Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu – pwy ydyn nhw a beth y maen nhw’n ei wneud?

15 Mawrth 2017

Erthygl gan Piotr Wegorowski, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Cefndir

Golau y tu allan i adeilad yn nodi'r geiriau “police court”

Llun: o Flickr gan meg_nicol. Trwydded Creative Commons.

Cyflwynwyd Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu yn lle awdurdodau’r heddlu ym mhob un o ardaloedd yr heddlu yng Nghymru a Lloegr (y tu allan i Lundain) o dan Ddeddf Diwygio’r Heddlu a Chyfrifoldeb Cymdeithasol 2011. Cawsant eu cyflwyno yn dilyn galwadau i wneud y broses o oruchwylio plismona yn fwy democrataidd. Cyflwynwyd y syniad am y tro cyntaf mewn pamffled gan Douglas Carswell, a alwodd am siryfion etholedig, yna cafodd y syniad ei gynnwys ym maniffesto’r Ceidwadwyr ar gyfer etholiad 2010. Ar y pryd, roedd pobl yn gwrthwynebu’r syniad, gan awgrymu y gallai’r drefn o ethol Comisiynwyr yn uniongyrchol droi plismona yn fater gwleidyddol. Awgrymwyd hefyd y gallai diffyg dealltwriaeth ynghylch rôl a chyfrifoldebau’r swyddogion etholedig rwystro atebolrwydd y Comisiynwyr i’r cyhoedd.

At hynny, nid yw mandad cymdeithasol y rôl wedi bod mor gryf ag y gobeithiwyd yn wreiddiol am mai dim ond nifer fach o bobl a bleidleisiodd. Cynhaliwyd yr etholiadau cyntaf ar gyfer y swydd newydd ym mis Tachwedd 2012, gan ddenu’r ganran isaf erioed o bleidleiswyr ar gyfer etholiad yn y DU nad oedd yn etholiad llywodraeth leol, sef 15.1 y cant. Yn yr etholiad diweddaraf yn 2016, pleidleisiodd 26.6 y cant o bobl ar gyfartaledd. Pleidleisiodd llawer mwy o bobl yng Nghymru na Lloegr, sef 44.4 y cant (yn seiliedig ar bleidleisiau dilys), fwy na thebyg am fod etholiadau’r Cynulliad Cenedlaethol wedi’u cynnal yr un pryd, ac roedd canran y pleidleiswyr ar gyfer y ddau etholiad yn weddol debyg.

Beth y mae Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu yn ei wneud?

Dyma swyddogaethau craidd y Comisiynwyr:

  • Penodi’r Prif Gwnstabl, a’i ddwyn i gyfrif am reoli’r heddlu;
  • Os bydd angen, diarddel y Prif Gwnstabl neu alw arno i ymddeol neu ymddiswyddo;
  • Cyflwyno cynllun 5 mlynedd ar gyfer yr Heddlu a Throseddu ac, mewn ymgynghoriad â’r Prif Gwnstabl, penderfynu ar flaenoriaethau plismona lleol; a
  • Pennu lefel y praesept lleol blynyddol a chyllideb flynyddol yr heddlu

Er mai rôl y Comisiynwyr yw gosod cyfeiriad strategol yr heddlu, rhaid iddynt beidio â dylanwadu ar hawl y Prif Gwnstabliaid i annibyniaeth weithredol. Fodd bynnag, nid yw’n hawdd diffinio’r gwahaniaeth rhwng materion gweithredol a materion strategol. Fel y nodir yng Ngorchymyn Protocol Plismona 2011:

The PCC and Chief Constable must work together to safeguard the principle of operational independence, while ensuring that the PCC is not fetter in fulfilling their statutory role. The concept of operational independence is not defined in statue, and (…), by its nature, is fluid and context-driven.

Felly, mae llwyddiant y Comisiynwyr yn dibynnu’n rhannol ar gynnal perthynas waith dda gyda Phrif Gwnstabl yr heddlu dan sylw. Mae’n arbennig o bwysig o ystyried pŵer y Comisiynwyr i ddiarddel eu Prif Gwnstabliaid, sydd wedi creu tipyn o ddadlau. Er enghraifft, yn 2013 gwnaeth Prif Gwnstabl Heddlu Gwent ymddeol yn gynnar o’i swydd ar ôl i’r Comisiynydd ar y pryd wneud cais iddo adael. Roedd adroddiad gan Bwyllgor Materion Cartref Tŷ’r Cyffredin a gyhoeddwyd yn 2014 yn argymell y dylai’r ddeddfwriaeth gael ei diwygio i’w gwneud yn ofynnol i Gomisiynwyr nodi ar ba sail y maent am ddiarddel neu gael gwared ar brif gwnstabliaid. Gwnaeth y Pwyllgor hefyd leisio pryderon nad oedd gwaith craffu priodol yn cael ei gynnal ar y broses.

Paneli’r Heddlu a Throseddu sy’n craffu ar waith y Comisiynwyr, ac mae’r paneli’n cynnwys cynrychiolwyr awdurdodau lleol ynghyd ag o leiaf ddau aelod annibynnol cyfetholedig. Mae’n werth nodi mai’r Ysgrifennydd Gwladol sy’n sefydlu Paneli’r Heddlu a Throseddu yng Nghymru ac nid awdurdodau lleol,fel sy’n wir yn Lloegr, a hynny oherwydd i’r Trydydd Cynulliad wrthod y cynnig cydsyniad deddfwriaethol ynghylch Bil Diwygio’r Heddlu a Chyfrifoldeb Cymdeithasol. Yn ystod ymchwiliad diweddaraf Senedd y DU i Gomisiynwyr yr Heddlu a Throseddu yn 2016, gwnaeth Ron Ball, y Comisiynydd ar gyfer Heddlu Swydd Warwick, nodi yn ei dystiolaeth i Bwyllgor Dethol Tŷ’r Cyffredin y gall y berthynas rhwng y Comisiynwyr a’r Paneli fod yn llawn tensiynau, gyda’r Paneli’n tueddu’n amlach i feirniadu’r Comisiynwyr yn hytrach na’u cefnogi.

Cyllid

Mae Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu yn gyfrifol am bennu cyllideb flynyddol yr heddlu. Daw’r cyllid o sawl ffynhonnell, gan gynnwys Grant y Swyddfa Gartref ar gyfer yr Heddlu, grant Llywodraeth Cymru a phraesept y dreth gyngor. Mae rhagor o wybodaeth am gyllid yr heddlu yn y cofnod blog am y ddadl ar Setliad Terfynol yr Heddlu 2017-18.

Mae praeseptau’r heddlu yn ffynhonnell bwysig o incwm yng Nghymru. Y Comisiynwyr sy’n pennu lefel y praeseptau bob blwyddyn, ac mae’r awdurdodau lleol yn casglu’r arian ar eu rhan ynghyd â’r dreth gyngor. Yn 2015-16, daeth 37 y cant o gyllid yr heddlu yng Nghymru o’r dreth gyngor, o gymharu â chyfartaledd o 24 y cant yn Lloegr.

Mae praesept y dreth gyngor yn fodd i’r Comisiynwyr wrthbwyso, i ryw raddau, y gostyngiad yn y cyllid a ddaw o’r setliad. Mae pob un o Gomisiynwyr yr Heddlu a Throseddu wedi cyhoeddi ffioedd uwch ar gyfer 2017-18. Mae’r Comisiynydd yn ardal Dyfed Powys wedi gofyn am gynnydd o 6.9 y cant; mae’r Comisiynydd yng Ngwent wedi cynnig cynnydd o 3.99 y cant; mae Comisiynydd Gogledd Cymru wedi cynyddu’r praesept gan 4.64 y cant; ac yn Ne Cymru, bydd y praesept yn cynyddu gan 5 y cant.

Heriau

Mae angen i Gomisiynwyr sicrhau eu bod yn mynd i’r afael ag anghenion cymunedau lleol ond mae disgwyl iddynt hefyd ystyried y Gofyniad Plismona Strategol, a gyhoeddir gan yr Ysgrifennydd Cartref ac sy’n nodi’r blaenoriaethau cenedlaethol. Hefyd, yng Nghymru mae llawer o ffactorau sy’n dylanwadu ar ddiogelwch cymunedol a meysydd cysylltiedig, fel iechyd, addysg neu wasanaethau cymdeithasol, wedi cael eu datganoli. Mae’n rhaid i’r Comisiynwyr yng Nghymru gydbwyso blaenoriaethau lleol yn ogystal â blaenoriaethau Llywodraeth y DU a Llywodraeth Cymru. Mewn adroddiad a gyhoeddwyd gan Swyddfa Archwilio Cymru, tynnwyd sylw at yr heriau sy’n gysylltiedig â chynllunio strategol pan fo nifer o gyrff yn rhannu cyfrifoldeb am ddiogelwch cymunedol:

Er bod gan bob awdurdod lleol a’r pedwar Comisiynydd Heddlu a Throseddu gynlluniau, nid ydynt wedi’u halinio’n gyson i sicrhau’r defnydd gorau o adnoddau a’r effaith fwyaf bosibl, ac nid yw’r flaenoriaeth genedlaethol, ranbarthol a lleol yr un peth mewn unrhyw faes. Mae cynllunio datgymalog a chydgysylltu gwael yn esgor ar y perygl y bydd sefydliadau naill ai’n dyblygu gweithgarwch, neu’r perygl na fydd yr un ohonynt yn canolbwyntio ar y materion pwysicaf.

Mae’r adroddiad yn awgrymu y dylid datblygu strategaeth genedlaethol. Yn ei dystiolaeth i’r Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus ym mis Ionawr 2017, roedd Comisiynydd yr Heddlu a Throseddu Heddlu De Cymru yn beirniadu’r adroddiad, gan awgrymu y dylai Comisiynwyr flaenoriaethu materion lleol a chan nodi y byddai llwyddiannau unigol wrth fynd i’r afael â phroblemau lleol, gyda’i gilydd, yn arwain at lwyddiant cenedlaethol. Mae’n cyfeirio at Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015 fel enghraifft o ddull tebyg sy’n gweithio o’r bôn i’r brig, gan roi mwy o bwyslais ar fynd i’r afael ag anghenion lleol a gweithio mewn partneriaeth. Yn wir, mae dau o’r pedwar Cynllun Heddlu a Throseddu, sef y dogfennau strategol sy’n nodi’r weledigaeth ar gyfer yr heddluoedd gwahanol, yn cyfeirio’n benodol at y Ddeddf.

Prin oedd y dystiolaeth yn adroddiad Swyddfa Archwilio Cymru bod y cyhoedd yn cael cyfle i gyfrannu at lunio cynlluniau diogelwch cymunedol yn eu hardaloedd.

Esblygiad y rôl

Ers iddi gael ei chreu, mae rôl y Comisiynwyr eisoes wedi esblygu, yn rhannol oherwydd newidiadau mewn polisi a deddfwriaeth. Ers 2014, mae’r Comisiynwyr wedi bod yn gyfrifol am gomisiynu gwasanaethau i ddioddefwyr. At hynny, mae Deddf Plismona a Throsedd 2017, a gafodd gydsyniad brenhinol ar 31 Ionawr 2017, yn rhoi dyletswydd ar wasanaethau heddlu, tân ac ambiwlans i weithio gyda’i gilydd ac mae’n galluogi Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu i gymryd cyfrifoldeb am wasanaethau tân ac achub os bydd achos lleol dros wneud hynny. Gan fod gwasanaethau tân wedi’u datganoli, dim ond i Loegr y mae’r ddarpariaeth benodol hon yn gymwys. Nid yw’r Comisiynwyr yng Nghymru wedi cymryd cyfrifoldeb am yr awdurdodau tân ac achub, ond mae tystiolaeth eu bod yn cydweithio, fel y nodwyd mewn adroddiad a gyhoeddwyd gan grŵp cydweithio’r gwasanaethau brys. Mae Adran 13A o Ddeddf Plismona a Throsedd 2017 yn caniatáu i Gomisiynwyr yr Heddlu a Throseddu arfer pwerau o ran ymdrin â chwynion i’r heddlu. Gallant ddewis cael a chofnodi cwynion, cysylltu ag achwynwyr i drafod y mater, a datrys unrhyw gwynion y penderfynir y byddai’n briodol eu datrys yn lleol. Caiff Comisiynwyr hefyd ymwneud hyd yn oed yn fwy â’r broses o ymdrin â chwynion drwy weithredu fel pwynt cyswllt ar gyfer cwynion, ar wahân i gwynion sy’n destun ymchwiliad gan Gomisiwn Cwynion Annibynnol yr Heddlu neu ymchwiliad dan gyfarwyddyd.

Yn ei haraith yng nghyfarfod cyffredinol Cymdeithas Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu yn fuan ar ôl yr etholiad ym mis Mai, awgrymodd yr Ysgrifennydd Cartref ar y pryd y gallai fod posibilrwydd o ehangu rôl y Comisiynwyr i chwarae mwy o ran yn y system cyfiawnder troseddol. Nid oes neb yn gwybod beth fydd union natur y cyfrifoldebau ychwanegol ac nid oes unrhyw gynlluniau pendant eto, felly nid yw’n glir sut y bydd y rôl yn parhau i esblygu. Fodd bynnag, mae’n glir bod y Comisiynwyr wedi ennill eu plwyf a bydd yn werth cadw llygad ar y ffyrdd y mae eu rôl yn esblygu.

Mae’r Gwasanaeth Ymchwil yn cydnabod y gymrodoriaeth seneddol a roddwyd i Piotr Wegorowski gan Gyngor Ymchwil y Celfyddydau a’r Dyniaethau a alluogodd i’r erthygl hon gael ei chwblhau.

A yw Deddf Trais yn erbyn Menywod (Cymru) 2015 yn gweithio?

10 Chwefror 2017

Erthygl gan Hannah Johnson, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

A yw'r Ddeddf Trais yn erbyn Menywod (Cymru) yn gweithio?

Ar 15 Chwefror, bydd y Cynulliad yn cynnal dadl ar adroddiad y Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau ar ei waith craffu ar ôl deddfu ar Ddeddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) 2015.

Nod y Ddeddf yw:

  • gwella ymateb y sector cyhoeddus i drais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol.
  • rhoi i awdurdodau cyhoeddus (fel cynghorau a byrddau iechyd) ffocws strategol ar y mater, a
  • sicrhau bod gwasanaethau ataliol, amddiffynnol a chefnogol yn cael eu darparu mewn ffordd gyson.

Amlygir prif ddarpariaethau’r ddeddfwriaeth isod, ochr yn ochr â chanfyddiadau’r Pwyllgor ac ymateb Llywodraeth Cymru.

Pa mor gyflym yw’r broses o roi’r Ddeddf ar waith

Roedd y Pwyllgor yn pryderu bod y broses o roi’r Ddeddf ar waith yn araf, mewn rhai meysydd. Mae mwy na 18 mis ers i’r Ddeddf gael ei phasio, ac mae rhai rhannau allweddol o’r Ddeddf heb gael eu cyflawni eto.

Roedd y Pwyllgor yn arbennig o bryderus bod gwasanaethau’n cael eu comisiynu heb ganllawiau statudol gan Lywodraeth Cymru, ac y gallai hyn arwain at anghysondebau a fyddai’n groes i amcanion craidd y Ddeddf. Tynnodd sylw hefyd at bryderon nad oedd adnoddau digonol a chynaliadwy ar gael i gyd-fynd â’r cynnydd yn y galw am wasanaethau o ganlyniad i’r Ddeddf.

Dyma rai o argymhellion y Pwyllgor:

  • Dylai Llywodraeth Cymru nodi dyddiadau cyflawni arfaethedig ar gyfer y cynllun cyflawni, canllawiau a rheoliadau, gan roi blaenoriaeth i ganllawiau comisiynu; a
  • Dylai Llywodraeth Cymru gael trafodaethau brys gyda Llywodraeth y DU am y trefniadau ariannu yn y dyfodol ar gyfer cynghorwyr trais domestig annibynnol.

Dywedodd Llywodraeth Cymru yn ei hymateb:

  • “Ystyrir Canllawiau Cydweithredu Amlasiantaeth yng ngoleuni[‘r] Papur Gwyn Llywodraeth Leol”;
  • “Caiff y cynllun ar gyfer cyflwyno Gofyn a Gweithredu ei ddatblygu o fis Gorffennaf 2017″;
  • y bwriad yw “ymgynghori ar ganllawiau comisiynu statudol, fel y bo’n briodol, erbyn Gorffennaf 2017”;
  • “Caiff canllawiau eu cyhoeddi mewn perthynas â strategaethau lleol ym mis Gorffennaf 2017″; ac
  • “ni fydd y dangosyddion cenedlaethol yn cael eu cyhoeddi cyn mis Hydref 2017”.

Mae hefyd yn nodi bod trafodaethau wedi eu cynnal gyda llywodraeth y DU, ac y bydd yn “cyflwyno dull cyllido rhanbarthol ledled y wlad ar gyfer y Grant Gwasanaethau Cam-drin Domestig o 1 Ebrill, 2018. [..] Bydd 2017-2018 yn flwyddyn bontio a [bydd yn] symud at fodel cyllido a chomisiynu rhanbarthol [yn y dyfodol].”

Strategaethau cenedlaethol a lleol

Mae Adrannau 3-4 y Ddeddf yn ei gwneud yn ofynnol i Lywodraeth Cymru baratoi a chyhoeddi Strategaeth Genedlaethol i gyfrannu at gyflawni diben y Ddeddf, a hynny heb fod yn hwyrach na 6 mis ar ôl yr etholiad yng Nghymru (h.y. erbyn 6 Tachwedd 2016). Mae adrannau 5-8 o’r Ddeddf yn ei gwneud yn ofynnol i awdurdodau lleol a byrddau iechyd lleol baratoi a chyhoeddi strategaethau lleol erbyn mis Mai 2018.

Roedd y Pwyllgor yn “siomedig” bod y Ddeddf wedi cael ei phasio fwy na 18 mis cyn yr oedd yn ofynnol i Lywodraeth Cymru gyhoeddi Strategaeth Genedlaethol, ond nad oedd wedi dechrau ymgynghori ar strategaeth ddrafft tan fis Awst, gan adael mis yn unig cyn y dyddiad cau i wneud diwygiadau a gwelliannau. Dywedodd nifer o dystion wrth y Pwyllgor nad oeddynt yn fodlon ar y drafft, ac yn arbennig nad oedd ystyriaeth wedi ei rhoi i farn pobl a oedd wedi cael eu cam-drin.

O ganlyniad, penderfynodd Ysgrifennydd y Cabinet gyhoeddi strategaeth lefel uchel ym mis Tachwedd 2016,  a ‘chynllun cyflawni’ yn ddiweddarach a fyddai’n rhoi manylion ynglŷn â sut y bydd y strategaeth yn cael ei chyflawni. Roedd y Pwyllgor yn pryderu na fyddai modd gorfodi’r cynllun cyflawni o dan y gyfraith (yn wahanol i’r Strategaeth Genedlaethol), ac na ddarparwyd amserlenni ar gyfer ei gyhoeddi.

Yn ogystal, clywodd y Pwyllgor fod strategaethau lleol yn dechrau cael eu datblygu cyn cyhoeddi’r cynllun cyflawni, a allai arwain at anghysondebau o ran dulliau gweithredu strategol.

Roedd y Pwyllgor yn argymell y dylai Llywodraeth Cymru:

  • egluro statws cyfreithiol y cynllun cyflawni arfaethedig, a’i gyhoeddi fel canllawiau statudol yn ddelfrydol, er mwyn sicrhau y gellir ei orfodi;
  • amlinellu pryd y bydd y cynllun cyflawni yn cael ei gyhoeddi, a sut y bwriedir ymgynghori yn ei gylch, a
  • sicrhau bod y deg argymhelliad ynglŷn â goroeswyr sydd yn yr adroddiad Are you listening, am I being heard? yn cael eu hystyried yn llawn wrth ddatblygu’r fframwaith cenedlaethol ar gyfer ymgysylltu â goroeswyr.

Nodir yn ymateb Llywodraeth Cymru y caiff “statws cyfreithiol y Fframwaith Cyflawni ei ystyried gan y Grŵp Gorchwyl a Gorffen, a sefydlwyd gan y Grŵp Cynghori i ddatblygu’r cynllun, gyda mewnbwn gan y Grŵp Swyddogion Traws-lywodraethol. Bydd y Grŵp Cynghori’n craffu ar y fframwaith cyn ei gyhoeddi” ac “Y Grŵp Gorchwyl a Gorffen fydd yn penderfynu ar yr amserlen ar gyfer cyhoeddi’r Fframwaith”.

Addysg

Mae adran 9 o’r Ddeddf yn rhoi dyletswydd ar awdurdodau lleol i gyflwyno adroddiad ar sut y maent yn mynd i’r afael â thrais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol yn eu sefydliadau addysgol. Mae adran 10 yn rhoi i Weinidogion Cymru a Chyngor Cyllido Addysg Uwch Cymru (CCAUC) y pŵer i gyhoeddi canllawiau i sefydliadau addysg bellach ac uwch.

Roedd addysg yn fater dadleuol yn ystod hynt y Ddeddf. Cynigiwyd, yn y Papur Gwyn cyntaf ar y ddeddfwriaeth yn 2012, y byddai’r Bil yn sicrhau ei bod yn orfodol i bob ysgol ddarparu addysg ar berthynas iach ag eraill.

Ni chafodd y cynnig hwn ei gynnwys yn y Bil drafft. Yn ôl y Gweinidog a oedd yn gyfrifol am y Bil, roedd addysg ar berthnasoedd iach yn cael ei hystyried fel rhan o’r adolygiad o’r cwricwlwm dan arweiniad yr Athro Graham Donaldson, yn lle hynny. Byddai hwn yn cynnwys adolygiad o’r cwricwlwm sylfaenol gan gynnwys Addysg Bersonol a Chymdeithasol (ABCh).

Cyflwynwyd y ddyletswydd yn adran 9 fel gwelliant y Llywodraeth yn ystod hynt y Ddeddf.

Dywedodd Ysgrifennydd y Cabinet dros Gymunedau a Phlant ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg wrth y Pwyllgor y byddai’r rheoliadau o dan adran 9 yn cael eu datblygu’n gynnar yn 2017. Nid yw’n eglur pryd y bydd yn ofynnol i awdurdodau lleol ddechrau cyflwyno adroddiadau.

Roedd y Pwyllgor yn argymell y dylai Llywodraeth Cymru:

  • ymrwymo i gynnwys addysg am berthnasoedd iach yn y cwricwlwm newydd o dan y Maes Dysgu a Phrofiad ‘Iechyd a Lles’;
  • prysuro i baratoi rheoliadau sy’n ymwneud â chyhoeddi gwybodaeth gan awdurdodau lleol ynglŷn â sut y maent yn arfer eu swyddogaethau i hyrwyddo diben y Ddeddf. Dylai hefyd ymrwymo i’w gwneud yn ofynnol i awdurdodau lleol ddechrau cyflwyno adroddiadau erbyn dechrau blwyddyn academaidd 2017/18;
  • amlinellu sut y bydd addysg ar berthnasoedd iach a chydsynio yn cael sylw gan sefydliadau addysg bellach ac uwch.

Ymatebodd Llywodraeth Cymru i’r argymhellion hyn drwy ddweud ei bod yn bosibl “y bydd cyfleoedd i gael gwybodaeth a data ar yr hyn y mae lleoliadau addysg o fewn awdurdodau lleol yn ei gyflawni ar hyn o bryd o ran darpariaeth addysg sy’n deillio o’r Ddeddf, gan sefydliadau allanol sydd wrthi’n gwella’r broses o gyflwyno Addysg Perthnasoedd Iach mewn ysgolion”. Mae’n mynd ymlaen i nodi:

Bydd y gwaith o ddatblygu’r Maes Dysgu a Phrofiad Iechyd a Lles yn cynnwys ystyried dulliau o gyflwyno Addysg Perthnasoedd Iach ac felly mae posibilrwydd y gellir ystyried hyn yn rhan o’r gwaith cyffredinol sy’n cael ei gyflawni.

Nododd Llywodraeth Cymru, o ran yr argymhelliad ynglŷn â chyrff addysg bellach ac uwch, “caiff hyn ei ystyried gyda chydweithwyr Addysg Uwch gan gyfeirio at brosiectau sydd eisoes ar waith o fewn Addysg Bellach ac Uwch.”

Cynghorydd Cenedlaethol

Mae adran 20 o’r Ddeddf yn ei gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru benodi Cynghorydd Cenedlaethol i roi cyngor, monitro gweithrediad y Ddeddf a chynnal gwaith ymchwil.

Canfu’r Pwyllgor mai swydd ran-amser yw un y Cynghorydd Cenedlaethol, sy’n golygu bod ei dylanwad a’r baich gwaith y gall ymdopi ag ef yn gyfyngedig. Nododd hefyd nad oedd cynllun gwaith y Cynghorydd wedi’i baratoi mewn modd a oedd yn cyd-fynd â’r Strategaeth Genedlaethol, gan arwain unwaith eto at y posibilrwydd o anghysondebau.

Roedd y Pwyllgor yn argymell y dylai Llywodraeth Cymru:

  • Adolygu capasiti swydd y Cynghorydd Cenedlaethol, gan ystyried dyrannu adnoddau ychwanegol iddi i gefnogi’r gwaith o ddatblygu strategaethau lleol a chynnal gwaith ymchwil;
  • Egluro pa gosbau sydd ar gael i Weinidogion Cymru os nad yw awdurdod cyhoeddus yn cyflawni gofynion y Ddeddf, a
  • Chyfeirio at y Cynghorydd Cenedlaethol, ei chyfrifoldebau a’i chynllun gwaith yn y cynllun cyflawni sydd i ddod ac unrhyw strategaethau yn y dyfodol.

Mae Llywodraeth Cymru wedi trafod ac ystyried yr argymhellion hyn â’r Cynghorydd Cenedlaethol ac “wedi cytuno i’w adolygu’n barhaus”. O ran pwerau, mae’r ymateb yn nodi bod gan Weinidogion Cymru y grym i “gyfarwyddo” awdurdod i gymryd camau priodol, ond nid yw’n manylu pa bwerau i gosbi sydd ar gael.

Dadl ar Setliad Terfynol yr Heddlu 2017-18

10 Chwefror 2017

Erthygl gan Sarah Hatherley ac Owen Holzinger Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

flikr_jon_candy

Llun: Flikr gan Jon Candy. Dan drwydded Creative Commons

Nid yw polisi plismona wedi’i ddatganoli i Gymru. Fodd bynnag, mae Llywodraeth Cymru yn darparu elfen o’r cyllid blynyddol fel rhan o system tair ffordd sydd hefyd yn cynnwys y Swyddfa Gartref a’r dreth gyngor. Gall heddluoedd wneud cais am grantiau arbennig a phenodol hefyd a ffynonellau eraill o incwm.

O dan Ddeddf Diwygio’r Heddlu a Chyfrifoldeb Cymdeithasol 2011 gwnaeth Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu (Comisiynwyr) ddisodli awdurdodau’r heddlu ym mhob ardal heddlu (y tu allan i Lundain), a chynhaliwyd yr etholiadau cyntaf ym mis Tachwedd 2012. Yn fwy diweddar, cynhaliwyd etholiadau’r Comisiynwyr ochr yn ochr ag Etholiadau’r Cynulliad ym mis Mai 2016. Mae’r Comisiynwyr yn penodi’r prif gwnstabl, yn pennu blaenoriaethau plismona lleol ac yn gosod y gyllideb a phraesept y dreth gyngor.

Mae dau gam ynghlwm â setliad yr Heddlu, gyda setliad dros dro yn cael ei ryddhau yn unol â chyllideb ddrafft Llywodraeth Cymru a setliad terfynol yn unol â’r gyllideb derfynol. Ymgynghorir â’r pedwar heddlu yng Nghymru ynghylch setliad dros dro yr heddlu, cyn cytuno ar y setliad terfynol. Yna mae’n rhaid i Gynulliad Cenedlaethol Cymru gymeradwyo’r cyllid hwn. Fel rhan o’r broses hon, trafodir y setliad yn y Cyfarfod Llawn ddydd Mawrth 14 Chwefror 2017.

Setliad Terfynol yr Heddlu 2017-18

Ar gyfer 2017-18, y swm cyffredinol a ddyrennir i Gomisiynwyr yng Nghymru yw £349.9 miliwn. Mae hyn yn ostyngiad o 1.4% ers setliad 2016-17 ac yn ostyngiad o 1.4% ar gyfer pob un o’r pedwar Comisiynydd. Amlinellir y cyllid cyffredinol yn nhabl 1 isod:

Tabl 1: Cyllid Refeniw yr Heddlu – Cyfanswm Cymorth Canolog

2014-15 2015-16 2016-17 2017-18
Dyfed-Powys 53.0 50.3 50.0 49.3
Gwent 76.8 72.9 72.5 71.5
Gogledd Cymru 77.1 73.2 72.7 71.7
De Cymru 169.2 160.6 159.6 157.4
Cyfanswm   376.2   356.9   354.9   349.9

O fewn y dyraniad o £349.9 miliwn, £138.7 miliwn yw elfen Llywodraeth Cymru. Gellir torri hyn lawr ymhellach a chynnwys cyllid o’r Grant Cynnal Refeniw (£85.8 miliwn) ac ardrethi annomestig (£53 miliwn). Darperir y £211.2 miliwn sy’n weddill drwy’r Swyddfa Gartref. Amlinellir y ffynonellau o gyllid yr Heddlu isod:

Grant Heddlu y Swyddfa Gartref

Yng Nghymru a Lloegr, prif ffynhonnell incwm ar gyfer heddluoedd yw grant canolog Llywodraeth y DU sydd ar gael drwy Adroddiad Blynyddol Grant Heddlu y Swyddfa Gartref. Cyllid refeniw cyffredinol yw Grant Heddlu y Swyddfa Gartref ac nid yw wedi’i neilltuo. Caiff ei dalu’n uniongyrchol i Gomisiynwyr yr Heddlu. Mae Fformiwla Dyrannu yr Heddlu yn penderfynu ar ddyraniad cronfeydd y llywodraeth ganolog rhwng 43 ardal heddlu Cymru a Lloegr. Mae’n seiliedig ar amcangyfrif o lwyth gwaith pob ardal yr heddlu, gan gynnwys gweithgarwch trosedd, digwyddiadau plismona arbennig, plismona ardaloedd tenau eu poblogaeth a ffactorau economaidd-gymdeithasol. Mae’r Swyddfa Gartref wedi adolygu ei fformiwla ariannu i’r heddluoedd yn ddiweddar, a fydd yn parhau i fod yn fformiwla sy’n seiliedig ar anghenion. Fel y bu’r achos yn y blynyddoedd diweddar, mae’r Swyddfa Gartref wedi penderfynu unwaith eto i droshaenu ei fformiwla sy’n seiliedig ar anghenion gyda mecanwaith llawr. Mae hyn yn sicrhau y gall pob heddlu yng Nghymru a Lloegr ddisgwyl cael yr un gostyngiad mewn canran, sef 1.4% eleni.

Mae’r cyllid o’r prif grant yn amodol ar “leddfu”, a fydd yn ailddosbarthu £12.2 miliwn yn 2017-18 o Dde Cymru a £417k o Gwent i Ddyfed Powys (sef £5.1 miliwn ychwanegol) a Gogledd Cymru (sef £7.4 miliwn ychwanegol). Cafodd Comisiynwyr Dyfed-Powys (£3.6 miliwn) a Gogledd Cymru (2.4 miliwn) grant atodol hefyd.

Grant fformiwla Llywodraeth Cymru/Setliad Refeniw yr Heddlu

Yng Nghymru, mae’r cyllid cyfatebol a ddarparwyd yn flaenorol gan Adran Cymunedau a Llywodraeth Leol y DU yn Lloegr wedi’i ddatganoli i Lywodraeth Cymru. Mae cyllid Llywodraeth Cymru i’r Comisiynwyr yn dal i fod yn rhan o setliad cyllid llywodraeth leol ac yn cael ei dalu o dan ddarpariaethau Deddf Cyllid Llywodraeth Leol 1988 ac mae’n rhaid iddo gael ei gymeradwyo gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru.

Praesept y dreth gyngor

Gall pob heddlu godi refeniw ychwanegol hefyd drwy braeseptau’r dreth gyngor. Y Comisiynydd a etholir ym mhob ardal heddlu sy’n penderfynu ar lefel flynyddol praesept yr heddlu, a gaiff ei ychwanegu at filiau treth gyngor preswyl. Daw cyfran fwy o gyllid yr heddlu o’r dreth gyngor yng Nghymru o gymharu â Lloegr; 37% o gymharu â chyfartaledd o 24% yn Lloegr yn 2015-16. Mae hefyd llawer llai o amrywiad rhwng yr heddluoedd yng Nghymru o gymharu â Lloegr. Mae Comisiynwyr yn brif awdurdodau praesept. Er eu bod yn gosod y praesept, awdurdodau lleol sy’n casglu’r arian ar eu rhan. Yn 2016-17 roedd elfen yr heddlu o’r dreth gyngor yn cyfrif am tua 16% o gyfanswm bil treth gyngor, ar gyfartaledd, yng Nghymru.

Mae gan Lywodraeth Cymru bŵer i gyfyngu ar gynnydd gormodol yn y dreth gyngor (a ystyrir ar y cyfan yn unrhyw beth dros 5%).

Grantiau penodol ac arbennig

Mae hefyd nifer llai o grantiau arbennig a phenodol sydd wedi’u neilltuo ar gyfer blaenoriaethau plismona cenedlaethol. Mae’r Swyddfa Gartref yn darparu cyfres o grantiau penodol ac arbennig yn ogystal â Phrif Grant yr Heddlu. Daw’r arian hwn o grŵp trosedd a phlismona terfyn gwariant adrannol y Swyddfa Gartref. Caiff rhai o’r grantiau eu hariannu drwy frigdorri Prif Grant yr Heddlu, sy’n lleihau’r arian sydd ar gael ar gyfer ariannu refeniw cyffredinol drwy Brif Grant yr Heddlu i dalu am rai grantiau penodol. Yr elfen fwyaf yw Grant Heddlu Gwrth-derfysgaeth. Mae grantiau eraill yn cynnwys Grant Arbennig yr Heddlu a Chronfa Arloesi’r Heddlu.

Incwm arall

Gall heddluoedd godi tâl am rai o’u gwasanaethau hefyd. Ceir y brif ffynhonnell incwm o ffioedd a thaliadau drwy godi tâl am wasanaethau heddlu arbennig. Gwasanaethau’r heddlu a ddarperir yn ychwanegol at blismona craidd ar gais person neu sefydliadau yw’r rhain, fel cyngherddau pêl-droed a chyngherddau. Nodir y pwerau sylfaenol i godi tâl am wasanaethau yn Neddf yr Heddlu 1996. Caiff heddluoedd eu hatal rhag gwneud elw o wasanaethau heddlu arbennig a’u hatal rhag adennill 100% o’r costau ar gyfer rhai mathau o ddigwyddiadau.

Gellir cael rhagor o wybodaeth am sut y caiff pob elfen o arian yr heddlu ei chyfrifo yn Adroddiad Cyllid Llywodraeth Leol (Rhif 2) 2017-18 (Y Setliad Terfynol – Comisiynwyr yr Heddlu a Throseddu). Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi’r tablau ariannol a gwybodaeth arall yn ymwneud â setliad yr heddlu ar ei gwefan.

Rhestrau darllen ar gyfer gwahanol bynciau – ar gael ar ein blog

12 Mai 2016

Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

Os ydych yn ceisio dod i ddeall pwnc newydd sbon neu eisiau gwybod beth yw’r prif ddatblygiadau mewn maes polisi, yna gallai rhestrau darllen y Gwasanaeth Ymchwil fod yn le gwych i ddechrau.

Mae’r rhestrau darllen ar gyfer y pynciau gwahanol wedi cael eu llunio gan ein hamryw arbenigwyr pwnc. Y nod yw darparu rhestr wirio ragarweiniol o ddogfennau allweddol a ffynonellau gwybodaeth ar gyfer y rhai sydd am ddysgu am faes pwnc newydd neu ganfod y wybodaeth ddiweddaraf ynghylch y maes hwnnw. Mae’r rhestrau darllen yn cynnwys lincs at y prif ddogfennau polisi, adroddiadau, adolygiadau, gwefannau a ffynonellau eraill o wybodaeth.

Mae gennym restrau darllen ar gyfer y pynciau canlynol ar hyn o bryd:

View this post in English
Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Canolfan hofrennydd heddlu Dyfed Powys yn cau

03 Gorffennaf 2015

Erthygl gan Elfyn Henderson, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

Dppopendayx-ray99helicopterdemo

Llun: Wikimedia Commons. Dan drwydded Creative Commons

Mae Gwasanaeth Awyr Cenedlaethol yr Heddlu wedi cyhoeddi y bydd canolfan hofrennydd heddlu Dyfed Powys ym Mhen-bre yn cau er mwyn gwneud arbedion.

Ddydd Iau 7 Gorffennaf, bydd y Cynulliad yn trafod sut mae hofrennydd heddlu Dyfed Powys ‘yn darparu cefnogaeth hanfodol i ddiogelwch y cyhoedd yng Nghanolbarth a Gorllewin Cymru’.

Beth yw Gwasanaeth Awyr Cenedlaethol yr Heddlu?

Mae Gwasanaeth Awyr Cenedlaethol yr Heddlu (NPAS) yn darparu cefnogaeth awyr i’r holl heddluoedd ledled Cymru a Lloegr. Fe’i sefydlwyd yn 2012 yn dilyn adolygiad o wasanaethau awyr yr heddlu.

O dan NPAS, mae’r cerbyd awyr NPAS agosaf sydd ar gael yn ymateb i geisiadau gan heddluoedd, yn hytrach na bod heddluoedd unigol yn berchen ar eu hofrenyddion eu hunain ac yn eu defnyddio, fel y digwyddodd o dan y system flaenorol.

Pan lansiwyd NPAS, disgwyliwyd iddo wneud arbedion sylweddol o ran costau o gymharu â’r system flaenorol. Dywedodd Damian Green AS, y Gweinidog Plismona ar y pryd:

This new police led, government-supported scheme will keep 98 per cent of people in England and Wales 20 minutes or less from police air support and will save up to £15 million a year.

Yn 2011 roedd 30 o hofrenyddion yr heddlu yn gweithredu o 28 o ganolfannau ledled Cymru a Lloegr. Cyflwynodd NPAS model 22 canolfan, gan leihau nifer y cerbydau awyr i 25 a dweud y byddai hyn mewn gwirionedd yn cynyddu argaeledd cerbydau awyr cyffredinol (cynnydd o 8%).

Beth mae hofrennydd Dyfed Powys yn ei wneud?

Gall yr hofrennydd gyrraedd unrhyw ran o ardal Dyfed Powys o fewn 40 munud a chynorthwyo unedau ar lawr gwlad gyda’r tasgau a ganlyn:

  • Chwilio am bobl sydd ar goll, pobl a ddrwgdybir o gyflawni trosedd, a cherbydau
  • Cludo pobl wedi eu hanafu
  • Cludo timau arbenigol ar draws ardal yr heddlu
  • Casglu cudd-wybodaeth/tystiolaeth gan ddefnyddio ffotograffiaeth o’r awyr a fideo
  • Dilyn cerbydau
  • Gwyliadwriaeth

Mae gwefan Heddlu Dyfed Powys yn nodi y gall yr hofrennydd chwilio un filltir sgwâr o dir mewn deuddeg munud, gan gostio £160 yn unig. Fodd bynnag, byddai’n cymryd 454 awr i swyddogion yr heddlu chwilio’r un ardal, a byddai hyn yn costio dros £4,500. Hefyd:

Gan fod yr heddlu’n gyfrifol am ardal wledig mor eang, a nifer o gymunedau amrywiol, ystyrir yr hofrennydd yn arf hanfodol ar gyfer brwydro yn erbyn trosedd a helpu aelodau’r cymunedau hyn.

Mae fideo ar y wefan yn dangos yr hofrennydd ar waith:

Ym mis Tachwedd 2014, cyhoeddodd Christopher Salmon, Comisiynydd Heddlu a Throseddu Dyfed Powys, ei fod wedi dod i gytundeb gyda NPAS y byddai hofrennydd yn parhau i fod wedi’i leoli ym Mhen-bre.

Pam bod canolfan Dyfed Powys yn cau?

Ym mis Chwefror 2015 cyhoeddodd NPAS ei fod yn symud i fodel 15 canolfan i wneud arbedion pellach. Ar adeg y cyhoeddiad hwn, roedd 23 o gerbydau awyr yn fflyd NPAS, gan gynnwys 19 o hofrenyddion.

Mae dwy o’r canolfannau a fydd yn cau yng Nghymru – Pen-bre (yn cau ar 1 Ionawr 2016) a Rhuddlan (yn cau ar 15 Medi 2015). Bydd hyn yn gadael dwy ganolfan yng Nghymru – Penarlâg a Sain Tathan.

Wrth wneud y cyhoeddiad, dywedodd rheolwr NPAS:

NPAS needs to find further substantial financial savings with a target of 14% of revenue cuts over the next three years. This is on top of the 23% savings already made.  […]  There is no easy way of doing this and difficult decisions have to be made. […]

This move will help improve the efficiency and effectiveness of the service and mean that every base supports police forces 24 hours a day. It is a move based on an analysis of potential threat, risk and harm to the public we serve.  Part of the move will also see four fixed-wing aircraft form part of the fleet. These will be based out of the East Midlands Airport. Fixed-wing aircraft are cheaper to fly than rotary aircraft [helicopters].

Beth oedd yr ymateb i’r cyhoeddiad?

Dywedodd Christopher Salmon, Comisiynydd Heddlu a Throseddu Dyfed Powys, fod y penderfyniad yn ‘siomedig iawn’ ac, er ei fod yn cefnogi amcanion y cynllun, ‘ni ddylai hynny ddigwydd ar draul gwasanaeth mewn ardaloedd gwledig’. Dywedodd hefyd:

… mae’r cynllun hwn yn codi pryder gwirioneddol ynglŷn â pha mor gyflym y gall y Gwasanaeth Heddlu Awyr Cenedlaethol ymateb i alwadau yng nghanolbarth Cymru. Os ddaw i rym fel y cynigiwyd, bydd y Gwasanaeth Heddlu Awyr Cenedlaethol yn torri ei rwymedigaethau o dan y cytundeb rydyn ni ond newydd ei arwyddo.

Mae Winston Roddick, Comisiynydd Heddlu a Throseddu Gogledd Cymru, wedi gwneud datganiad ar y bwriad i gau’r ganolfan yn Rhuddlan. Dywedodd ei fod yn pendefynu nad yw’r penderfyniad ‘yn canolbwyntio ddigon ar anghenion gogledd Cymru’, a:

Nid yw’r NPAS wedi cymryd amser i egluro’n iawn berth yw’r rhesymeg y tu ôl i’r model gweithredu newydd ac rwyf felly’n edrych a oes opsiwn i apelio yn erbyn y penderfyniad.

Cafodd cynnig cynnar-yn-y-dydd ynghylch cau canolfan Pen-bre ei gyflwyno yn Nhŷ’r Cyffredin ar 23 Chwefror 2015. Mae’r cynnig yn nodi:

… that the Dyfed Powys Police and Crime Commissioner had a written agreement with the National Police Air Service (NPAS) in November 2014 that the Pembrey base would be retained; expresses concern at the decision by NPAS to close 10 of the current 25 helicopter bases across the UK, including Pembrey; and calls on the Government to intervene to overturn this decision.