhad, y bunt gref, costau ynni ac ardrethi busnes. Mae’r diwydiant wedi nodi pum maes lle y gellir cymryd camau i fynd i’r afael â’r heriau y mae’n eu hwynebu. Mae angen gweithredu ar lefel Llywodraeth y DU neu’r UE ar nifer o’r meysydd polisi hyn, oherwydd nad ydynt wedi’u datganoli.

Gweithredu yn erbyn arferion masnachu megis ‘dympio’ dur – lle mae’r pris allforio yn is na phris y farchnad yn ngwlad yr allforiwr, neu efallai hyd yn oed yn is na’r pris cost. Rhaid ymdrin â’r mater hwn ar lefel yr UE, ac mae’n ymwneud yn bennaf â phryderon ynghylch gallu dur o Ewrop i gystadlu’n fyd-eang wrth i Tsieina allforio mwy o ddur nag erioed o’r blaen. Mae’r Pwyllgor Dethol ar Fusnes, Arloesedd a Sgiliau yn San Steffan yn ystyried mai hon yw’r her bwysicaf, ac wedi dod i’r casgliad nad oes unrhyw sicrwydd y bydd yn cael ei datrys yn fuan. Mae Llywodraeth y DU wedi pleidleisio o blaid camau ‘gwrth-ddympio’ yn achos rhai mewnforion dur, ac wedi llwyddo i sicrhau cyfarfod eithriadol o Gyngor Cystadleurwydd yr UE ynglŷn â’r mater hwn.

Mae prisiau ynni ar gyfer cynhyrchwyr dur yn uwch nag yn rhai o wledydd eraill yr UE. Mae’r diwydiant dur wedi bod yn galw ers 2011 am becyn arbennig ar gyfer diwydiannau sy’n defnyddio llawer o ynni. Ym mis Rhagfyr 2015 sicrhaodd Llywodraeth y DU gymeradwyaeth, o safbwynt cymorth gwladwriaethol, i dalu rhagor o iawndal i ddiwydiannau sy’n defnyddio llawer o ynni, gan gynnwys dur, er mwyn ystyried costau’r polisi ynni adnewyddadwy. Fodd bynnag mae Llywodraeth y DU wedi datgan ei bod eisoes wedi talu tua £60 miliwn i’r diwydiant dur er mwyn helpu i liniaru costau’r polisïau ynni presennol cyn y cyhoeddiad ym mis Rhagfyr 2015.

Mae’r Gyfarwyddeb Allyriadau Diwydiannol yn bygwth rhagor o bwysau o safbwynt costau. Ym mis Hydref 2015, cyhoeddodd Llywodraeth y DU y byddai’n gohirio’r broses o weithredu’r Gyfarwyddeb Allyriadau Diwydiannol am bedair blynedd a hanner ar gyfer y sector dur, yn amodol ar gael cymeradwyaeth derfynol gan y Comisiwn.

Mae ardrethi busnes ledled y DU yn uwch nag yn rhai o wledydd eraill yr UE, ac mae UK Steel wedi tynnu sylw at y ffaith bod cwmnïau dur yn y DU yn talu rhwng pump a 10 gwaith yn fwy mewn ardrethi busnes na’u cystadleuwyr yn yr UE. Mae’n destun pryder penodol i’r sector dur bod offer a pheiriannau yn cael eu cynnwys wrth gyfrifo ardrethi busnes, gan y gwelir bod hyn yn annog busnesau i beidio â buddsoddi yn y rhain os byddant wedyn yn gorfod talu mwy mewn ardrethi busnes.

Pryderon bod cwmnïau dur yn y DU ar eu colled o ran contractau amddiffyn a phrosiectau seilwaith mawr, oherwydd nad yw prosesau caffael yn rhoi digon o sylw i ystyriaethau cymdeithasol ac amgylcheddol, ac ystyriaethau cynaliadwyedd, yn ogystal â phris.

Mae’r materion eraill a godwyd mewn briff diweddar gan UK Steel yn cynnwys gweithredu ar lefel yr UE ar Statws Economi Marchnad i Tsieina, a chymorth cyllido uniongyrchol ar gyfer y sector ym maes ymchwil a datblygu a gwelliannau amgylcheddol. Byddai’r cymorth cyllido hwn yn gyfrifoldeb i Lywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU.

Yr heriau y gall Llywodraeth Cymru ymateb iddynt yw’r rhai sy’n ymwneud ag ardrethi busnes a chaffael. Bydd Llywodraeth Cymru hefyd yn cyflawni rôl allweddol wrth gefnogi gweithwyr sydd wedi colli eu swyddi, trwy’r rhaglen ReAct a thrwy ysgogiadau polisi eraill ym maes datblygu economaidd. Bydd y meysydd hyn yn cael eu trafod yn fwy manwl yn nes ymlaen heddiw.

View this post in English

Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg