Gadael yr Undeb Ewropeaidd: Beth fyddai goblygiadau masnachu o dan “delerau Sefydliad Masnach y Byd” i economi Cymru?

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Yr wythnos diwethaf, ysgrifennodd Prif Weinidog y DU at Donald Tusk, Llywydd y Cyngor Ewropeaidd, i roi gwybod iddo am fwriad y Deyrnas Unedig i adael yr Undeb Ewropeaidd. Roedd y weithred hon yn Tanio Erthygl 50, yr adran o’r Cytuniad ar Weithrediad yr Undeb Ewropeaidd sy’n rheoli sut y byddai Aelod-wladwriaeth yn gadael yr UE.

Parhau i Ddarllen

Gadael yr Undeb Ewropeaidd, amaethyddiaeth a bywyd gwledig yng Nghymru: Pwyllgor Cynulliad yn cyhoeddi adroddiad

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Yn dilyn canlyniad refferendwm yr UE, lansiodd y Pwyllgor Newid Hinsawdd, Amgylchedd a Materion Gwledig ymchwiliad i Ddyfodol Polisïau Amaethyddiaeth a Datblygu Gwledig yng Nghymru.

Casglodd y Pwyllgor gyfoeth o dystiolaeth dros chwe mis yr ymchwiliad, gan glywed gan, ymysg eraill, undebau ffermio, academyddion, amgylcheddwyr, coedwigwyr, cynrychiolwyr LEADER, y diwydiant twristiaeth ac Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Amgylchedd a Materion Gwledig. Roedd yn cynnwys gweithdy i randdeiliaid, sesiynau tystiolaeth llafar, tystiolaeth ysgrifenedig a sgwrs ar-lein.

Parhau i Ddarllen

Gadael yr UE: materion o bwys ar gyfer amaethyddiaeth, datblygu gwledig a’r amgylchedd

01 Tachwedd 2016

Erthygl gan Katy Orford a Elfyn Henderson, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

rockyview

Bydd Mark Reckless AC, cadeirydd Pwyllgor Newid Hinsawdd, Amgylchedd a Materion Gwledig y Cynulliad, yn gwneud datganiad yn y Cyfarfod Llawn ar 9 Tachwedd ar ddyfodol polisïau amaethyddol, amgylcheddol a gwledig yng Nghymru. Mae’r Pwyllgor yn cynnal ymchwiliad ar hyn o bryd i ddyfodol polisïau amaethyddiaeth a datblygu gwledig.

Beth yw’r sefyllfa bresennol?

Y Polisi Amaethyddol Cyffredin (PAC) yw’r brif system yn yr UE ar gyfer cynorthwyo ffermwyr yn uniongyrchol, diogelu cefn gwlad a chefnogi’r gwaith o ddatblygu cymunedau gwledig.

Caiff y PAC ei rannu’n ddwy ‘Golofn’; taliadau uniongyrchol i ffermwyr (Colofn 1) sy’n cynnig cymhorthdal incwm i ffermwyr a mesurau ar gyfer rheoli’r farchnad, a’r Rhaglen Datblygu Gwledig (Colofn 2). Mae’r Rhaglen Datblygu Gwledig yng Nghymru yn rhoi cymorth i gymunedau a busnesau gwledig ac mae’n cynnwys cynlluniau amaeth-amgylcheddol Glastir, sydd â’r nod o warchod a gwella’r amgylchedd mewn ardaloedd gwledig.  Mae amaethyddiaeth yn faes sydd wedi’i ddatganoli, felly mae Llywodraeth Cymru yn uniongyrchol gyfrifol am weithredu’r PAC yng Nghymru.

Fel rhan o rownd gyfredol PAC (2014-2020), roedd disgwyl i Gymru gael €260 miliwn y flwyddyn mewn taliadau uniongyrchol i ffermwyr a €655 miliwn ar gyfer ei Rhaglen Datblygu Gwledig dros gyfnod y rhaglen.

Mae amaethyddiaeth yng Nghymru yn dibynnu’n helaeth ar y cymorth a ddarperir drwy’r PAC ar hyn o bryd.   Mae Llywodraeth y DU wedi ymrwymo’n ddiweddar i dalu’r lefel bresennol o daliadau uniongyrchol i ffermwyr tan 2020, a chytundebau’r Rhaglen Datblygu Gwledig a lofnodir cyn i’r DU adael yr UE.

Un o’r cwestiynau allweddol fydd: a gaiff y lefelau presennol o gyllid ar gyfer cymorth amaethyddol eu cynnal yn yr hirdymor, o gofio bod y Trysorlys wedi datgan ers rhai blynyddoedd y byddai’n well ganddo leihau nifer y cymorthdaliadau incwm a delir yn uniongyrchol i ffermwyr?

Pa fath o fframwaith polisi y gellid ei gael yn y dyfodol?

Bydd angen ystyried i ba raddau y byddai yna bolisi amaethyddol ac amgylcheddol ar gyfer y DU neu a fydd pedwar polisi ar wahân.

Mae llawer o arbenigwyr yn awgrymu bod polisïau’n fwy tebygol o ymwahanu yn y DU ar ôl gadael yr UE, er mwyn ystyried natur amrywiol y diwydiant ffermio ledled y DU. Mae undebau ffermio Cymru wrthi’n ymgynghori â’u haelodau ar opsiynau ar gyfer polisïau ffermio yn y dyfodol. Mae nifer o randdeiliaid ffermio a rhanddeiliaid amgylcheddol eisoes wedi awgrymu y byddai’n well ganddynt gael un fframwaith cyffredinol i’r DU gyfan sy’n rhoi rhyddid i’r gweinyddiaethau datganoledig greu eu polisïau eu hunain.

Dywedodd Lesley Griffiths, Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Amgylchedd a Materion Gwledig, wrth y Cynulliad ar 5 Hydref ei bod:

…wedi dweud yn glir iawn wrth fy nghymheiriaid gweinidogol fod amaethyddiaeth wedi’i ddatganoli i’r lle hwn ers 17 mlynedd ac rydym yn disgwyl i’r ddeddfwriaeth, y polisïau a’r pwerau gael eu dychwelyd yn llawn i’r lle hwn pan ddaw’r amser.

Un o’r prif ystyriaethau wrth lunio unrhyw fframwaith polisi yn y dyfodol fydd sut y caiff y polisi ei ariannu. Er enghraifft, os bydd y gweinyddiaethau datganoledig yn creu eu polisïau eu hunain i ryw raddau, a ddylid cynnwys y cyllid cysylltiedig yn y grant bloc a roddir i’r gweinyddiaethau datganoledig, neu ei neilltuo i’w ddefnyddio ar gyfer cefnogi amaethyddiaeth, yr amgylchedd a datblygu gwledig yn benodol?

Sut y gallai hyn effeithio ar drefniadau masnach yn y dyfodol?

Caiff tua 60 i 65 y cant o allforion bwyd-amaeth y DU (PDF 2.47MB) eu hallforio i’r UE a chaiff tua 70 y cant o fwyd y DU ei fewnforio o’r UE. Mae Ysgrifennydd y Cabinet wedi dweud bod ‘mynediad llawn a dilyffethair i farchnad sengl yr UE yn flaenoriaeth sylfaenol ac yn llinell goch.’

Mae’r UE yn codi taliad ar gynhyrchion amaethyddol nad oes ganddynt fynediad manteisiol i’r farchnad Ewropeaidd o 12.2 y cant ar gyafrtaledd, ond gall y swm gynyddu hyd at 67 y cant ar gyfer rhai cynhyrchion cig.   Fodd bynnag, os gellir sicrhau cytundeb masnach llwyddiannus â’r UE sy’n cwmpasu cynhyrchion a gwasanaethau amaethyddol, ni fyddai’r tariffau hyn yn berthnasol.

Mae risgiau a chyfleoedd posibl ar gyfer amaethyddiaeth yn dibynnu ar natur y cytundebau masnach a gaiff eu sicrhau. Daeth astudiaeth gan Undeb Cenedlaethol yr Amaethwyr ar effeithiau senarios masnach gwahanol (PDF 2.47MB) i’r casgliad y gallai fod cyfleoedd i rai sectorau, fel y sector dofednod, wella cynhyrchiant ac incwm o dan gytundeb masnach rydd â’r UE, ond y byddai sectorau eraill, fel y sector da byw, sy’n arbennig o bwysig yng Nghymru, yn debygol o weld gostyngiadau mewn incwm.

Bydd angen ystyried beth fydd yn digwydd i fwydydd o Gymru a warchodir o dan gynllun gwarchod enwau bwydydd yr UE, fel Cig Oen Cymru, Cig Eidion Cymru, Cregyn Gleision Conwy a Ham Caerfyrddin. Yn ôl y Rhwydwaith Ffermwyr a Gwyddonwyr (PDF 6.16), mae enwau bwydydd a warchodir yn bwysig iawn yn yr UE fel ffordd o annog bwyd o safon uchel sydd â gwerth ychwanegol a all gynyddu’r elw i ffermwyr.

Nododd y Rhwydwaith hefyd fod yr UE yn debygol o fynnu bod y DU yn diogelu enwau bwydydd a warchodir yn y DU fel rhan o unrhyw gytundeb masnach. Daw i’r casgliad hefyd y byddai’n rhaid i’r DU gynnig lefel ofynnol o ddiogelwch i fwydydd a warchodir yn yr UE, fel caws Parmesan a Parma Ham, yn unol â rheolau Sefydliad Masnach y Byd beth bynnag.

Beth fydd yn digwydd i holl ddeddfwriaeth yr UE?

Daw llawer o’n deddfwriaeth amgylcheddol bresennol o Gyfraith Ewrop. Ers y 1970au, mae’r UE wedi cytuno ar fwy na 200 o ddarnau o ddeddfwriaeth i ddiogelu’r amgylchedd. Mae hyn yn cynnwys meysydd polisi fel gwastraff ac ailgylchu, dŵr, cynllunio a datblygu, cadwraeth bioamrywiaeth, deddfwriaeth ynghylch sŵn a’r aer, a diogelwch ac asesiadau diwydiannol a chemegol.

Mae Prif Weinidog y DU wedi cyhoeddi ei bwriad i gyflwyno ‘Bil y Diddymu Mawr’ i ddiddymu Deddf y Cymunedau Ewropeaidd 1972 (a sefydlodd y byddai cyfraith yr UE yn drech na deddfwriaeth y DU) o’r dyddiad y bydd y DU yn gadael yr UE yn ffurfiol. Bydd y Bil hwn hefyd yn troi’r corff o ddeddfwriaeth bresennol yr UE yn gyfraith y DU ac yn caniatáu i unrhyw ddeddfwriaeth gael ei diwygio neu ei diddymu yn amodol ar unrhyw gytundebau a chytuniadau â gwledydd eraill a’r UE ar faterion fel masnach.

Yr UE yn bwriadu dechrau trafodaethau masnach rydd gyda Seland Newydd ac Awstralia

19 Chwefror 2016

Erthygl gan Rachel Prior, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

Baneri'r UE

Llun o flickr gan Xavier Häpe. Trwydded Creative Commons

Mae’r Comisiwn Ewropeaidd yn paratoi i drafod dau Gytundeb Masnach Rydd newydd gyda Seland Newydd ac Awstralia.

Mewn datganiadau ar wahân gyda Phrif Weinidog Seland Newydd, John Key (Hydref 2015), a Phrif Weinidog Awstralia, Malcolm Turnbull (Tachwedd 2015), mae Llywydd y Comisiwn Ewropeaidd, Jean-Claude Juncker, a Llywydd y Cyngor Ewropeaidd, Donald Tusk wedi cyhoeddi cytundebau i ddechrau gweithio tuag at drafodaethau ar gyfer dau Gytundeb Masnach Rydd ar wahân rhwng yr UE a Seland Newydd a rhwng yr UE ac Awstralia.

