Darlun o ddiabetes yng Nghymru

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Ar hyn o bryd, mae tua 190,000 o bobl yng Nghymru yn cael eu trin ar gyfer diabetes (tua 6% o’r boblogaeth gyfan a dros 7% o’r boblogaeth sy’n oedolion).

Parhau i Ddarllen

Gwella mynediad at feddyginiaethau yng Nghymru

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Yn 2016, cafodd Cronfa Cyffuriau Canser ddadleuol Lloegr ei diwygio yn sylweddol. Galwodd rhanddeiliaid am fwy o eglurder am effaith y newidiadau yng Nghymru, os o gwbl, yn enwedig o ystyried rôl ganolog NICE yn y Gronfa ar ei newydd wedd a’r ffaith bod disgwyl iddi arwain at fynediad cynharach i driniaethau sy’n seiliedig ar dystiolaeth. Mae Llywodraeth Cymru wedi nodi na chaiff cleifion yng Nghymru eu trin yn llai ffafriol.

Parhau i Ddarllen

Gofal iechyd trawsffiniol – cleifion o dramor

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Mae Llywodraeth y DU wedi cyhoeddi yn ddiweddar y bydd yn ofynnol i ysbytai’r GIG yn Lloegr i godi tâl ar gleifion o dramor o flaen llaw ar gyfer gofal wedi’i gynllunio, nad yw’n ofal brys, oni bai eu bod yn gymwys i gael triniaeth am ddim.

Parhau i Ddarllen

Cyrraedd mewn pryd? Gwerthuso Model Ymateb Clinigol Gwasanaethau Ambiwlans Cymru.

24 Chwefror 2017

Erthygl gan Paul Worthington, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

ambiwlans

Cefndir i’r model ymateb clinigol newydd

Bu newid sylweddol ym myd gwasanaethau ambiwlans yng Nghymru yn ddiweddar. Ym mis Ebrill 2013 pennodd yr Adolygiad Strategol o Wasanaethau Ambiwlans Cymru (adolygiad McClelland) nifer o argymhellion ar gyfer gwella gwasanaethau, gan gynnwys cynigion ar gyfer ffyrdd newydd o fonitro perfformiad ar amseroedd ymateb ambiwlansiau.

Yn dilyn adolygiad McClelland, o 1 Hydref 2015 ymlaen, rhoddodd Ymddiriedolaeth GIG Gwasanaethau Ambiwlans Cymru fodel ymateb clinigol newydd ar waith dros gyfnod peilot o 12 mis, a ymestynnwyd yn ddiweddarach am 6 mis ychwanegol. Y bwriad yn ystod y cyfnod prawf hwn oedd mai dim ond y galwadau mwyaf difrifol, wedi eu categoreiddio fel rhai coch (bygythiad uniongyrchol i fywyd), fyddai’n cael targed amser ymateb. Byddai pob galwad arall yn cael ymateb priodol, naill ai wyneb yn wyneb neu asesiad dros y ffôn, ar sail angen clinigol. Mae gan y model newydd dri chategori o alwadau:

  • Coch: Bygythiad uniongyrchol i fywyd (rhywun mewn perygl agos o farwolaeth, fel trawiad ar y galon). Y targed yw i 65% o’r ymatebion brys gyrraedd o fewn 8 munud;
  • Ambr: Difrifol ond dim bygythiad uniongyrchol i fywyd (cleifion sydd angen triniaeth yn y fan a’r lle ac a allai fod angen mynd i’r ysbyty);
  • Gwyrdd: Dim brys (yn aml gellir rheoli’r mater gan wasanaethau iechyd eraill) ac asesiad clinigol dros y ffôn.

Ategwyd y model ymateb clinigol newydd hefyd gan y gwaith o ddatblygu cyfres o Ddangosyddion Ansawdd Ambiwlans (AQI), a gyhoeddir bob chwarter blwyddyn ac sy’n cynnwys set fwy manwl o fesurau perfformiad, gan gynnwys profiad y claf a chanlyniadau clinigol.

Perfformiad ar sail y targedau newydd

Mae’r ystadegau diweddaraf ar amseroedd ymateb ambiwlansiau a gyhoeddwyd gan Lywodraeth Cymru yn seiliedig ar fis Ionawr 2017; Dengys Tabl 1 isod y tueddiadau tra mae Tabl 2 yn nodi’r ffigurau ar gyfer mis Ionawr 2017 yn ôl ardal Bwrdd Iechyd Lleol:

Tabl 1: Galwadau coch fesul diwrnod ar gyfartaledd, a’r ganran sy’n cyrraedd o fewn 8 munud, Cymru (Saesneg yn unig)

chart8

Tabl 2: Ymatebion ambiwlans brys yng Nghymru i alwadau coch, Ionawr 2017 (Saesneg yn unig)

table-2

Yn ogystal, dengys y data perfformiad ar gyfer mis Ionawr 2017:

  • Cafwyd 39,864 o alwadau brys, cyfartaledd o 1,286 y dydd, 4.3% i lawr o’r cyfartaledd dyddiol ar gyfer mis Rhagfyr 2016.
  • O’r cyfanswm, roedd 1,980 (5.0%) yn goch, 26,456 (66.4%) yn felyn ac 11,428 (28.7%) yn wyrdd.
  • Cyrhaeddodd 75.4% o ymatebion brys i alwadau coch o fewn 8 munud, sy’n uwch na’r targed o 65%, ond yn is na’r 75.8% a gofnodwyd ym mis Rhagfyr 2016.
  • Roedd amrywiaeth yn y perfformiad, o 66.2% ym Mhowys i 79.5% yng Nghaerdydd a’r Fro.

Ymchwiliadau i wasanaethau ambiwlans yn ystod y Pedwerydd Cynulliad

Yn 2015 cynhaliodd Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol y Pedwerydd Cynulliad ymchwiliad byr i berfformiad y gwasanaethau ambiwlans yng Nghymru; yn ddiweddarach yn yr un flwyddyn cynhaliodd y Pwyllgor sesiynau ychwanegol i archwilio pa gynnydd a wnaed mewn ymateb i’w argymhellion gwreiddiol. Roedd hyn yn fuan ar ôl i gynllun peilot y model ymateb clinigol newydd ddechrau.

O ganlyniad i’r ymchwiliadau dilynol, ysgrifennodd y Pwyllgor at Lywodraeth Cymru yn croesawu’r ffaith y cyrhaeddwyd targed Cymru gyfan ar gyfer amseroedd ymateb brys ym mis cyntaf y model prawf newydd. Fodd bynnag, roedd y Pwyllgor yn pryderu bod amrywiadau rhanbarthol sylweddol yn parhau, a dywedodd y byddai’n hoffi gweld y rhain yn cael sylw fel mater o flaenoriaeth, a’i fod yn disgwyl gweld cynnydd parhaus o ran amseroedd ymateb ar lefel leol a chenedlaethol.

Yn ei ymateb, croesawodd y Dirprwy Weinidog Iechyd gydnabyddiaeth y Pwyllgor o’r cynnydd a wnaed er ymchwiliad cychwynnol 2015, a dywedodd:

Mae’n destun balchder i mi ein bod wedi cymryd cam ymlaen ar gyfer cleifion trwy gynnal cynllun peilot ar fodel ymateb clinigol gyda’r bwriad o flaenoriaethu cleifion y mae angen ymyriad clinigol brys arnynt. Bwriad y cynllun peilot yw galluogi clinigwyr ac adnoddau ambiwlans i gael eu dyrannu’n briodol ar sail angen clinigol.

