Gweithwyr dur yn pleidleisio i dderbyn cynnig Tata – beth yw’r camau nesaf i’r diwydiant?

17 Chwefror 2017

Erthygl gan Gareth Thomas, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

tatasteel

Llun o Flickr gan Ben Salter. Dan drwydded Creative Commons.

Ar 15 Chwefror 2017, gwnaeth aelodau undebau llafur Community, UNITE a GMB oll bleidleisio i dderbyn y cynnig gan Tata Steel yn ymwneud â phensiynau, buddsoddiad yn y dyfodol a sicrwydd swyddi. Roedd y tair undeb wedi argymell bod gweithwyr yn derbyn y cynnig, tra’n cydnabod y penderfyniad anodd y byddai’n rhaid i weithwyr ei wneud o ran eu pensiynau. Mae Tata wedi dweud bod gwaith yn parhau i fynd rhagddo gyda’r undebau ac eraill i sicrhau dyfodol i’r diwydiant.

Beth sydd yn y cynnig?

Mae undeb llafur UNITE wedi nodi manylion y cynnig y gwnaeth aelodau’r undeb bleidleisio arno, a oedd yn cynnwys:

  • Cau Cynllun Pensiwn British Steel ar gyfer croniadau yn y dyfodol ar 31 Mawrth 2017 a chyflwyno Cynllun Pensiwn Cyfraniadau Diffiniedig. Bydd taliadau untro ychwanegol i aelodau’r cynllun pensiwn 50+ oed sy’n ymddeol rhwng 60 a 64 oed ar gael hefyd mewn rhai amgylchiadau.
  • Ymrwymiad i redeg 2 ffwrnais chwyth ym Mhort Talbot tan o leiaf 2021, a buddsoddiad arfaethedig yn Ffwrnais Chwyth 5 i ymestyn ei oes y tu hwnt i 2021.
  • Ymrwymiad i gynllun buddsoddi sy’n cynnig £1 biliwn o fuddsoddiad dros 10 mlynedd, ar yr amod bod Tata Steel UK yn gwneud o leiaf £200 miliwn mewn enillion cyn treth, llog, dyled ac amorteiddiad (EBITDA) y flwyddyn.
  • Amddiffyn yn erbyn diswyddiadau gorfodol tan 2021, sy’n cyfateb i’r ymrwymiad a roddwyd i’r gweithlu yn ffatri IJmuiden Tata yn yr Iseldiroedd.

Bydd Tata hefyd yn ceisio ailstrwythuro Bonws Elw’r DU, ac yn cyflwyno cyfraddau ac amodau newydd ar gyfer cyflogeion newydd. Mae hefyd yn anelu i wneud arbedion cost cyflogaeth gwerth £13 miliwn ledled y DU.

Sut mae Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU wedi buddsoddi yn y diwydiant dur a’r cymunedau dur?

Yn flaenorol, cynigiodd Llywodraeth Cymru becyn gwerth dros £60 miliwn i Tata, gydag amodau ynghlwm, cyn cyhoeddi eu bod yn gwerthu asedau’r DU ym mis Mawrth 2016, gan gynnwys buddsoddiad mewn gwelliannau amgylcheddol a datblygu’r llinell galfaneiddio ym Mhort Talbot.  Yn dilyn y bleidlais, dywedodd Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a’r Seilwaith ei fod yn gobeithio cyflwyno cyhoeddiadau yn fuan ar y prosiectau hyn.

Hefyd, sefydlodd Ardal Fenter Glannau Port Talbot mewn ymateb i’r cyhoeddiad bod swyddi yn cael eu colli ym mis Ionawr 2016. Hefyd, cytunodd Llywodraeth y DU i ariannu Lwfansau Cyfalaf Uwch ar gyfer tri safle yn yr Ardal Fenter, sy’n galluogi busnesau i hawlio 100% o lwfans y flwyddyn gyntaf ar gyfer cost cyfalaf buddsoddiad newydd mewn peiriannau ac offer.

Ym mis Rhagfyr 2016, cytunodd Llywodraeth Cymru i gyfrannu £8 miliwn tuag at gyfanswm buddsoddiad o £18 miliwn mewn gwelliannau i weithfeydd pŵer Port Talbot a sefydlu canolfan ymchwil a datblygu yn Abertawe. Ym mis Chwefror 2017, cyfrannodd £1.6 miliwn tuag at welliannau amgylcheddol yn Celsa Steel yng Nghaerdydd, a £1.2 miliwn o fuddsoddiad mewn tri chwmni arall yn y diwydiant.

Ym mis Rhagfyr 2016, cytunodd Llywodraeth Cymru i ddarparu £4 miliwn i Tata i gyfateb â’i buddsoddiad mewn hyfforddiant i staff a rheolwyr ledled Cymru.  Mae cynllun cymorth diswyddo ReAct Llywodraeth Cymru wedi helpu gweithwyr Tata a chwmnïau’r gadwyn gyflenwi.

Mae Llywodraeth y DU wedi helpu i liniaru prisiau trydan uchel ac effaith polisi newid hinsawdd. Dros y ddau gynllun iawndal a gyflwynwyd, mae Llywodraeth y DU wedi darparu dros £100 miliwn o iawndal i’r diwydiant dur.

A yw’r cymorth hwn wedi mynd i’r afael â’r heriau allweddol y mae’r diwydiant yn eu hwynebu, a pha gamau pellach sydd eu hangen?

Ym mis Hydref 2015, nododd y diwydiant dur bum maes lle gellid cymryd camau i fynd i’r afael â’r heriau y mae’n wynebu yn y tymor hwy. Mae UK Steel yn dweud o’r rhain, mae un wedi’i weithredu’n llwyr, tri yn rhannol ac nid yw un wedi’i weithredu o gwbl. I’r gwrthwyneb, mae Llywodraeth y DU o’r farn ei bod wedi mynd i’r afael â phedwar o’r camau gweithredu hyn.

O ran prisiau ynni, er bod y diwydiant dur wedi croesawu pecyn cymorth Llywodraeth y DU, mae prisiau trydan ar gyfer cynhyrchwyr y DU yn parhau i fod dipyn uwch na’r cystadleuwyr yn Ewrop. Mae UK Steel yn nodi gwahaniaeth o £17 fesul Mega Watt Awr rhwng cynhyrchwyr y DU a’r Almaen, gan effeithio ar benderfyniadau buddsoddi rhwng gweithfeydd dur mewn gwledydd gwahanol.

Bydd gweithredu mewn cysylltiad â ‘dympio’ dur yn allweddol lle bydd angen i Lywodraeth y DU wneud penderfyniadau ar ôl i’r DU adael yr UE, gan y bydd angen iddi sefydlu mesurau amddiffyn masnach. Bu pryder nad yw tariffau gwrth-dympio blaenorol yr UE wedi bod yn ddigon uchel, ac nad yw Llywodraeth y DU wedi helpu i godi’r rheol ‘dyletswydd leiaf’ gan yr UE. Mae’r sector yn pryderu ynghylch y potensial y bydd tariffau yn cael eu gosod ar ôl i’r DU adael yr UE.  Er bod tariffau WTO ar gynnyrch dur yn 2%, mae tariffau fel y 10% ar y diwydiant modur yn peri mwy o bryder.

O ran ardrethi busnes, mae’r diwydiant dur wedi galw bod peiriannau ac offer yn cael eu heithrio o filiau ardrethi busnes. Canfu UK Steel fod cwmnïau yn y DU yn talu bum i ddeg gwaith mwy o ardrethi busnes na chynhyrchwyr yn Ffrainc a’r Almaen. Nid yw Llywodraeth Cymru wedi gwneud hyn, gan ei bod o’r farn ei bod yn gymhleth i’w weithredu ac wedi dewis helpu’r diwydiant mewn ffyrdd eraill. Fodd bynnag, yn sgil ailbrisio ardrethi busnes yn ddiweddar, gwelwyd gostyngiad yng ngwerthoedd ardrethol gwaith dur yng Nghymru. Mae UK Steel wedi nodi o dan gynllun rhyddhad trosiannol Llywodraeth Cymru, ni fydd gostyngiadau biliau ardrethi busnes gweithfeydd dur yn cael eu capio fel y bydd yn digwydd yn Lloegr.

Mae’r ddwy lywodraeth wedi gweithredu o ran caffael hefyd.  Mae Llywodraethau Cymru a’r DU wedi cyhoeddi prosiectau seilwaith yn yr arfaeth a fydd angen dur. Yn ogystal, mae Llywodraeth Cymru wedi newid ei chontractau cludiant i’w gwneud yn ofynnol nad yw dur wedi’i ‘dympio’ yn cael ei ddefnyddio. Hefyd, mae Llywodraeth y DU wedi cyflwyno mesurau caffael, gan gynnwys ei gwneud yn ofynnol i adrannau llywodraeth ganolog i ystyried effeithiau economaidd a chymdeithasol y dur maent yn ei gael. Ymysg y camau gweithredu allweddol ar gyfer y diwydiant dur yn y dyfodol mae cydymffurfio â chanllawiau, a datblygu dulliau adrodd tryloyw.

Ym mis Mai 2016, galwodd Prifysgol Abertawe am gefnogaeth i gynnig newydd ar gyfer canolfan arloesi a thechnoleg genedlaethol ar gyfer dur. Mae’r IPPR wedi dadlau y dylai diwydiannau sylfaen megis dur gael eu hintegreiddio’n well i’r rhwydweithiau Catapult, sydd wedi’u dylunio i hybu arloesedd mewn sectorau allweddol ledled y DU.

Gan edrych at y dyfodol, mae rhai’n ystyried nad yw cynigion Llywodraeth y DU am strategaeth ddiwydiannol yn ystyried dur yn ddigonol. Mae Llywodraeth y DU a’r diwydiant dur yn trafod y potensial o gael ‘bargen sector’ i’r diwydiant, a gefnogir gan Lywodraeth Cymru. Bydd sectorau yn datblygu cynlluniau i hybu cynhyrchiant.  Yna gallai Llywodraeth y DU helpu mewn sawl ffordd, gan gynnwys polisi sgiliau a hyfforddiant, newidiadau i reoliadau, helpu i fynd i’r afael â’r rhwystrau i fasnach a helpu i greu sefydliadau sectoraidd newydd.

Ail Gyllideb Atodol Llywodraeth Cymru ar gyfer 2016-17

09 Chwefror 2017

Erthygl gan Martin Jennings a David Millett, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Gosodwyd ail gyllideb atodol 2016-17 gan Mark Drakeford AC, Ysgrifennydd y Cabinet dros Gyllid a Llywodraeth Leol, ar 7 Chwefror 2017.  Yn ogystal, cyflwynwyd nodyn esboniadol a thablau yn dangos y dyraniadau i’r adrannau.  Mae’r gyllideb atodol hon yn diwygio’r gyllideb atodol gyntaf ar gyfer 2016-17, a gymeradwywyd gan y Cynulliad Cenedlaethol ym mis Gorffennaf 2016.

Mae dros ddeuparth y dyraniadau cyllid yn y gyllideb hon yn gyllid ychwanegol i’r GIG, gan gynnwys £75.9 miliwn i fynd i’r afael â gorwariant disgwyliedig Byrddau Iechyd Lleol (â £7.5 miliwn o hwnnw yn ychwanegol at y £68.4 miliwn a gyhoeddwyd ym mis Tachwedd 2016), £50 miliwn i fynd i’r afael â phwysau’r gaeaf, £27 miliwn i ariannu’r diffyg incwm yn sgil y Cynllun Rheoleiddio Prisiau Fferyllol, ac £16 miliwn i gefnogi lansiad y Gronfa Triniaethau newydd

At hynny, mae £20 miliwn wedi cael ei ddyrannu i Gyngor Cyllido Addysg Uwch Cymru i ddiwallu anghenion ariannol argymhellion Adroddiad Diamond, £8.5 miliwn i sefydlu Trafnidiaeth Cymru er mwyn dylunio a gosod masnachfreintiau’r rheilffordd a Metro De Cymru, a £4 miliwn i Tata Steel i gefnogi anghenion sgiliau.

Y prif ddyraniadau ariannol a wnaed oedd £47 miliwn at y prosiect cefnffyrdd (gan gynnwys £22 miliwn ar gyfer datblygu heol yr M4), £33.4 miliwn mewn grantiau a benthyciadau i gwblhau’r blaenoriaethau datblygu economaidd, a £30 miliwn at yr ymrwymiad a wnaed yn y Rhaglen Lywodraethu i adeiladu 20,000 yn rhagor o dai fforddiadwy.

Ariennir y buddsoddiadau hyn trwy gymysgedd o ddyraniadau o’r cronfeydd wrth gefn a chronfeydd a gariwyd drosodd o’r flwyddyn ariannol flaenorol ac maent hefyd yn ystyried newidiadau yn y cyllid gan Lywodraeth y DU.

Mae’r siart yn crynhoi’r newidiadau i’r dyraniadau ariannol yn gyffredinol, ynghyd â’r dyraniadau o ran refeniw cyllidol a gwariant cyfalaf rhwng gwahanol adrannau Llywodraeth Cymru, gan gymharu’r gyllideb atodol flaenorol â’r un gyfredol.

Ffeithlun yn dangos prif ddyraniadau Ail Gyllideb Atodol Llywodraeth Cymru ar gyfer 2016-17

Sut mae menywod a dynion yn cyfrannu at economi Cymru, a sut y gall strategaeth economaidd adlewyrchu hyn?

31 Ionawr 2017

Erthygl gan Gareth Thomas, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

six-people-working-in-office-725x483

Llun o Google gan Pixnio. Dan drwydded Creative Commons.

Yn ystod yr wythnosau nesaf, bydd Pwyllgor yr Economi, Seilwaith a Sgiliau y Cynulliad yn cynnal cyfres o seminarau i glywed gwahanol safbwyntiau ar yr hyn y dylai strategaeth economaidd newydd Llywodraeth Cymru ei gynnwys. Bydd y sesiwn gyntaf, ar 2 Chwefror, yn edrych ar sut y gallai strategaeth economaidd ddiwallu anghenion menywod a dynion yng Nghymru. Cyn hynny, dyma bum gwahaniaeth allweddol rhwng y rolau y mae menywod a dynion yn eu chwarae yn economi Cymru sy’n debygol o lywio’r sesiwn.

Mae menywod yn fwy tebygol o weithio yn awr nag yr oeddent 25 mlynedd yn ôl, er eu bod yn dal i fod yn llai tebygol o fod mewn gwaith na dynion.

Pan gyhoeddwyd ffigurau gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol (ONS) am y tro cyntaf ar gyfer y cyfnod rhwng mis Mawrth a mis Mai 1992, roedd 58.9 y cant o fenywod 16-64 oed yng Nghymru mewn cyflogaeth, o’i gymharu â’r ffigur diweddaraf o 69.9 y cant yn y cyfnod rhwng mis Medi a mis Tachwedd 2016. Yn ystod yr un cyfnod, cynyddodd y ffigur cyfatebol ar gyfer dynion o 71.7 y cant i 75.1 y cant.

Mae Cyngor Busnes Menywod Llywodraeth y Deyrnas Unedig wedi amcangyfrif y gallai sicrhau cydraddoldeb rhwng cyfraddau cyfranogiad economaidd menywod a dynion helpu i economi’r DU dyfu mwy na 10 y cant erbyn 2030.

Mae bron i dri chwarter o weithwyr rhan-amser yn fenywod.

Dengys ffigurau’r Swyddfa Ystadegau Gwladol fod 286,000 o fenywod yn gweithio’n rhan-amser yng Nghymru, sy’n cyfateb i 73 y cant o’r holl weithwyr rhan-amser. Yn y flwyddyn hyd at fis Medi 2016, roedd gan 85 y cant o’r dynion a oedd mewn cyflogaeth swyddi amser llawn, ac roedd 15 y cant yn gweithio’n rhan-amser. Mewn cyferbyniad, roedd gan 57 y cant o fenywod mewn cyflogaeth swyddi amser llawn, tra roedd 43 y cant yn gweithio’n rhan-amser.

Canfu prosiect Menywod yn Ychwanegu Gwerth at yr Economi fod cydberthynas gref rhwng gwaith rhan-amser a galwedigaethau sydd yn bennaf yn cyflogi menywod, fel gwasanaethau personol, gwerthiant a gofal. Yng Nghymru, gwnaeth y prosiect ganfod bod o leiaf 40 y cant o’r swyddi hyn yn debygol o gael eu cynnig ar sail ran-amser, gan gyfyngu ar gyfleoedd i gael gwaith llawn amser.

Ar gyfartaledd, caiff menywod eu talu llai yr awr na dynion, ac maent yn fwy tebygol o gael eu talu’n llai na’r cyflog byw

Mae dwy ffordd gyffredin o gymharu gwahaniaethau mewn cyflog gweithwyr benywaidd a gwrywaidd – mae’r ddwy ffordd yn dangos bod menywod ar gyfartaledd yn cael eu talu llai yr awr na dynion yng Nghymru ac yn y DU.

  • Mae’r prif fesur a ddefnyddir gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol yn cymharu canolrif enillion menywod a dynion sy’n gweithio amser llawn, heb gynnwys taliadau goramser. Gan ddefnyddio’r mesur hwn, 7.5 y cant oedd y bwlch cyflog rhwng y rhywiau yng Nghymru yn 2016 ar gyfer gweithwyr llawn amser, sy’n is na ffigur y DU o 9.4 y cant.
  • Dull arall a ddefnyddir i fesur y bwlch cyflog rhwng y rhywiau yw edrych ar enillion canolrif yr awr heb gynnwys goramser ar gyfer yr holl fenywod a dynion sy’n gweithio, oherwydd bod hyn yn ystyried y ffaith bod menywod lawer yn fwy tebygol o weithio’n rhan-amser na dynion. Gan ddefnyddio’r mesur hwn, 15.7 y cant oedd y bwlch cyflog rhwng y rhywiau yng Nghymru yn 2016 ar gyfer yr holl weithwyr, sy’n is na ffigur y DU o 18.1 y cant.

Amlygir goblygiadau’r gwahaniaeth hwn mewn cyflog gan y ffaith bod menywod yn fwy tebygol na dynion o ennill cyflog sy’n llai na’r cyflog byw. Dengys data’r Swyddfa Ystadegau Gwladol, yn seiliedig ar y cyflog byw o £8.25 yr awr ym mis Ebrill 2016, fod 29 y cant o fenywod (172,000) a oedd yn gweithio yng Nghymru yn 2016 yn ennill cyflog a oedd yn is na’r cyflog byw, o’i gymharu â 20.5 y cant (113,000) o ddynion. Mae gweithwyr rhan-amser yn llawer mwy tebygol o ennill llai na’r cyflog byw na gweithwyr amser llawn. Yn 2016, roedd 43.2 y cant o weithwyr rhan-amser benywaidd (109,000) yn ennill llai na’r cyflog byw, o’i gymharu â 53.2 y cant o ddynion sy’n gweithio’n rhan-amser (39,000).

Mae menywod a dynion yn tueddu i weithio mewn gwahanol sectorau o economi Cymru, ac mae blaenoriaethau Llywodraeth Cymru o ran sectorau yn effeithio arnynt yn wahanol.

Mae cyflogaeth ymhlith dynion a menywod wedi’i chrynhoi mewn gwahanol sectorau o economi Cymru. Yn y flwyddyn hyd at fis Medi 2016, roedd hanner yr holl fenywod a oedd yn gweithio wedi’u cyflogi mewn gweinyddiaeth gyhoeddus, addysg ac iechyd, gan gynrychioli 72 y cant o weithwyr yn y grŵp hwn. Mewn cyferbyniad, caiff dynion eu cyflogi ar draws gwahanol ddiwydiannau, gan gynrychioli mwy na 70 y cant o weithwyr yn y sector amaethyddiaeth a physgota, ynni a dŵr, gweithgynhyrchu, adeiladu, trafnidiaeth a chyfathrebu.

Mae menywod yn llai tebygol na dynion o weithio mewn sector sydd wedi’i flaenoriaethu gan Lywodraeth Cymru, gan gynrychioli traean o’r gweithwyr a gyflogir yn y sectorau hyn. Gwnaeth strategaeth economaidd bresennol Llywodraeth Cymru, sef Adnewyddu’r Economi: Cyfeiriad Newydd, ddatblygu dull sy’n seiliedig ar sectorau i dargedu cymorth busnes mewn chwe sector allweddol, a gynyddwyd i naw yn ddiweddarach. Mae canran y gweithwyr benywaidd yn y sectorau hyn wedi ei nodi yn y graff isod.

graphcy

Ffynhonnell: Llywodraeth Cymru, Ystadegau’r sector blaenoriaeth 2016 (tabl 3.6)

Mae menywod yn llai tebygol o ddechrau neu redeg busnes na dynion.

Canfu Arolwg o Fusnesau Bach 2015 gan Lywodraeth y DU fod 23 y cant o fusnesau bach a chanolig (BBaChau) yng Nghymru yn fusnesau a arweinir gan fenywod. Mae menywod hunangyflogedig yn cynrychioli 31 y cant o’r holl bobl hunangyflogedig yng Nghymru, ac mae dynion ddwywaith yn fwy tebygol o fod yn hunangyflogedig na menywod. Yn y flwyddyn hyd at fis Medi 2016, roedd 63,600 o fenywod (9.4 y cant o fenywod sy’n gweithio) 16+ oed yng Nghymru yn hunangyflogedig, o’i gymharu â 138,400 o ddynion (18.6 y cant o ddynion sy’n gweithio).

Mae nifer o’r heriau sy’n wynebu menywod sy’n ceisio dechrau busnesau wedi’u nodi gan y Ffederasiwn Busnesau Bach, Chwarae Teg a’r Cyngor Busnes Menywod:

  • Mynediad at gymorth busnes a chyllid: Cred y Ffederasiwn Busnesau Bach fod busnesau bach a arweinir gan fenywod yn llai tebygol o gael mynediad at gyllid na busnesau cyfatebol a arweinir gan ddynion. Ar gyfartaledd, mae menywod yn dechrau eu busnesau gyda thraean yn llai o gyfalaf.
  • Hunanganfyddiad a sgiliau: Canfu’r Ffederasiwn Busnesau Bach a Chyngor Busnes Menywod fod menywod yn llai tebygol na dynion o feddwl bod ganddynt y sgiliau sydd eu hangen arnynt i ddechrau busnes, a bod nifer o rwystrau posibl rhag ymdrin â hyn.
  • Canfyddiadau a gwahaniaethu: Dywedodd 33 y cant o ymatebwyr i arolwg y Ffederasiwn Busnesau Bach eu bod wedi dioddef gwahaniaethu ar sail rhywedd.

Gallwch wylio cyfarfod y Pwyllgor yn fyw ar Senedd TV am 2yp ar 2 Chwefror.

Y cynnig i ostwng y tollau ar gyfer Croesfannau’r Hafren

20 Ionawr 2017

Erthygl gan Sean Evans, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

severen

Llun o Flickr gan Ashley Coates. Trwydded Creative Commons.

Ar 13 Ionawr 2017, lansiodd Adran Drafnidiaeth y DU a Swyddfa Cymru ymgynghoriad ar gynigion i ostwng prisiau’r tollau ar Groesfannau’r Hafren. Mae’r ymgynghoriad yn casglu sylwadau ar y cynigion i gyflwyno tollau rhatach, newidiadau rheoleiddio, ffioedd gostyngol y tu allan i’r oriau brig a chodi tâl heb rwystro ar lif y traffig cyn i Groesfannau’r Hafren ddychwelyd i eiddo’r cyhoedd rywbryd ddiwedd 2017 neu ddechrau 2018.

Beth yw cefndir y cynigion hyn?

Dyfarnwyd cytundeb consesiwn i Severn River Crossing PLC (SRC) ym 1990 a gychwynnodd ym mis Ebrill 1992 ac sy’n gweithredu’n unol â darpariaethau Deddf Pontydd Hafren 1992. Mae’r cytundeb yn awdurdodi SRC i gasglu tollau o’r ddwy bont hyd nes y cesglir swm penodol o refeniw (£1,029 biliwn yw’r swm a nodwyd yn unol â phrisiau mis Gorffennaf 1989) yn cael ei gynhyrchu neu ar gyfer uchafswm o 30 mlynedd (pa un bynnag a ddaw gyntaf). Mae Llywodraeth y DU wedi nodi ei bod yn disgwyl i refeniw’r croesfannau gyrraedd y swm penodol ddiwedd 2017 neu ddechrau 2018, ac y bydd y pontydd yn dychwelyd i eiddo’r cyhoedd (Llywodraeth y DU) bryd hynny.

Beth sy’n cael ei gynnig?

Yn hytrach na chael gwared ar y tollau ar ddiwedd y cytundeb consesiwn, mae Llywodraeth y DU yn bwriadu “dileu’r categori pris uchaf am faniau a bysiau bach, a haneru’r tollau i bob cerbyd”, sy’n “gam o bwys” a fydd yn “gwneud gwahaniaeth positif i gymudwyr, teithwyr, ac i berchenogion busnesau bach” ym marn Llywodraeth y DU.

Mae’r cynigion ymgynghori (PDF 559KB) yn cynnwys disodli’r doll bresennol o £6.70, ar gyfer ceir a cherbydau categori 1 eraill, a chodi ffi o £3.00 yn ei lle, yn ogystal â chynnwys bysiau a faniau bach yng nghategori 1, gan eu bod yng nghategori 2 ar hyn o bryd ac yn talu toll o £13.40. Cynigir gostwng y doll ar gyfer cerbydau mawr yng nghategori 3 o £20.00 i £10.00.

Mae’r newidiadau arfaethedig wedi’u nodi yn y tabl isod:

tollcy

Ar hyn o bryd, mae’n rhaid talu toll sy’n cynyddu’n flynyddol yn unol â chwyddiant er mwyn defnyddio’r croesfannau. Mae Llywodraeth y DU yn bwriadu cyflwyno Gorchymyn Codi Tâl yn lle hyn, o dan Ddeddf Trafnidiaeth 2000, a fydd yn “newid statws cyfreithiol y taliad… o doll i dâl i ddefnyddwyr ffordd”. Mae’n awgrymu y bydd y newid hwn o ran statws yn ei gwneud yn haws iddi “leihau’r swm y bydd defnyddwyr yn ei dalu”. Yn ystod y trafodaethau yn y Cyfarfod Llawn ar 17 Ionawr 2017, mynegodd Aelodau’r Cynulliad bryderon ynghylch y cynigion i godi tâl ar ddefnyddwyr y ffordd a’r sail gyfreithiol ar gyfer hynny. Nododd Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a’r Seilwaith, Ken Skates, ei fod yn faes cyfreithiol cymhleth iawn a bod Llywodraeth Cymru o blaid diddymu’r tollau ar sail economaidd yn unig.

Pa effeithiau a ragwelir ar draffig yn sgil y cynigion?

Mae’r rhagolygon traffig a gomisiynwyd gan yr Adran Drafnidiaeth ac a ddisgrifir yn yr ymgynghoriad yn awgrymu y byddai gostwng y tollau yn cynyddu faint o draffig sy’n defnyddio’r Croesfannau hyd at 17 y cant erbyn 2028.

Gan ymateb i hyn, mae Llywodraeth y DU yn ystyried mesurau i leihau’r amser y mae’n ei gymryd i gasglu’r tollau a “ffyrdd o reoli’r effaith hwn, gan gynnwys… y dewisiadau ar gyfer codi tâl ar lif dirwystr a chodi tollau yn ystod y dydd yn unig”. Mae’r ystyriaethau pellach yn cynnwys talgrynnu prisiau’r tollau i rifau cyfan o bunnoedd a pharhau â system Severn TAG, sy’n rhoi gostyngiad o tua 50 y cant.

Mae’r ymgynghoriad hefyd yn tynnu sylw at bryderon Llywodraeth y DU ynghylch effaith y cynnydd mewn tagfeydd traffig ym Mryste ac ar hyd yr M4 yng Nghymru, ond mae’n awgrymu y “byddai gostwng y tollau o 50% yn rhoi cyfle i ni asesu’r effaith… y cynnydd yn llif y traffig.” Yn y Cyfarfod Llawn ar 17 Ionawr 2017, soniodd Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a’r Seilwaith am bryderon ynghylch effeithiau traffig sy’n cael ei fodelu gan nodi bod angen sicrhau bod y gwaith modelu a wneir ar gyfer llif traffig yn gywir ac y bydd ei farn ar y gwaith modelu a wnaed a’r effeithiau cymunedol ehangach yn cael ei chynnwys yn ei ymateb i’r ymgynghoriad.

Ar gyfer beth y mae Llywodraeth y DU yn bwriadu defnyddio refeniw’r Croesfannau?

Mewn llythyr at Aelodau’r Cynulliad ac Aelodau Seneddol, dywedodd y Gweinidog Gwladol dros Drafnidiaeth, John Hayes AS, ac Ysgrifennydd Gwladol Cymru, Alun Cairns AS, na fydd taliadau a gesglir yn sgil y cynigion yn cael eu defnyddio at unrhyw ddiben ac eithrio cefnogi’r gwaith o weithredu a chynnal a chadw’r croesfannau, ac ad-dalu’r ddyled a ysgwyddwyd gan drethdalwyr y DU wrth atgyweirio diffygion ar y Croesfannau. Roedd y llythyr yn rhoi sicrwydd hefyd y bydd y Llywodraeth yn monitro prisiau’r tollau’n agos gyda’r bwriad o gyflwyno gostyngiadau pellach os oes modd yn y dyfodol. Ceir datganiad tebyg yn y ddogfen ymgynghori sy’n dweud y bydd refeniw’r tollau yn “cael ei adolygu i weld a ellir eu gostwng ymhellach.”

Beth am y syniad o ddiddymu’r tollau?

Cafwyd cefnogaeth i’r syniad o ddiddymu’r tollau’n llwyr pan fydd y Croesfannau’n dychwelyd i eiddo’r cyhoedd. Roedd Cynnig diweddar gan Mark Reckless AC yn nodi bod y Cynulliad yn cefnogi diddymu’r tollau, ac fe’i trafodwyd yn y Cynulliad ar 16 Tachwedd 2016. Cafodd y cynnig ei dderbyn fel y’i diwygiwyd gyda 45 o Aelodau’n pleidleisio o blaid y cynnig, 0 yn erbyn ac 1 yn ymatal.

Mae Llywodraeth y DU yn dadlau y byddai diddymu’r tollau yn peryglu dyfodol y Croesfannau ac yn amcangyfrif y bydd angen talu costau cynnal a chadw a chostau gweithredu blynyddol o tua £15 miliwn. Fodd bynnag, mae’r rhai sy’n ceisio diddymu’r tollau wedi beirniadu’r cynnig i barhau â’r tollau, gan awgrymu bod gwneud hynny’n gyfystyr â threthu Cymru mewn ffordd na fyddai’n cael ei chaniatáu o dan y ddeddfwriaeth bresennol.

Comisiynodd Llywodraeth Cymru Arup i ymchwilio i effaith tollau’r Hafren ar economi Cymru. Yn ôl adroddiad Arup (PDF 3.48MB) (2013), mae’r gwaith modelu economaidd yn awgrymu y gallai diddymu’r tollau roi hwb i economi de Cymru drwy sicrhau 0.48 y cant yn fwy o werth ychwanegol gros blynyddol, neu tua £107 miliwn. Er i’r adroddiad nodi y dylid bod yn ofalus wrth gyfrifo union werth y cynnydd mewn gwerth ychwanegol gros, dangosodd hefyd fod yr effeithiau anuniongyrchol yn golygu bod effaith gyffredinol y doll [atal y potensial o ran gwerth ychwanegol gros] yn fwy na chost uniongyrchol y doll [cynnal a chadw a chostau gweithredu]. Fodd bynnag, mae Llywodraeth y DU yn awgrymu, er bod “y syniad gael gwared ar y tollau ac ariannu gweithredu a chynnal a chadw… trwy’r cynnydd dilynol mewn refeniw o drethiant cyffredinol yn ddamcaniaeth ddeniadol”, nid oes “unrhyw warant y byddai’r Llywodraeth yn adfer swm cyfatebol i’r refeniw tollau a gollir trwy drethiant cyffredinol”.

Mae Llywodraeth y DU hefyd yn nodi bod angen adennill costau o £63 miliwn a ysgwyddwyd ganddi yn ystod cyfnod y cytundeb consesiwn. Yn y Cyfarfod Llawn ar 17 Ionawr 2017, mynegodd Ysgrifennydd y Cabinet siom nad yw Llywodraeth y DU yn ystyried dileu’r ddyled honno, fel y gwnaeth yn achos croesfan Humber, a dywedodd fod Llywodraeth Cymru yn erbyn parhau â’r tollau. Yn y ddadl ynghylch y Cynnig ym mis Tachwedd 2016, dywedodd Ysgrifennydd y Cabinet hefyd y dylid diddymu’r tollau cyn gynted â phosibl, gan leddfu’r baich ar yr economi a dileu’r bygythiad sylweddol y maent yn ei gynrychioli o ran masnachu yn sgil y bleidlais i adael yr UE.

Roedd adroddiad y Pwyllgor Dethol ar Faterion Cymreig ar doll Croesfannau’r Hafren (2010) yn awgrymu y gellid lleihau’r doll i un rhan o bump o’i lefel bresennol, i tua £1.50 a chaniatáu i’r croesfannau gyllido eu hunain ar yr un pryd. Roedd yr adroddiad yn argymell na ddylai Llywodraeth y DU gael ei themtio i ddefnyddio’r croesfannau fel ‘peiriant pres’. Mae ymateb ysgrifenedig Llywodraeth Cymru i ymchwiliad presennol y Pwyllgor Dethol ar Faterion Cymreig i ddyfodol croesfannau’r afon Hafren yn nodi y dylai’r tollau fod yn nwylo Llywodraeth Cymru ac y gallai caniatáu i gerbydau deithio heb godi unrhyw ffi arwain at hwb i gynhyrchiant o dros £100 miliwn y flwyddyn.