Mae manylion trafodaethau masnach byd-eang yn breifat fel arfer er mwyn diogelu pŵer y partïon dan sylw i fargeinio. Fodd bynnag, mae strategaeth y Comisiwn, Trade for All, yn nodi cynlluniau i wella tryloywder gymaint â phosibl a diogelu pŵer y Comisiwn i fargeinio ar yr un pryd. Lluniwyd y cynlluniau hynny mewn ymateb i feirniadaeth yn sgil y canfyddiad bod lefel uchel o gyfrinachedd yn ystod y trafodaethau â’r Unol Daleithiau ynghylch y bartneriaeth masnach a buddsoddi trawsatlantig (TTIP). Felly, mae’n bosibl y bydd mwy o wybodaeth ar gael i’r cyhoedd yn ystod y broses o drafod Cytundebau Masnach Rydd Seland Newydd ac Awstralia na’r hyn a gafwyd yn y gorffennol.

Pryd y gellir disgwyl i’r fargen gael ei chwblhau?

Mae’n rhaid i’r Comisiwn ofyn am ganiatâd y Cyngor Ewropeaidd i ddechrau’r trafodaethau yn gyntaf. Y cyfle cynharaf i wneud hynny ar gyfer Cytundeb Seland Newydd fydd 2017, a bydd Cytundeb Awstralia yn dilyn yn fuan wedyn.

Mae’r broses ar gyfer trafodaethau masnach yr UE yn un hir gyda’r trafodaethau’n para o leiaf ddwy i dair blynedd fel arfer. Yna, ceir proses graffu gyfreithiol sy’n para rhwng tair a naw mis, ac ar ôl hynny, caiff Senedd Ewrop bleidleisio ar y cynigion. Os caiff y cynigion eu cymeradwyo, mae’n bosibl na fyddant yn cael effaith am rai blynyddoedd gan fod y darpariaethau a nodir yn y cytundeb yn aml yn cael eu cyflwyno dros gyfnod o amser i’w gwneud yn bosibl mabwysiadu’r gweithdrefnau newydd yn raddol.

Pam Seland Newydd ac Awstralia?

Mae’r UE eisoes yn cydweithio gryn dipyn ar faterion rhyngwladol gyda Seland Newydd ac Awstralia. Fodd bynnag, mae’r ddwy wlad o blith grŵp o ddim ond chwe aelod o Sefydliad Masnach y Byd (WTO) nad oes ganddynt Gytundeb Masnach Rydd â’r UE eto. O ran y nwyddau a fewnforiwyd yn 2014, yr UE oedd y ffynhonnell fwyaf ond un yn Seland Newydd a’r drydedd ffynhonnell fwyaf yn Awstralia.    Ond, o ran y nwyddau a fewnforiwyd i’r UE yn 2014, Seland Newydd oedd rhif 51 ar y rhestr o ffynonellau ac Awstralia oedd rhif 21.

Mae’n bosibl bod allforion Seland Newydd ac Awstralia i’r UE yn isel oherwydd iddynt newid ffocws yn ddiweddar i ganolbwyntio ar bartneriaid masnach yn ardal Asia a’r Môr Tawel, ar ôl llunio sawl cytundeb masnach newydd. Mae rhai sylwebwyr yn awgrymu bod hyn yn rhoi allforwyr a mewnforwyr yr UE o dan anfantais wrth gystadlu â gwledydd sydd eisoes â chytundebau gyda Seland Newydd ac Awstralia, fel Tsieina, Japan a’r Unol Daleithiau.

Mae’r Comisiwn yn gobeithio y bydd y Cytundebau Masnach Rydd yn lleihau lawer o’r ffiniau a geir o ran masnach rhwng yr UE a Seland Newydd ac Awstralia. Mae gan y Comisiwn ddiddordeb mawr yn Awstralia hefyd oherwydd y potensial i ehangu marchnad Asia a’r Môr Tawel.

Problemau posibl o ran amaethyddiaeth

Mynegwyd pryderon ynghylch cynnydd posibl mewn cynhyrchion amaethyddol o Seland Newydd ac Awstralia a allai effeithio ar gystadleurwydd busnesau amaethyddol yn yr UE.

Mae’r European Dairy Association wedi tynnu sylw at fantais gystadleuol sector llaeth Seland Newydd dros yr UE. Mynegwyd pryderon hefyd ynghylch cynnydd posibl mewn cynhyrchion cig oen rhatach o Seland Newydd ar ein silffoedd yn y DU, sy’n broblem a allai effeithio ar Gymru oherwydd bod ganddi nifer fawr o ffermwyr defaid. Mae Undeb Cenedlaethol yr Amaethwyr yn ymgyrchu i annog y cyhoedd yng Nghymru i fynnu cael rhagor o gig oen Cymreig mewn siopau. Mae’n poeni bod cymaint o gig oen o Seland Newydd ar gael, a’i fod yn cystadlu â chynnyrch lleol. Mae wedi mynegi pryder i’r Comisiwn ynghylch mewnforion o Seland Newydd.

Mewn ymateb i’r pryderon hyn, dywedodd y Comisiwn yn strategaeth ‘Trade for All’ y bydd yn ystyried materion sensitif o ran amaeth yn yr UE wrth gynnal y trafodaethau.

Dros y pump neu chwe blynedd diwethaf, mae Seland Newydd wedi bod yn allforio tua 160,000 o dunelli o gig defaid a geifr i’r UE bob blwyddyn, ac mae tua 35 y cant o’r ffigur hwnnw’n dod i’r DU. Mae Bwrdd Datblygu Amaethyddiaeth a Garddwriaeth y DU yn dweud bod y DU yn cymryd cyfran anghymesur o uchel o gig oen Seland Newydd o gymharu â gwledydd eraill yr UE, er bod y wlad yn allforio swm sylweddol o gig oen i weddill yr UE.

Fodd bynnag, mae’r Bwrdd Datblygu Amaethyddiaeth a Garddwriaeth yn dweud nad yw Seland Newydd, ar hyn o bryd, yn defnyddio ei chwota llawn di-doll ar gyfer allforion cig defaid a geifr i’r UE, sef 228,254 o dunelli, ac ni fyddai gwaredu’r terfyn uchaf yn cael fawr ddim effaith ar lefelau allforio, os o gwbl. Dywed Cymdeithas Diwydiant Cig Seland Newydd fod yr amrywiaeth o ran faint o gynnyrch a gyflenwir gan Seland Newydd yn ategu cyflenwadau’r cynhyrchwyr lleol, a bod Seland Newydd, felly, yn llenwi’r bylchau pan fo’r galw am gig oen Cymreig yn fwy na’r hyn sydd ar gael.

Ar hyn o bryd, mae allforwyr cig defaid a geifr Awstralia yn defnyddio 99.6 y cant o’u cwota blynyddol, ac maent wedi galw yn y gorffennol i’w gynyddu o’r lefel bresennol sy’n gyfystyr â chyfran o tua 8 y cant o farchnad yr UE. Yn yr adroddiad, World Sheep Meat Market to 2025, mae’r Bwrdd Datblygu Amaethyddiaeth a Garddwriaeth yn awgrymu, pe godir y cyfyngiadau, mai dim ond Awstralia, o blith holl gyflenwyr cig defaid yr UE, fyddai â’r gallu i allforio mwy o gynnyrch.

View this post in English
Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Y Bartneriaeth Masnach a Buddsoddi Trawsatlantig: a yw gwasanaethau cyhoeddus Cymru yn ddiogel ar yr “allor masnach rydd”?

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Mae’r Bartneriaeth Masnach a Buddsoddi Trawsatlantig yn gytundeb masnach arfaethedig rhwng yr Undeb Ewropeaidd a’r Unol Daleithiau. Os cytunir ar y Bartneriaeth, hwn fydd y cytundeb masnach rydd mwyaf yn y byd. Mae rhai sylwebyddion yn ofni’r cynigion, y maent yn credu y gallent arwain at breifateiddio gwasanaethau cyhoeddus gwerthfawr yn ddistaw bach, a rhoi lefel ddigynsail o bŵer i gorfforaethau dros lywodraethau etholedig. Maent hefyd yn amheus o’r ffaith bod llawer o’r drafodaeth wedi digwydd y tu ôl i ddrysau caeëdig – rhywbeth y mae swyddogion yr UE yn dweud sy’n angenrheidiol i amddiffyn pŵer bargeinio yr UE. A ellir cyfiawnhau’r ofnau hyn?

Parhau i Ddarllen