Cyfeiriwyd hefyd yn yr ymateb at y cynnydd a wnaed fis ar ôl mis mewn cymhariaeth â’r targedau, a chyhoeddi’r set gyntaf o Ddangosyddion Ansawdd Ambiwlans newydd ym mis Ionawr 2016. Nododd y Dirprwy Weinidog hefyd mewn gohebiaeth bellach i’r Pwyllgor:

Yn ystod cyfnod cynllun peilot y model ymateb clinigol, a fydd yn para blwyddyn, bydd data AQI yn cael eu cyhoeddi bob chwarter, er mwyn cael gwell dealltwriaeth o dueddiadau ac effaith amrywiadau tymhorol. Cyhoeddir y rhain ochr yn ochr â’r amseroedd ymateb ‘Coch’ a gyhoeddir yn fisol. Fel yr wyf wedi dweud eisoes, mae’r ffordd yr ydym yn rhannu gwybodaeth allweddol ynghylch gwasanaethau ambiwlans yng Nghymru yn golygu bod ein dull gweithredu y mwyaf tryloyw yn y DU ac ymysg y mwyaf tryloyw ledled y byd.

Adolygu’r model ymateb clinigol

Nododd Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd, Llesiant a Chwaraeon mewn Datganiad Ysgrifenedig ym mis Medi 2016 bod disgwyl i adroddiad gwerthuso terfynol y model ymateb clinigol gael ei gyhoeddi ym mis Rhagfyr 2016 ac y byddai’n gwneud penderfyniad terfynol ar ddyfodol y cynllun peilot erbyn diwedd mis Mawrth 2017.

Nid oedd adroddiad interim ar y model a gyflwynwyd i’r Pwyllgor Gwasanaethau Ambiwlans Brys ym mis Medi 2016 yn nodi unrhyw bryder sylweddol. Mae’r Pwyllgor Gwasanaethau Ambiwlans Brys hefyd wedi cael diweddariad am ddrafft terfynol yr adroddiad gwerthuso, sy’n nodi:

…the removal of time based targets for the majority of calls has allowed for more efficient dispatching of ambulance resources, increased opportunities for hear and treat; and supported timely responses to patients with the greatest clinical need.

Roedd disgwyl i’r Pwyllgor Gwasanaethau Ambiwlans Brys gael gweld yr adroddiad gwerthuso terfynol ym mis Ionawr 2017 cyn ei gyflwyno i Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd, Llesiant a Chwaraeon, y mae disgwyl iddo wneud datganiad ynghylch y gwerthusiad i’r Cyfarfod Llawn ar 28 Chwefror 2017.

Llun gan Diluvienne o Flickr. Dan drwydded Creative Commons.

Barod amdani? Ymdopi â phwysau gaeaf 2016-17 yng ngwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol Cymru

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Mae tymor y gaeaf yn gyfnod prysur i’r gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol, ac mae’r pwysau ar y gwasanaethau hynny wedi denu cryn sylw yn ddiweddar, yng Nghymru a’r DU yn ehangach. Roedd y Pwyllgor Iechyd, Gofal Cymdeithasol a Chwaraeon am barhau â’r gwaith a gynhaliwyd yn y Pedwerydd Cynulliad, ac yn nhymor yr hydref yn 2016 cynhaliwyd ymchwiliad yn ystyried pa mor barod oedd gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol Cymru ar gyfer gaeaf 2016/17. Yng Nghyfarfod Llawn y Cynulliad ar 1 Chwefror, trafodir yr adroddiad ar barodrwydd ar gyfer y gaeaf a gyhoeddwyd gan y Pwyllgor ym mis Rhagfyr 2016.

Ambiwlans yn gyrru trwy stryd sydd ganddo eira trwm ar y palmentydd a rhan o'r heol

Llun o Flickr gan Chris Sampson. Dan drwydded Creative Commons

Cylch gorchwyl yr ymchwiliad

Wrth geisio sicrwydd bod gan y GIG yng Nghymru yr adnoddau priodol i ymdopi â’r pwysau ar wasanaethau gofal heb ei drefnu dros y gaeaf, bu ymchwiliad y Pwyllgor yn ystyried:

