Gadael yr Undeb Ewropeaidd, amaethyddiaeth a bywyd gwledig yng Nghymru: Pwyllgor Cynulliad yn cyhoeddi adroddiad

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Yn dilyn canlyniad refferendwm yr UE, lansiodd y Pwyllgor Newid Hinsawdd, Amgylchedd a Materion Gwledig ymchwiliad i Ddyfodol Polisïau Amaethyddiaeth a Datblygu Gwledig yng Nghymru.

Casglodd y Pwyllgor gyfoeth o dystiolaeth dros chwe mis yr ymchwiliad, gan glywed gan, ymysg eraill, undebau ffermio, academyddion, amgylcheddwyr, coedwigwyr, cynrychiolwyr LEADER, y diwydiant twristiaeth ac Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Amgylchedd a Materion Gwledig. Roedd yn cynnwys gweithdy i randdeiliaid, sesiynau tystiolaeth llafar, tystiolaeth ysgrifenedig a sgwrs ar-lein.

Parhau i Ddarllen

Dyfodol Tirweddau Dynodedig yng Nghymru

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Ar 28 Mawrth 2017, cynhelir dadl yn y cyfarfod llawn ar yr adolygiad o Barciau Cenedlaethol ac Ardaloedd o Harddwch Naturiol Eithriadol. Mae’r blog hwn yn amlinellu’r adolygiad o dirweddau dynodedig a gynhaliwyd yn 2015 a’r gwaith sy’n mynd rhagddo i benderfynu ar rôl a gweledigaeth tirweddau Cymru yn y dyfodol.

Tirweddau Dynodedig yng Nghymru

Tirwedd Bryniau Clwyd

Mae tirweddau sydd o bwysigrwydd cenedlaethol yng Nghymru a Lloegr wedi cael eu dynodi fel Parciau Cenedlaethol neu Ardaloedd o Harddwch Naturiol Eithriadol (AHNE) o dan y Ddeddf Parciau Cenedlaethol a Mynediad at Gefn Gwlad 1949.

Mae tua 25 y cant o dir Cymru yn Dirwedd Dynodedig. Mae Cymru yn gartref i bedwar AHNE (Ynys Môn, Bryniau Clwyd a Dyffryn Dyfrdwy, Pen Llŷn a Gŵyr – ac at hynny, mae AHNE Dyffryn Gwy yn rhychwantu Cymru a Lloegr) a thri Pharc Cenedlaethol (Bannau Brycheiniog, Arfordir Sir Benfro ac Eryri). Ym 1952, dynodwyd Parc Cenedlaethol Arfordir Sir Benfro yn Barc Cenedlaethol arfordirol cyntaf y DU, ac ym 1956 cafodd Gŵyr ei ddynodi fel AHNE cyntaf y DU.

Trefniadau rheoli cyfredol a diben Parciau Cenedlaethol ac Ardaloedd o Harddwch Naturiol Eithriadol

Ar hyn o bryd, caiff Parciau Cenedlaethol Cymru eu rheoli gan Awdurdodau Parciau Cenedlaethol, sef yr awdurdod cynllunio statudol. Mae’r tirweddau hyn, sydd o bwysigrwydd cenedlaethol, yn cael eu gwarchod gan gyfraith cynllunio. Mae gan Barciau Cenedlaethol ddau ddiben statudol:

  • Gwarchod a gwella harddwch naturiol, bywyd gwyllt a threftadaeth ddiwylliannol eu hardaloedd; a
  • Hyrwyddo cyfleoedd i’r cyhoedd ddeall a mwynhau nodweddion arbennig eu hardaloedd.

Os bydd gwrthdaro rhwng y ddau ddiben statudol hyn, rhaid i’r Awdurdod Parc Cenedlaethol roi blaenoriaeth i warchod a gwella harddwch naturiol, bywyd gwyllt a threftadaeth ddiwylliannol yr ardal, yn unol ag ‘Egwyddor Sandford’.

Mae Ardaloedd o Harddwch Naturiol Eithriadol yn ardaloedd a ddynodir er mwyn gwarchod a gwella eu harddwch naturiol, ac maent yn wahanol i’r Parciau Cenedlaethol gan nad oes diben statudol iddynt hyrwyddo cyfleoedd i’r cyhoedd fwynhau a deall yr ardal. Mae gan ddynodiad AHNE yr un statws o safbwynt cynllunio â Pharc Cenedlaethol, ond tra bo Parc Cenedlaethol yn gyfrifol am ei swyddogaethau cynllunio’i hun, yr awdurdod cynllunio lleol perthnasol sy’n gyfrifol am hyn yn achos AHNE.

Adolygiad o Dirweddau Dynodedig

Yn 2014, bu i Carl Sargeant, sef Y Gweinidog Cyfoeth Naturiol ar y pryd, gomisiynu grŵp o arbenigwyr (yr Athro Terry Marsden, John Lloyd-Jones a Dr Ruth Williams) i gynnal Adolygiad o Dirweddau Dynodedig. Wrth lansio’r adolygiad, tynnodd y Gweinidog sylw at y ffaith bod yr amseriad yn addas gan fod saith deg o flynyddoedd bron ers i ddibenion statudol y Parciau Cenedlaethol a’r Ardaloedd o Harddwch Naturiol Eithriadol gael eu nodi am y tro cyntaf mewn deddfwriaeth. Diben yr adolygiad o dirweddau dynodedig oedd ‘sicrhau eu bod yn gallu gwrthsefyll yr heriau sy’n eu hwynebu heddiw a’r hyn a ddaw yn y dyfodol, a datblygu hefyd ar eu statws yn rhyngwladol’. Un o’r newidiadau a ystyriwyd oedd p’un a ddylid symud i gael un dynodiad yn unig.

Roedd y prif argymhellion a wnaed yn yr Adolygiad o Dirweddau Dynodedig (2015) i Lywodraeth Cymru yn cynnwys:

  • Ni ddylid cael un dynodiad yn unig fel bod y dynodiad AHNE a Pharc Cenedlaethol yn cael ei gadw yn y dyfodol;
  • Dylid cadw enwau “Parciau Cenedlaethol” ac “Ardaloedd o Harddwch Naturiol Eithriadol”, a chyfeirio atynt gyda’i gilydd fel “Tirweddau Cenedlaethol Cymru”;
  • Dylai fod tri diben statudol cydgloedig ar gyfer y Parciau Cenedlaethol a’r Ardaloedd o Harddwch Naturiol Eithriadol fel ei gilydd; sef:
    • Gwarchod a gwella’r dirwedd unigryw a rhinweddau morweddol yr ardal (Diben Gwarchod);
    • Hybu lles ffisegol a meddyliol drwy fwynhau a deall tirwedd yr ardal (Diben Lles Dynol); a
    • Hybu ffurfiau cynaliadwy o ddatblygiad economaidd a chymunedol yn seiliedig ar reoli adnoddau naturiol a threftadaeth ddiwylliannol yr ardal (Diben Rheoli Adnoddau Cynaliadwy)
  • Dylid cael Dyletswydd Statudol newydd, sef i gyfrannu at ddiwallu tri diben Tirweddau Cenedlaethol;
  • Dylai Egwyddor Sandford, sy’n cadarnhau blaenoriaeth y diben cadwraeth, yn cael ei defnyddio ar draws yr holl dirweddau dynodedig; a
  • Dylai Cynulliad Cenedlaethol Cymru, wrth iddo esblygu ei bensaernïaeth fewnol ei hun, ystyried y berthynas rhyngddo a Thirweddau Cenedlaethol Cymru i sicrhau y cynhelir cymaint o graffu ac atebolrwydd ag y bo modd.

Mae blogiau blaenorol yn amlinellu’r adolygiad ymhellach a’r argymhellion o ganlyniad; Adolygiad o Dirweddau Dynodedig Cymru: Parciau Cenedlaethol ac AHNE, Adolygiad o Dirweddau Dynodedig: Argymhellion o Gyfnod 1 a Beth nesaf ar gyfer Tirweddau Cenedlaethol Cymru?.

Yn dilyn yr adolygiad, bu i’r Gweinidog Cyfoeth Naturiol ffurfio Gweithgor Tirweddau’r Dyfodol. Mae’r grŵp, o dan arweiniad yr Arglwydd Dafydd Elis-Thomas AC, yn cynnwys cynrychiolwyr o’r Barciau Cenedlaethol, Ardaloedd o Harddwch Naturiol Eithriadol, grwpiau amgylcheddol, busnesau a llywodraeth leol i archwilio’r argymhellion. At hynny, byddai’n caniatáu ystyriaeth o’r argymhellion hyn yng nghyd-destun deddfwriaeth newydd; Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015 a Deddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016 (a gafodd eu gweithredu o ganlyniad i’r adolygiad).

Mae’r Cylch Gorchwyl (PDF 195.4KB) ar gyfer Gweithgor Tirweddau’r Dyfodol yn nodi’r aelodaeth ynghyd â bwriad y grŵp i gynghori ynghylch y themâu sy’n codi yn yr adroddiad. Mae disgwyl i’r adroddiad, sydd i’w gyhoeddi cyn bo hir, ddisgrifio rôl a gweledigaeth tirweddau dynodedig Cymru yn y dyfodol. Mewn llythyr interim (PDF 62.6KB) at y Gweinidog ar y pryd ym mis Mai 2016, cyn etholiadau’r Cynulliad, nododd y Cadeirydd ei bod yn glir y bydd angen mabwysiadu ffyrdd newydd o weithio.


Erthygl gan Dr Dr Katy Orford, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru.
Llun o Flickr gan Andrew. Dan drwydded Creative Commons.

Gwneud y gorau o’r môr

View this post in English | Darllenwch yr erthygl hon yn Saesneg

Mae dadl ar 22 Mawrth 2017 yn galw ar “Lywodraeth Cymru i gyflwyno Cynllun Morol uchelgeisiol i gefnogi datblygiad cynaliadwy yr economi las, a’i gwneud yn elfen ganolog o’i strategaeth economaidd newydd.” Mae’r blog hwn yn edrych yn gryno ar ddatblygu Cynllun Morol ar gyfer Cymru, ac yn ystyried potensial yr economi las ar gyfer Cymru.

Cynllunio Morol

Mae ymgynghoriad ar Gynllun Morol Cenedlaethol Cymru Llywodraeth Cymru (WNMP ) i fod i gael ei gynnal ganol 2017. Bydd yn cynnwys ardaloedd glannau Cymru a rhanbarth môr mawr Cymru – sydd bron yn dyblu maint Cymru. Hwn fydd y cynllun cyntaf o’i fath yng Nghymru i ganolbwyntio ar foroedd Cymru, ac yn bwysig, i fynegi sut y gallant gefnogi llesiant y cenedlaethau presennol a chenedlaethau’r dyfodol. Bydd Cynllun Morol Cenedlaethol Cymru yn cyflwyno dull a arweinir gan gynllun traws-sector integredig o wneud penderfyniadau, a bydd yn llywio systemau rheoleiddio fel trwyddedu morol.

traeth yng NghymruMae ymgynghoriad ar Gynllun Morol Cenedlaethol Cymru Llywodraeth Cymru (WNMP ) i fod i gael ei gynnal ganol 2017. Bydd yn cynnwys ardaloedd glannau Cymru a rhanbarth môr mawr Cymru – sydd bron yn dyblu maint Cymru. Hwn fydd y cynllun cyntaf o’i fath yng Nghymru i ganolbwyntio ar foroedd Cymru, ac yn bwysig, i fynegi sut y gallant gefnogi llesiant y cenedlaethau presennol a chenedlaethau’r dyfodol. Bydd Cynllun Morol Cenedlaethol Cymru yn cyflwyno dull a arweinir gan gynllun traws-sector integredig o wneud penderfyniadau, a bydd yn llywio systemau rheoleiddio fel trwyddedu morol.

Caiff gweithgaredd cynllunio morol yng Nghymru ei arwain gan Ddeddf y Môr a Mynediad i’r Arfordir 2009 a Datganiad Polisi Morol y DU, a lofnodwyd gan yr holl weinyddiaethau datganoledig a Llywodraeth y DU ym mis Mawrth 2011. Yn sail i hyn mae ymrwymiad i bum Amcan Forol Lefel Uchel a gweledigaeth ar gyfer cefnforoedd a moroedd glân, iach, diogel, cynhyrchiol a bioamrywiol.

Mae awdurdodau cynllunio morol eraill, fel y Sefydliad Rheoli Morol, yn gweithio i ddatblygu cynlluniau morol mewn ardaloedd yn Lloegr, fel y de-orllewin a’r gogledd-orllewin, sy’n ffinio â dyfroedd Cymru yn aberoedd Hafren a Dyfrdwy. Cyhoeddodd yr Alban ei chynllun morol cenedlaethol yn 2015 ac mae’n gweithio gyda phartneriaethau cynllunio morol i gynllunio’n rhanbarthol.

Economi las (neu wyrdd)

Mae Llywodraeth Cymru yn ystyried twf gwyrdd yng Nghymru fel:

meithrin twf economaidd, datblygiad a thegwch cymdeithasol a hefyd sicrhau bod modd i’n hasedau naturiol barhau i ddarparu’r adnoddau a’r gwasanaethau amgylcheddol o safbwynt ein llesiant.

Yng nghyd-destun Cymru, mae twf gwyrdd felly’n cynnwys yr amgylchedd morol ac arfordirol.

Mae Bargen Las Newydd y Sefydliad Economeg Newydd yn nodi gweledigaeth ar gyfer adfywio cymunedau arfordirol a diogelu adnoddau naturiol. Ei nod yw cydbwyso anghenion economaidd a chymdeithasol cymunedau gyda rhai ein hamgylchedd morol er mwyn sicrhau eu bod yn ffynnu eto.

Yn ôl Y Comisiwn Ewropeaidd, mae’r economi las yn werth tua 5.4 miliwn o swyddi ac yn creu Gwerth Ychwanegol Crynswth o bron i €500 biliwn y flwyddyn ar draws Ewrop. Mae Cynllun Gweithredu’r Comisiwn ar gyfer Strategaeth Forol yn Ardal yr Iwerydd yn canolbwyntio’n gryf ar yr ‘economi las’ ac mae’n pennu blaenoriaethau morol ar gyfer 2013-2020, sy’n cynnwys agweddau fel ynni adnewyddadwy’r môr, pysgodfeydd a dyframaeth, ymchwil a buddsoddiad.

Yn ystod y Pedwerydd Cynulliad, cynhaliodd y Pwyllgor Menter a Busnes ymchwiliad i Botensial yr Economi Forwrol yng Nghymru (adroddiad terfynol Chwefror 2016 (PDF: 952 KB)). Clywodd y Pwyllgor gan amrywiaeth o randdeiliaid, gan gynnwys Llywodraeth yr Iwerddon, am eu dull o gynllunio morol. Mae Harnessing Our Ocean Wealth – An Integrated Marine Plan for Ireland (PDF 2.05 MB), a gyhoeddwyd yn 2012, yn rhoi pwyslais cryf ar hybu’r economi morol ac mae’n cynnwys targedau fel cynyddu’r trosiant o economi’r cefnfor i fwy na €6.4 biliwn erbyn 2020. Un o brif ganfyddiadau’r Pwyllgor oedd y dylai Llywodraeth Cymru:

sicrhau bod Cynllun Morol Cymru yn darparu fframwaith cynhwysfawr a chyffredinol ar gyfer datblygu adnoddau morol Cymru a’i chymunedau arfordirol yn gynaliadwy. Dylai gynnwys amcanion a thargedau mesuradwy – gan gynnwys perfformiad economaidd – a dylid ei roi ar waith gan ddefnyddio dull ‘Llywodraeth gyfan’, wedi’i fodelu ar Gynllun Morol Integredig Iwerddon.

Mae amrywiaeth o ddiwydiannau morol yng Nghymru yn ceisio gwneud y gorau o’r cyfraniad y gall moroedd Cymru ei wneud i ddatblygu cynaliadwy. Mae Strategaeth Bwyd Môr Cymru (PDF 56 KB) yn strategaeth sy’n eiddo diwydiant ac sy’n cael ei harwain gan ddiwydiant, a gyhoeddwyd gan Seafish, sy’n ceisio cynnydd o 30 y cant yng nghynnyrch pysgodfeydd a dyframaeth erbyn 2025 a chynnydd o 10 y cant mewn cyflogaeth o fewn yr un amserlen. Gallai sectorau eraill, fel ynni adnewyddadwy’r môr, weld Cymru yn chwarae rhan flaenllaw yn fyd-eang o ran ynni morol. Ar hyn o bryd yng Nghymru, mae dau Barth Arddangos tonnau a ffrwd llanw, cytundebau gwely’r môr ar gyfer tri phrosiect tonnau a ffrwd llanw a chwmnïau fel Tidal Lagooon Power yn cynllunio prosiectau ynni môr-lynnoedd llanw sylweddol yng Nghymru, gan gynnwys Morlyn Llanw Bae Abertawe.

Canfu gwaith gan y Celtic Seas Partnership (Prosiect a ariannwyd gan EU LIFE + dan arweiniad WWF) fod y Môr Celtaidd yn darparu swyddi ar gyfer 400,000 o bobl, gan wneud cyfraniad blynyddol i’r economi o tua £15 biliwn. Canfu ei waith ar dueddiadau yn y dyfodol dros yr ugain mlynedd nesaf y bydd y dyfroedd hyn yn brysurach, gan greu cystadleuaeth am le a heriau o ran sicrhau ein bod yn byw o fewn cyfyngiadau amgylcheddol. Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i weithredu dull sy’n seiliedig ar ecosystem o reoli’r amgylchedd morol. Er enghraifft, mae Cyfarwyddeb Fframwaith Strategaeth Forol yr UE (MSFD) yn ei gwneud yn ofynnol i sicrhau Statws Amgylcheddol Da (GES) erbyn 2020 ym moroedd Cymru. Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015 hefyd yn ei gwneud yn ofynnol i Lywodraeth Cymru reoli moroedd Cymru ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol.


Erthygl gan Wendy Dodds Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru.

Y Cynulliad i drafod egwyddorion cyffredinol y Bil Treth Gwarediadau Tirlenwi (Cymru)

View this post in English | Darllenwch yr erthygl hon yn Saesneg

Gosodwyd y Bil Treth Gwarediadau Tirlenwi (Cymru) gerbron y Cynulliad ar 28 Tachwedd 2016, a chafodd ei gyflwyno yn y Cyfarfod Llawn gan Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a Llywodraeth Leol ar 29 Tachwedd 2016. Bydd y Cynulliad yn trafod egwyddorion cyffredinol y Bil ar 21 Mawrth 2017.

Parhau i Ddarllen

Datganoli pwerau ym maes ynni a’r amgylchedd: a yw’r setliad newydd yn un parhaol yn wyneb Brexit?

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Mae’r setliad datganoli yn newid o dan Ddeddf Cymru 2017 a gafodd Gydsyniad Brenhinol ar 31 Ionawr 2017. Mae’r erthygl hon yn trafod beth y mae hyn yn ei olygu i bwerau ym maes ynni a’r amgylchedd yng Nghymru, ac mae hefyd yn tynnu sylw at y gwahanol agweddau ar ddatganoli pwerau ar ôl gadael yr UE.

Parhau i Ddarllen