  • y pwysau cyfredol sy’n wynebu gwasanaethau gofal heb ei drefnu, a pha mor barod oedd GIG a gwasanaethau cymdeithasol Cymru ar gyfer gaeaf 2016/17;
  • a fu digon o gynnydd yn y Pedwerydd Cynulliad o ran lleihau’r pwysau ar ofal heb ei drefnu drwy fynd ati i gynllunio mewn ffordd integredig ar gyfer y gaeaf ar draws gwasanaethau iechyd, gwasanaethau cymdeithasol a gwasanaethau ambiwlans, a’r gwersi a ddysgwyd;
  • y camau gweithredu sydd eu hangen i sicrhau gwelliannau cynaliadwy i wasanaethau gofal brys ac argyfwng, a’r system gyfan, gan sicrhau bod GIG Cymru yn datblygu gwydnwch i’r galw tymhorol ac i wella ei sefyllfa ar gyfer y dyfodol.

Roedd y cylch gorchwyl yn cynnwys ffocws ar lif cleifion (gan gynnwys gofal sylfaenol y tu allan i oriau, gwasanaethau ambiwlans brys, adrannau damweiniau ac achosion brys, ac oedi wrth drosglwyddo gofal o’r ysbyty).

Casglu tystiolaeth

Ymgynghorodd y Pwyllgor ar hyn, ac mae’r ymatebion bellach wedi cael eu cyhoeddi. At hynny, cynhaliwyd nifer o sesiynau i glywed tystiolaeth gan ystod o gyrff proffesiynol a sefydliadau rhanddeiliaid gan gynnwys byrddau iechyd lleol, gwasanaethau cymdeithasol a chynrychiolwyr o blith darparwyr cartrefi gofal a gofal yn y cartref.

Yn sgil y dystiolaeth a gafodd y Pwyllgor, daeth nifer o themâu i’r amlwg:

  • Integreiddio Gwasanaethau: roedd lle ar gyfer cynllunio ar y cyd yn well, ynghyd â darparu gwasanaethau rhwng iechyd a gofal cymdeithasol yn fwy effeithiol, ac roedd y defnydd a wnaed o’r sector annibynnol yn gyfyngedig;
  • Galw: mae cynnydd mewn galw yn ystod y gaeaf, ond mae pwysau sylweddol yn cynyddu drwy gydol y flwyddyn, a hynny’n bennaf oherwydd y boblogaeth yn heneiddio ac yn mynd yn fwy bregus, a llawer o’r boblogaeth honno â nifer o anghenion cymhleth. At hynny, mae nifer cynyddol o bobl â chyflyrau cronig sydd angen rhagor o gefnogaeth gan wasanaethau sylfaenol a chymunedol ynghyd â gwasanaethau’r ysbyty. Roedd tystiolaeth hefyd yn dangos nifer uwch o blant sydd angen gofal oherwydd problemau anadlu yn ystod tymhorau’r gaeaf;
  • Capasiti’r gwasanaethau: mynegwyd pryderon ynghylch y capasiti ar gyfer diwallu’r galw hwn ar draws y gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol, â phwysau arbennig ar ofal sylfaenol a chymunedol, gwelyau mewn ysbytai a mwyfwy o bryderon ynghylch y sector cartrefi gofal a gofal yn y cartref;
  • Gweithlu: trafferthion o ran recriwtio a chadw digon o feddygon teulu a doctoriaid, nyrsys a staff mewn ysbytai ar gyfer cartrefi gofal a gofal yn y cartref;
  • Oedi wrth ryddhau: mae angen o hyd i sicrhau bod unigolion yn gallu cael eu rhyddhau yn saff, yn brydlon a chyda’r cymorth cywir pan nad ydynt angen gofal yn yr ysbyty mwyach;
  • Modelau gofal newydd: galwyd am ddatblygu modelau gofal newydd ar gyfer gofal sylfaenol a chymunedol i atal unigolion rhag cael eu derbyn i’r ysbyty yn y lle cyntaf, ynghyd â gwahanol ddulliau o ran darparu gwasanaethau damweiniau ac achosion brys, gan gynnwys defnyddio gofal sylfaenol ac, o bosibl, meddygon ar stepan drws;
  • Dysgu ac adolygu: Clywodd y Pwyllgor dystiolaeth a oedd yn crybwyll datblygiadau positif mewn sawl maes, gan gynnwys gwasanaethau ambiwlans a chynlluniau a gaiff eu hariannu gan Y Gronfa Gofal Canolraddol. Fodd bynnag, roedd pwyslais eglur bod angen rhannu arferion da a’u rhoi ar waith. Roedd tystiolaeth hefyd yn awgrymu bod posibilrwydd ar gyfer gweithio’n fwy effeithiol mewn mannau, gan gynnwys y rhaglen frechu rhag y ffliw – gyda nifer y staff a oedd wedi derbyn y brechiad yn dal i fod yn isel – ynghyd â rhagor o eglurder o ran trefniadau gwaith mewn gofal sylfaenol.

Cyflwynodd Ysgrifennydd y Cabinet a’r Gweinidog dystiolaeth ysgrifenedig i’r Pwyllgor yn nodi manylion y cynlluniau sy’n cael eu gweithredu i leddfu’r pwysau ar wasanaethau gofal heb ei drefnu a’r cynlluniau ar gyfer ymdopi â thymor y gaeaf. Dangosodd y dystiolaeth hon fod y gwaith cynllunio yn yr arfaeth – yn dechrau’n gynt na’r blynyddoedd blaenorol – ar lefel genedlaethol ac ar lefel leol, gan gynnwys byrddau iechyd lleol, gwasanaethau cymdeithasol, gwasanaeth Ambiwlans Cymru a materion eraill. Ar yr un pryd, bu Ysgrifennydd y Cabinet yn barod i gydnabod gerbron y Pwyllgor ei fod yn credu ‘ein bod mor barod ag y gellid bod, ond nad yw hynny’n golygu bod y system yn berffaith o gwbwl, ac mae’n bosibl y gellid disgwyl gwelliannau pellach’.

Argymhellion y Pwyllgor

Nododd adroddiad y Pwyllgor nifer o gasgliadau ac argymhellion i’r Gweinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd, Lles a Chwaraeon:

  • Dylai sicrhau rhagor o integreiddio rhwng y sectorau iechyd a gofal cymdeithasol fod yn un o brif flaenoriaethau Llywodraeth Cymru;
  • Dylid archwilio’r opsiynau ar gyfer galluogi trefniadau gwaith mwy effeithiol rhwng meddygon teulu a fferyllwyr mewn gwasanaethau ataliol cenedlaethol, megis y brechiad rhag y ffliw;
  • Dylai Ysgrifennydd y Cabinet sicrhau bod trefniadau ar droed ar gyfer sicrhau bod gwersi yn cael eu dysgu gan wasanaethau effeithiol, ac y rhennir arferion da cynlluniau a ariennir gan Lywodraeth Cymru gan ddysgu ohonynt;
  • Dylai Ysgrifennydd y Cabinet adrodd yn ôl i’r Pwyllgor ynghylch yr hyn a gyflawnwyd o ganlyniad i’r £50 miliwn ychwanegol a gafodd ei fuddsoddi;
  • Dylid adolygu neu gomisiynu gwaith ymchwil ar effeithiolrwydd cydleoli gwasanaethau gofal sylfaenol mewn adrannau damweiniau ac achosion brys;
  • Dylid cyhoeddi dadansoddiad masnachol o wasanaethau cartrefi gofal a gofal yn y cartref, er mwyn cynnig darlun eglur o gapasiti a gwydnwch y sector;
  • Dylid ystyried ar fyrder yr angen i wella hyfforddiant, datblygu sgiliau a goruchwylio yn y gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol;
  • Dylid bod yn eglur ynghylch yr arian sydd ar gael yn y tymor hir ar gyfer cynlluniau llwyddiannus a ariennir gan Y Gronfa Gofal Canolraddol, ynghyd â chynnig manylion hygyrch ar y modd y caiff arian y Gronfa ar gyfer 2017/18 ei ddefnyddio, a’r effaith y disgwylir iddo’i gael.

Erthygl gan Paul Worthington,wasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru.