Fframwaith Datblygu Cenedlaethol Cymru: beth ydyw a phryd y bydd ar gael?

24 Chwefror 2017

Erthygl gan Elfyn Henderson, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Llun o Bont Britannia ar draws culfor y Fenai

Mae’r dull o ran cynllunio defnydd tir strategol yng Nghymru yn newid. Mae Deddf Cynllunio (Cymru) 2015 yn cyflwyno dwy lefel newydd o gynllun datblygu, a fydd yn eistedd uwchben y Cynlluniau Datblygu Lleol presennol:

  • Fframwaith Datblygu Cenedlaethol sy’n cwmpasu Cymru gyfan. Bydd y Fframwaith Datblygu Cenedlaethol yn nodi polisïau Llywodraeth Cymru ar ddatblygu a defnyddio tir mewn cyd-destun gofodol, ac yn disodli Cynllun Gofodol Cymru; a
  • Chynlluniau Datblygu Strategol – mae’r rhain yn gynlluniau rhanbarthol a fydd yn eistedd rhwng y Fframwaith Datblygu Cenedlaethol a Chynlluniau Datblygu Lleol mewn rhai rhannau o Gymru, a byddant yn ymdrin â materion sy’n torri ar draws nifer o ardaloedd awdurdod cynllunio lleol (ond nad ydynt o arwyddocâd cenedlaethol).

Mae’r erthygl hon yn canolbwyntio ar y Fframwaith Datblygu Cenedlaethol; gellir darllen mwy am Gynlluniau Datblygu Strategol a Chynlluniau Datblygu Lleol yn ein papur briffio ar bolisi cynllunio lleol (PDF 1MB) ac ym Mhrosbectws Cynlluniau Datblygu Llywodraeth Cymru.

Y Fframwaith Datblygu Cenedlaethol

Bydd y Fframwaith Datblygu Cenedlaethol yn nodi fframwaith defnydd tir 20 mlynedd ac yn cael ei adolygu o leiaf bob pum mlynedd. Yn wahanol i Gynllun Gofodol Cymru, bydd y Fframwaith yn cael statws cynllun datblygu, sy’n golygu bod yn rhaid i bob Cynllun Datblygu Strategol a Chynllun Datblygu Lleol gydymffurfio ag ef. Mae Llywodraeth Cymru yn crynhoi diben y Fframwaith Datblygu Cenedlaethol fel a ganlyn;

  • yn nodi lle y mae angen twf a seilwaith o bwysigrwydd cenedlaethol a sut y gall y system gynllunio gyflawni hyn;
  • yn creu cyfeiriad ar gyfer Cynlluniau Datblygu Strategol a Chynlluniau Datblygu Lleol;
  • yn cefnogi penderfyniadau ceisiadau o dan drefn Datblygiadau o Arwyddocâd Bwysigrwydd Cenedlaethol; gellir darllen mwy am Ddatblygiadau o Arwyddocâd Cenedlaethol yn ein papur briffio ar Ddatblygiadau o Arwyddocâd Cenedlaethol (PDF 614KB);
  • yn ategu Polisi Cynllunio Cymru, sy’n disgrifio polisïau cynllunio cenedlaethol Llywodraeth Cymru a bydd yn parhau i osod y cyd-destun ar gyfer cynllunio defnydd tir; ac
  • yn cyd-fynd â strategaethau economaidd, trafnidiaeth, amgylcheddol, tai, ynni a diwylliannol cenedlaethol ac yn sicrhau y gall y rhain gael eu cyflawni drwy’r system gynllunio.

Mae Deddf Cynllunio (Cymru) 2015 yn ei gwneud yn ofynnol i’r Fframwaith Datblygu Cenedlaethol drafft gael ei ystyried gan y Cynulliad Cenedlaethol cyn cyhoeddi’r Fframwaith terfynol.

Bydd gan y Cynulliad 60 diwrnod (heb gynnwys y toriad) i ystyried y Fframwaith drafft. Rhaid i Lywodraeth Cymru ystyried unrhyw benderfyniad neu argymhellion a wneir gan y Cynulliad, neu unrhyw un o’i bwyllgorau, wrth benderfynu a ddylai’r Fframwaith drafft gael ei ddiwygio.

Rhaid i Lywodraeth Cymru gyhoeddi datganiad ochr yn ochr â’r Fframwaith terfynol yn amlinellu sut y mae wedi ystyried penderfyniadau neu argymhellion y Cynulliad.

Mae’r amserlen bresennol (isod) yn dangos y Fframwaith Datblygu Cenedlaethol drafft yn cael ei ystyried gan y Cynulliad ym mis Hydref – Rhagfyr 2019. Disgwylir i’r Fframwaith terfynol gael ei gyhoeddi ym mis Mawrth 2020.

Galw am dystiolaeth a phrosiectau

Ar hyn o bryd mae Llywodraeth Cymru yn galw am dystiolaeth a phrosiectau (7 Rhagfyr 2016 i 7 Mawrth 2017) er mwyn helpu i lywio datblygiad y Fframwaith Datblygu Cenedlaethol.

Mae’r ymgynghoriad yn gofyn am brosiectau a thystiolaeth ar lefel genedlaethol a fydd yn helpu Cymru i gyrraedd ei hamcanion cenedlaethol amrywiol. Mae’n rhoi’r canlynol fel enghreifftiau a allai fod yn berthnasol i’r Fframwaith Datblygu Cenedlaethol:

  • astudiaethau Cymreig sy’n edrych ar y potensial i greu ynni adnewyddadwy, materion cysylltedd rhwng gwahanol rannau o Gymru neu faterion amgylcheddol sy’n berthnasol i sawl rhanbarth; a
  • materion sy’n ymwneud ag ardal lai ond sy’n bwysig i’r genedl, megis gorsafoedd pŵer neu gynefinoedd sy’n bwysig i’r genedl.

Caiff tystiolaeth a phrosiectau a gyflwynir eu hystyried yng nghyd-destun y system cynllunio datblygiad ac yn erbyn y saith nod llesiant, fel y nodir yn Neddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015.

Mae’r ddogfen ymgynghori yn dweud y bydd Llywodraeth Cymru yn cyhoeddi manylion am y dystiolaeth a’r prosiectau a gyflwynir, a hefyd yn cyhoeddi crynodeb o’i hasesiad ohonynt. Fodd bynnag, ni cheir amserlen ar gyfer pryd y bwriedir i hyn gael ei wneud.

Datganiad o Gyfranogiad y Cyhoedd

Mae Deddf Cynllunio (Cymru) 2015 yn ei gwneud yn ofynnol i Lywodraeth Cymru gyhoeddi Datganiad o Gyfranogiad y Cyhoedd yn nodi sut y bydd yn ymgynghori â’r cyhoedd wrth ddatblygu’r Fframwaith Datblygu Cenedlaethol. Cyhoeddwyd y ddogfen hon ym mis Tachwedd 2016 yn dilyn ymgynghoriad yn nechrau 2016.

Mae’r Datganiad o Gyfranogiad y Cyhoedd yn dangos y bydd dau gyfnod 12 wythnos arall o ymgynghori cyhoeddus, cyn i’r Fframwaith Datblygu Cenedlaethol drafft gael ei ystyried gan y Cynulliad.

Mae’r amserlen lawn ar gyfer y Fframwaith fel a ganlyn:

ndf-table_welsh

Gweithwyr dur yn pleidleisio i dderbyn cynnig Tata – beth yw’r camau nesaf i’r diwydiant?

17 Chwefror 2017

Erthygl gan Gareth Thomas, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

tatasteel

Llun o Flickr gan Ben Salter. Dan drwydded Creative Commons.

Ar 15 Chwefror 2017, gwnaeth aelodau undebau llafur Community, UNITE a GMB oll bleidleisio i dderbyn y cynnig gan Tata Steel yn ymwneud â phensiynau, buddsoddiad yn y dyfodol a sicrwydd swyddi. Roedd y tair undeb wedi argymell bod gweithwyr yn derbyn y cynnig, tra’n cydnabod y penderfyniad anodd y byddai’n rhaid i weithwyr ei wneud o ran eu pensiynau. Mae Tata wedi dweud bod gwaith yn parhau i fynd rhagddo gyda’r undebau ac eraill i sicrhau dyfodol i’r diwydiant.

Beth sydd yn y cynnig?

Mae undeb llafur UNITE wedi nodi manylion y cynnig y gwnaeth aelodau’r undeb bleidleisio arno, a oedd yn cynnwys:

  • Cau Cynllun Pensiwn British Steel ar gyfer croniadau yn y dyfodol ar 31 Mawrth 2017 a chyflwyno Cynllun Pensiwn Cyfraniadau Diffiniedig. Bydd taliadau untro ychwanegol i aelodau’r cynllun pensiwn 50+ oed sy’n ymddeol rhwng 60 a 64 oed ar gael hefyd mewn rhai amgylchiadau.
  • Ymrwymiad i redeg 2 ffwrnais chwyth ym Mhort Talbot tan o leiaf 2021, a buddsoddiad arfaethedig yn Ffwrnais Chwyth 5 i ymestyn ei oes y tu hwnt i 2021.
  • Ymrwymiad i gynllun buddsoddi sy’n cynnig £1 biliwn o fuddsoddiad dros 10 mlynedd, ar yr amod bod Tata Steel UK yn gwneud o leiaf £200 miliwn mewn enillion cyn treth, llog, dyled ac amorteiddiad (EBITDA) y flwyddyn.
  • Amddiffyn yn erbyn diswyddiadau gorfodol tan 2021, sy’n cyfateb i’r ymrwymiad a roddwyd i’r gweithlu yn ffatri IJmuiden Tata yn yr Iseldiroedd.

Bydd Tata hefyd yn ceisio ailstrwythuro Bonws Elw’r DU, ac yn cyflwyno cyfraddau ac amodau newydd ar gyfer cyflogeion newydd. Mae hefyd yn anelu i wneud arbedion cost cyflogaeth gwerth £13 miliwn ledled y DU.

Sut mae Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU wedi buddsoddi yn y diwydiant dur a’r cymunedau dur?

Yn flaenorol, cynigiodd Llywodraeth Cymru becyn gwerth dros £60 miliwn i Tata, gydag amodau ynghlwm, cyn cyhoeddi eu bod yn gwerthu asedau’r DU ym mis Mawrth 2016, gan gynnwys buddsoddiad mewn gwelliannau amgylcheddol a datblygu’r llinell galfaneiddio ym Mhort Talbot.  Yn dilyn y bleidlais, dywedodd Ysgrifennydd y Cabinet dros yr Economi a’r Seilwaith ei fod yn gobeithio cyflwyno cyhoeddiadau yn fuan ar y prosiectau hyn.

Hefyd, sefydlodd Ardal Fenter Glannau Port Talbot mewn ymateb i’r cyhoeddiad bod swyddi yn cael eu colli ym mis Ionawr 2016. Hefyd, cytunodd Llywodraeth y DU i ariannu Lwfansau Cyfalaf Uwch ar gyfer tri safle yn yr Ardal Fenter, sy’n galluogi busnesau i hawlio 100% o lwfans y flwyddyn gyntaf ar gyfer cost cyfalaf buddsoddiad newydd mewn peiriannau ac offer.

Ym mis Rhagfyr 2016, cytunodd Llywodraeth Cymru i gyfrannu £8 miliwn tuag at gyfanswm buddsoddiad o £18 miliwn mewn gwelliannau i weithfeydd pŵer Port Talbot a sefydlu canolfan ymchwil a datblygu yn Abertawe. Ym mis Chwefror 2017, cyfrannodd £1.6 miliwn tuag at welliannau amgylcheddol yn Celsa Steel yng Nghaerdydd, a £1.2 miliwn o fuddsoddiad mewn tri chwmni arall yn y diwydiant.

Ym mis Rhagfyr 2016, cytunodd Llywodraeth Cymru i ddarparu £4 miliwn i Tata i gyfateb â’i buddsoddiad mewn hyfforddiant i staff a rheolwyr ledled Cymru.  Mae cynllun cymorth diswyddo ReAct Llywodraeth Cymru wedi helpu gweithwyr Tata a chwmnïau’r gadwyn gyflenwi.

Mae Llywodraeth y DU wedi helpu i liniaru prisiau trydan uchel ac effaith polisi newid hinsawdd. Dros y ddau gynllun iawndal a gyflwynwyd, mae Llywodraeth y DU wedi darparu dros £100 miliwn o iawndal i’r diwydiant dur.

A yw’r cymorth hwn wedi mynd i’r afael â’r heriau allweddol y mae’r diwydiant yn eu hwynebu, a pha gamau pellach sydd eu hangen?

Ym mis Hydref 2015, nododd y diwydiant dur bum maes lle gellid cymryd camau i fynd i’r afael â’r heriau y mae’n wynebu yn y tymor hwy. Mae UK Steel yn dweud o’r rhain, mae un wedi’i weithredu’n llwyr, tri yn rhannol ac nid yw un wedi’i weithredu o gwbl. I’r gwrthwyneb, mae Llywodraeth y DU o’r farn ei bod wedi mynd i’r afael â phedwar o’r camau gweithredu hyn.

O ran prisiau ynni, er bod y diwydiant dur wedi croesawu pecyn cymorth Llywodraeth y DU, mae prisiau trydan ar gyfer cynhyrchwyr y DU yn parhau i fod dipyn uwch na’r cystadleuwyr yn Ewrop. Mae UK Steel yn nodi gwahaniaeth o £17 fesul Mega Watt Awr rhwng cynhyrchwyr y DU a’r Almaen, gan effeithio ar benderfyniadau buddsoddi rhwng gweithfeydd dur mewn gwledydd gwahanol.

Bydd gweithredu mewn cysylltiad â ‘dympio’ dur yn allweddol lle bydd angen i Lywodraeth y DU wneud penderfyniadau ar ôl i’r DU adael yr UE, gan y bydd angen iddi sefydlu mesurau amddiffyn masnach. Bu pryder nad yw tariffau gwrth-dympio blaenorol yr UE wedi bod yn ddigon uchel, ac nad yw Llywodraeth y DU wedi helpu i godi’r rheol ‘dyletswydd leiaf’ gan yr UE. Mae’r sector yn pryderu ynghylch y potensial y bydd tariffau yn cael eu gosod ar ôl i’r DU adael yr UE.  Er bod tariffau WTO ar gynnyrch dur yn 2%, mae tariffau fel y 10% ar y diwydiant modur yn peri mwy o bryder.

O ran ardrethi busnes, mae’r diwydiant dur wedi galw bod peiriannau ac offer yn cael eu heithrio o filiau ardrethi busnes. Canfu UK Steel fod cwmnïau yn y DU yn talu bum i ddeg gwaith mwy o ardrethi busnes na chynhyrchwyr yn Ffrainc a’r Almaen. Nid yw Llywodraeth Cymru wedi gwneud hyn, gan ei bod o’r farn ei bod yn gymhleth i’w weithredu ac wedi dewis helpu’r diwydiant mewn ffyrdd eraill. Fodd bynnag, yn sgil ailbrisio ardrethi busnes yn ddiweddar, gwelwyd gostyngiad yng ngwerthoedd ardrethol gwaith dur yng Nghymru. Mae UK Steel wedi nodi o dan gynllun rhyddhad trosiannol Llywodraeth Cymru, ni fydd gostyngiadau biliau ardrethi busnes gweithfeydd dur yn cael eu capio fel y bydd yn digwydd yn Lloegr.

Mae’r ddwy lywodraeth wedi gweithredu o ran caffael hefyd.  Mae Llywodraethau Cymru a’r DU wedi cyhoeddi prosiectau seilwaith yn yr arfaeth a fydd angen dur. Yn ogystal, mae Llywodraeth Cymru wedi newid ei chontractau cludiant i’w gwneud yn ofynnol nad yw dur wedi’i ‘dympio’ yn cael ei ddefnyddio. Hefyd, mae Llywodraeth y DU wedi cyflwyno mesurau caffael, gan gynnwys ei gwneud yn ofynnol i adrannau llywodraeth ganolog i ystyried effeithiau economaidd a chymdeithasol y dur maent yn ei gael. Ymysg y camau gweithredu allweddol ar gyfer y diwydiant dur yn y dyfodol mae cydymffurfio â chanllawiau, a datblygu dulliau adrodd tryloyw.

Ym mis Mai 2016, galwodd Prifysgol Abertawe am gefnogaeth i gynnig newydd ar gyfer canolfan arloesi a thechnoleg genedlaethol ar gyfer dur. Mae’r IPPR wedi dadlau y dylai diwydiannau sylfaen megis dur gael eu hintegreiddio’n well i’r rhwydweithiau Catapult, sydd wedi’u dylunio i hybu arloesedd mewn sectorau allweddol ledled y DU.

Gan edrych at y dyfodol, mae rhai’n ystyried nad yw cynigion Llywodraeth y DU am strategaeth ddiwydiannol yn ystyried dur yn ddigonol. Mae Llywodraeth y DU a’r diwydiant dur yn trafod y potensial o gael ‘bargen sector’ i’r diwydiant, a gefnogir gan Lywodraeth Cymru. Bydd sectorau yn datblygu cynlluniau i hybu cynhyrchiant.  Yna gallai Llywodraeth y DU helpu mewn sawl ffordd, gan gynnwys polisi sgiliau a hyfforddiant, newidiadau i reoliadau, helpu i fynd i’r afael â’r rhwystrau i fasnach a helpu i greu sefydliadau sectoraidd newydd.

Mynd i’r Afael â Throseddau Casineb – Y Cynnydd a’r Her

07 Hydref 2016

Erthygl gan Megan Jones, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Dyma lun o'r Siambr

Dydd Mawrth (11 Hydref 2016), bydd Aelodau Cynulliad yn trafod y cynnydd sydd wedi’i wneud, a’r her sy’n parhau, wrth geisio mynd i’r afael â throseddau casineb yng Nghymru.

Mae ystadegau a gyhoeddwyd gan y Swyddfa Gartref (gweler y tabl isod) yn Hydref 2015 yn dangos cynnydd sylweddol yn nifer y troseddau casineb a gofnodwyd yng Nghymru yn 2014-15, i’w gymharu â 2013-14 (tabl 1.02 yn yr atodiad). Cafodd 2,259 o droseddau casineb eu cofnodi ar draws Cymru yn 2014-15, i’w gymharu â 1,877 yn 2013-14.

Mae adroddiad Llywodraeth CymruMynd i’r Afael â Throseddau a Digwyddiadau Casineb: Fframwaith Gweithredu Adroddiad Cynnydd 2015-16yn awgrymu bod agwedd bositif i’r cynnydd yn nifer y troseddau casineb a gofnodwyd, a hynny oherwydd bod y cynnydd yn arwydd o godi ymwybyddiaeth a chynnydd yng nghywirdeb y cofnodi. Ond, mae unrhyw gynnydd yn nifer y troseddau casineb a gofnodwyd yn destun pryder, yn enwedig gan ystyried adroddiad diweddaraf y Comisiwn Ewropeaidd yn erbyn Hiliaeth ac Anoddefgarwch ynglyn â’r DU. Mae’r adroddiad yn pwysleisio nifer o bryderon, gan nodi ‘bod trafodaethau gwleidyddol anoddefgar sylweddol yn parhau, gan ganolbwyntio ar fewnfudo, a chyfrannu tuag at y cynnydd mewn teimladau senoffobig’.

Yn ôl Llywodraeth Cymru (tudalen 2), mae tystiolaeth yn parhau i awgrymu nad yw tua 50% o droseddau casineb yn cael eu cofnodi.

megtable-cy2

Ffynhonnell: Y Swyddfa Gartref

Diffinio troseddau casineb

Mae Cyngor Cenedlaethol Prif Swyddogion yr Heddlu a Gwasanaeth Erlyn y Goron wedi cytuno ar ddiffiniad cyffredin o droseddau casineb (tudalen 6):

  • Trosedd casineb yw: ‘Unrhyw drosedd a ddehonglir gan y dioddefydd neu unrhyw unigolyn arall i fod wedi ei hysgogi gan elyniaeth neu ragfarn yn seiliedig ar hil neu hil tybiedig rhywun; crefydd neu grefydd tybiedig; cyfeiriadedd rhywiol neu gyfeiriadedd rhywiol tybiedig; anabledd neu anabledd tybiedig ac unrhyw drosedd a ysgogir gan elyniaeth neu ragfarn yn erbyn rhywun sy’n drawsrywiol neu y tybir ei fod yn drawsrywiol.’
  • Digwyddiad casineb yw: ‘Unrhyw ddigwyddiad, nad yw’n drosedd, a ddehonglir gan y dioddefydd neu unrhyw unigolyn arall i fod wedi ei hysgogi gan elyniaeth neu ragfarn yn seiliedig ar hil neu hil tybiedig rhywun; crefydd neu grefydd tybiedig; cyfeiriadedd rhywiol neu gyfeiriadedd rhywiol tybiedig; anabledd neu anabledd tybiedig ac unrhyw drosedd a ysgogir gan elyniaeth neu ragfarn yn erbyn rhywun sy’n drawsrywiol neu y tybir ei fod yn drawsrywiol.’

Ar hyn o bryd, caiff troseddau casineb eu cofnodi a’u monitro gan yr heddlu ar gyfer y nodweddion gwarchodedig canlynol – anabledd, hil, crefydd/credo, cyfeiriadedd rhywiol a hunaniaeth o ran rhywedd, er gall pobl ddioddef troseddau casineb oherwydd nodweddion eraill. Gall rhai pobl ddioddef troseddau neu ddigwyddiadau casineb oherwydd cyfuniad o fwy nag un ffactor nodedig, megis eu hil a’u hanabledd. Nid yw dioddefwr trosedd neu ddigwyddiad casineb yn gorfod perthyn i unrhyw un o’r nodweddion gwarchodedig uchod, o reidrwydd, ond mae’r sawl sy’n cyflawni’r drosedd yn credu hynny.

Mynd i’r Afael â Throseddau a Digwyddiadau Casineb: Fframwaith Gweithredu

Ym Mai 2014, cyhoeddodd Llywodraeth Cymru Mynd i’r Afael â Throseddau a Digwyddiadau Casineb: Fframwaith Gweithredu. Mae llwyddiant y fframwaith yn cael ei fesur yn erbyn un canlyniad lefel-uchel, sef:

Galluogi unigolion a chymunedau i fod yn gadarn, yn gydlynol ac yn ddiogel er mwyn mynd i’r afael â digwyddiadau a throseddau casineb.

Ategir y canlyniad lefel-uchel gan dri amcan strategol:

  • Atal – drwy herio’r agweddau sy’n sail iddo, codi ymwybyddiaeth, ymyrraeth gynnar er mwyn ei atal rhag gwaethygu, hyfforddi sefydliadau a defnyddio amcanion cydraddoldeb penodol i weithio gyda Sefydliadau Sector Cyhoeddus;
  • Cynorthwyo dioddefwyr – drwy gynyddu lefelau adrodd, annog datblygiad pellach canolfannau adrodd trydydd parti, gwella diogelwch a lles, ac ymchwilio i gymorth o safon ar gyfer dioddefwyr; a
  • Gwella’r ymateb aml-asiantaethol – drwy ymchwilio i ddata perthnasol a rhwystrau i rannu gwybodaeth, cynyddu gwaith aml-asiantaethol a mynd i’r afael â chymhellion troseddwyr.

Cynllun Cyflawni Blynyddol

Yn dilyn cyhoeddi’r fframwaith, dechreuodd Llywodraeth Cymru gynhyrchu Cynllun Cyflawni Blynyddol sy’n cynnwys camau gweithredu penodol er mwyn cyflawni amcanion strategol y fframwaith. Mae’r camau gweithredu wedi cael eu rhannu i wyth maes cyflawni:

  • Mynd i’r afael â bwlio sy’n gysylltiedig â chasineb a hybu parch;
  • Hybu cynhwysiant a chadernid;
  • Hybu cydraddoldeb a chysylltiadau da;
  • Hyfforddiant ac ymwybyddiaeth wrth gyflawni gwasanaethau;
  • Cynyddu nifer y troseddau a’r digwyddiadau sy’n cael eu hadrodd;
  • Cynyddu’r cymorth i ddioddefwyr;
  • Gwella gweithio mewn partneriaeth; a
  • Mynd i’r afael â throseddwyr.

Adroddiad Cynnydd

Mae Adroddiad Cynnydd blynyddol Llywodraeth Cymru yn dangos y cynnydd sydd wedi’i wneud tuag at gyflawni amcanion strategol y fframwaith. Mae’r camau sydd wedi eu cymryd tuag at gyflawni’r amcanion hefyd yn cael eu rhannu i’r wyth maes cyflawni uchod.

Mae Adroddiad Cynnydd 2015-16 yn cyflwyno’r wybodaeth ddiweddaraf ynglyn â’r camau sydd wedi eu cymryd i fynd i’r afael â throseddau casineb, gan gynnwys y gwaith a wnaed mewn ysgolion a gyda theuluoedd, trefnu sesiynau Ymwybyddiaeth o Droseddau Casineb, ymgyrchoedd ar y cyd gyda mudiadau, megis Dangos y Cerdyn Coch i Hiliaeth a chymryd rhan mewn digwyddiadau, megis Wythnos Ymwybyddiaeth o Droseddau Casineb.

Ffyrdd newydd o feddwl am dlodi

25 Mai 2016

Erthygl gan Hannah Johnson, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

A oes angen i ni geisio deall tlodi o’r newydd er mwyn lleihau tlodi yn effeithiol?

Mae ein dealltwriaeth o dlodi yn newid. Er mwyn cynllunio ymyriadau llwyddiannus a rhaglenni sydd wedi’u targedu’n dda, mae angen tystiolaeth dda sy’n cydnabod profiadau unigol o dlodi.

Wrth ddefnyddio diffiniad sy’n seiliedig ar incwm, ni ellir byth dileu tlodi yn gyfan gwbl gan ei fod yn cael ei fesur mewn perthynas ag incwm y boblogaeth, ond gellir lleihau nifer y teuluoedd tlawd. A fydd llywodraethau Cymru yn y dyfodol yn ystyried gwahanol ddimensiynau o dlodi wrth lunio polisi, fel anghenion, profiadau neu hyd yn oed dargedau cenedlaethol?

Anghenion sylfaenol

Bwyd, lloches a chynhesrwydd yw’r ‘anghenion dynol sylfaenol’. Mae’r pethau hyn yn hanfodol er mwyn goroesi, a hebddynt bydd canlyniadau difrifol i iechyd corfforol pobl a’u gallu i weithio neu ddysgu.

Ym marn Sefydliad Bevan , mae seilio polisïau ac ymyriadau ar anghenion sylfaenol yn symud y ddadl ynghylch tlodi i ffwrdd o bethau fel pa un a oes gan bobl ar incwm isel setiau teledu 52 modfedd i elfennau sylfaenol bywyd, sef cael cartref cynnes nad yw’n llaith a digon i’w fwyta. Wrth gwrs, mae profiadau o dlodi yn mynd y tu hwnt i anghenion sylfaenol yn unig.

O edrych ar anghenion sylfaenol ochr yn ochr â’r mesur incwm traddodiadol, mae’n bosibl cael dealltwriaeth ddyfnach o natur tlodi, a sut y gall llywodraethau yn y dyfodol ei leihau neu ei ddileu:

  • bwyd: mae defnydd pobl o fanciau bwyd yn un ffordd o fesur tlodi bwyd. Cafodd ychydig yn llai na 15,000 o bobl mewn argyfwng yng Nghymru gwerth tri diwrnod o fwyd brys gan yr elusen, Trussell Trust, yn 2011-12. Erbyn 2015-16, cododd y ffigur hwn i bron 86,000, sef cynnydd o 483 y cant;
  • lloches: roedd gostyngiad bach yn nifer yr aelwydydd a nodir fel rhai digartref o 6,515 yn 2011-12 i 5,070 yn 2014-15;
  • cynhesrwydd: mae tlodi tanwydd yng Nghymru wedi cynyddu o 29 y cant yn 2011 i 41 y cant yn 2013.

Tystiolaeth a meincnodi

Mae’n hanfodol cael data cadarn a gwaith ymchwil o safon ar lefel Cymru, wedi’u dadansoddi yn ôl statws gwaith, rhyw, lleoliad, anabledd, ethnigrwydd a ffactorau eraill, er mwyn sicrhau bod rhaglenni lleihau tlodi yn cael eu targedu at y bobl y mae eu hangen arnynt fwyaf.

Nid oes data swyddogol ar dlodi bwyd a thlodi tanwydd yn cael eu casglu na’u cyhoeddi yng Nghymru ar hyn o bryd. Mae yna hefyd ddiffyg amlwg o ddata ar ddifrifoldeb a pharhad (dwysedd) tlodi. Ni chaiff data ar dlodi eu dadansoddi yn ôl ffactorau demograffig ychwaith, fel rhyw, anabledd ac ethnigrwydd. Heb y dimensiynau hyn o wybodaeth, nid oes modd priodoli’n gywir unrhyw gynnydd i gamau gweithredu’r llywodraeth, a gellir dadlau bod y swyddogion sy’n gwneud penderfyniadau ynglŷn â hyn yn gweithio yn y tywyllwch i bob pwrpas. Roedd llawer o alwadau am sylfaen dystiolaeth well ar dlodi yng Nghymru yn ystod y Pedwerydd Cynulliad, ac mae’r mater yn debygol o godi yn y Pumed Cynulliad.

Pobl neu leoedd

Un o’r trafodaethau eraill am leihau tlodi’n effeithiol yw sut i dargedu rhaglenni gwrthdlodi. Gall y rhain fod yn:

  • rhaglenni daearyddol: lle y mae gwasanaethau’n canolbwyntio ar yr ardaloedd tlotaf;
  • rhaglenni demograffig: lle y caiff gwasanaethau eu targedu at grwpiau penodol o bobl sydd mewn mwy o berygl o dlodi; neu’n
  • rhaglenni cyffredinol: lle y mae gwasanaethau’n cael eu darparu i bawb heb ystyried lleoliad, incwm na demograffeg.

Mae manteision ac anfanteision i bob un o’r dulliau uchod.

Mae’n rhesymegol darparu rhaglenni ar sail lleoliad, gan fod data daearyddol ar dlodi yn cael eu casglu ar hyn o bryd, a gellir gweld bod lefel uchel o dlodi mewn rhai ardaloedd. Ond nid dim ond mewn ardaloedd tlawd y mae pobl dlawd yn byw; mae ceiswyr lloches yn enghraifft o sut y mae grwpiau penodol sy’n dlawd iawn yn aml i’w cael y tu allan i’r ardaloedd a dargedir gan nad oes ganddynt unrhyw reolaeth dros ble y maent yn byw, a gallant fyw yn bell o’r gwasanaethau sydd eu hangen arnynt.

Y fantais wrth dargedu rhaglenni at grwpiau penodol o bobl (fel menywod, pobl hŷn neu bobl ag anabledd) yw y gellir teilwra gwasanaethau i’w hanghenion. Y broblem yw’r diffyg data ynghylch pwy sy’n byw mewn tlodi, a sut i ddarparu gwasanaethau i grwpiau o bobl sydd ag anghenion gwahanol mewn lleoliadau ar wasgar. Er enghraifft, mae menywod sengl dros 80 oed mewn risg uchel o dlodi difrifol, ond anodd fyddai adnabod y grŵp hwn a darparu gwasanaethau iddynt yn effeithiol ac yn effeithlon gan ddefnyddio’r data cyfredol.

Mae rhaglenni cyffredinol yn sicrhau’r un lefel o wasanaeth i bawb ac yn ‘ymyriadau cynnar’ fel arfer, ond nid ydynt yn ystyried y lefelau gwahanol o angen. Er enghraifft, nod rhoi presgripsiynau am ddim i bawb yw atal afiechydon rhag gwaethygu a lleihau costau gweinyddu, ond byddai rhai o’r bobl sy’n derbyn y gwasanaeth yn gallu fforddio prynu meddyginiaeth heb gymorth y llywodraeth.

Y dyfodol – rhwymedigaethau a thargedau

Daeth Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol 2015 i rym ym mis Ebrill 2016, a’i nod yw gwella lles cymdeithasol, economaidd, amgylcheddol a diwylliannol Cymru.

Cyflwynodd y Ddeddf saith nod llesiant y mae’n rhaid i gyrff cyhoeddus weithio i’w cyflawni, gan gynnwys ‘Cymru lewyrchus’ a ‘Chymru sy’n fwy cyfartal’. Defnyddir set o ddangosyddion i olrhain cynnydd, yn cynnwys: cyfraddau tlodi ar gyfer plant, pobl o oedran gweithio a phensiynwyr a’r gyfradd amddifadedd sylweddol, a gesglir gan Arolwg Cenedlaethol Cymru am y tro cyntaf yn 2016-17.

Ond nid yw’r dangosyddion yn cynnwys targedau – er enghraifft, eir ati i fesur y lefel o dlodi, ond nid oes targed i leihau nifer y bobl mewn cartrefi incwm isel gan ffigur neu ganran penodol.

Mae’r materion a drafodir yma yn dangos bod y diffyg tystiolaeth presennol yn rhwystr i leihau tlodi’n effeithiol. Pe bai data gwell yn cael eu casglu, byddai’n haws dweud pa fentrau sy’n llwyddo a pha rai sy’n methu. A fydd llywodraethau Cymru yn y dyfodol yn cymryd y risg o bennu targedau i leihau tlodi er y gallent fethu’r nod?

Ffynonellau allweddol

Pwyllgor Cymunedau, Cydraddoldeb a Llywodraeth Leol y Pedwerydd Cynulliad, Tlodi ac anghydraddoldeb (2015)

Sefydliad Bevan, National programme to spread prosperity and improve life chances (Saesneg yn unig) (2016)

Llywodraeth Cymru, Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015 – dangosyddion cenedlaethol (2016)

View this post in English
Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Dyfodol y diwydiant dur

19 Mai 2016

Erthygl gan Gareth Thomas, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

Daw’r erthygl hon o Materion o Bwys i’r Pumed Cynulliad’, a gyhoeddwyd ar 12 Mai 2016.

Datblygiadau yn y diwydiant dur oedd un o’r materion gwleidyddol amlycaf yn 2016. Beth yw’r prif bwysau sy’n wynebu’r diwydiant a sut all Llywodraeth newydd Cymru helpu i sicrhau dyfodol hirdymor cynaliadwy iddo?

Penderfyniad Tata Steel ym mis Mawrth 2016 i werthu ei asedau yn y DU oedd y datblygiad diweddaraf mewn ‘storm berffaith’ o heriau diweddar i’r diwydiant dur yng Nghymru a’r DU.

Yn ogystal â’r gweithfeydd dur ym Mhort Talbot, mae gan Tata nifer o weithfeydd eraill yng Nghymru: Llanwern, yr Orb yng Nghasnewydd, Shotton, a Throstre ger Llanelli. Ymhlith y cynhyrchwyr eraill sydd â gweithfeydd yng Nghymru mae Celsa Steel a Liberty House Steel UK. Ledled Cymru, roedd 6,420 o bobl yn cael eu cyflogi yn y diwydiannau haearn a dur yn 2015, ac roedd y diwydiant dur sylfaenol a’r gadwyn gyflenwi yn cyfrif am yn agos at 20,000 o swyddi.

Canfu’r Uned Ymchwil i Economi Cymru ym Mhrifysgol Caerdydd mai £3.2 biliwn yw cyfanswm effaith economaidd Tata yng Nghymru bob blwyddyn, a’i fod yn cefnogi Gwerth Ychwanegol Gros o £1.6 biliwn. Mae Tata yn cyfrannu £200 miliwn mewn cyflogau i economi Cymru bob blwyddyn, ac mae pob swydd yn Tata yn cefnogi 1.22 o swyddi eraill yn economi Cymru.

steelworks-cy

Beth yw’r opsiynau i sicrhau dyfodol gweithfeydd Tata Steel?

Cymerodd naw mis i gael y cytundeb gwerthiant amodol ar gyfer gweithfa Tata yn Scunthorpe ym mis Ebrill 2016, ac mae Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU wedi annog Tata i ganiatáu digon o amser ar gyfer gwerthu. Ym mis Mawrth 2016, prynodd Llywodraeth yr Alban ddau o weithfeydd dur Tata cyn eu gwerthu ymlaen i Liberty Steel ar yr un diwrnod.

Mae’r opsiynau posibl ar gyfer safleoedd Tata yn cynnwys: gwerthu’r holl weithfeydd; rheolwyr yn prynu safleoedd penodol; gwladoli; cyd-fuddsoddi rhwng y sector cyhoeddus a’r sector preifat; rhewi’r safleoedd dros dro yn eu cyflwr presennol i alluogi eu hailagor yn y dyfodol; neu gau’r cyfan.

Cynigiodd Llywodraeth flaenorol Cymru becyn gwerth dros £60 miliwn i Tata, a oedd yn cynnwys cyllid ar gyfer cynnyrch amgylcheddol a sgiliau a hyfforddiant, a benthyciad masnachol i ddatblygu llinell galfaneiddio ar gyfer gorchuddio dur. Trafodwyd hefyd gyd-fuddsoddi mewn gorsaf bŵer ar safle Port Talbot, a fyddai’n arwain at gostau ynni is ac at ddefnyddio ynni’n fwy effeithlon.

O ystyried maint y buddsoddiad sydd ei angen yng ngweithfeydd Tata, byddai hefyd angen cymorth gan Lywodraeth y DU. Mae Llywodraeth y DU wedi nodi y byddai’n ystyried cyd-fuddsoddi â phrynwr ar delerau masnachol, gan gynnwys, o bosibl, derbyn y cyfrifoldeb am rai o’r dyledion sy’n gysylltiedig â’r gweithfeydd. Gallai Llywodraeth y DU hefyd helpu gyda’r cyflenwad pŵer, drwy Gynllun Pensiwn Dur Prydain, ac o ran y seilwaith.

Sut mae mynd i’r afael â’r heriau sy’n wynebu’r sector?

Ar ddechrau’r argyfwng, roedd y diwydiant o’r farn ei fod yn wynebu pum prif her, ac mae pedwar ohonynt yn bryderon mawr i’r sector o hyd. Mae rhai o’r rhain yn feysydd sydd heb eu datganoli, sy’n golygu y bydd angen i Lywodraeth nesaf Cymru weithio mewn partneriaeth i fynd i’r afael â’r materion hyn.

Beth yw dympio, a pha fesurau sy’n cael eu defnyddio i’w atal ar hyn o bryd?

Ystyr dympio yw pan fydd pris allforio cynnyrch fel dur yn is na phris y farchnad yng ngwlad yr allforiwr, neu efallai hyd yn oed yn is na’r pris cost. Mae’r UE yn ymchwilio i’r achosion hyn, ac mae’n gallu gosod tariffau ar lefel y dympio, oni bai y byddai tariff is yn gwneud iawn am y golled i gynhyrchwyr yn yr UE. Y rheol ‘dyletswydd leiaf’ yw’r enw ar hyn.

Mae ‘dympio’ dur yn cael sylw ar lefel yr UE, ac mae’r pryderon yn ymwneud â gallu dur Ewropeaidd i gystadlu’n fyd-eang ag allforion Tsieina a Rwsia. Lansiodd y Comisiwn Ewropeaidd gynigion i fynd i’r afael â’r heriau hyn ym mis Mawrth 2016, gan gynnwys lleihau faint o amser y mae ymchwiliadau gwrth-ddympio yn ei gymryd a newid y ffordd y mae tariffau gwrth-ddympio yn cael eu cyfrifo mewn rhai amgylchiadau. Pryder arall yw’r effaith y byddai dyfarnu Statws Economi’r Farchnad i Tsieina yn ei chael ar gamau y gellid eu cymryd yn erbyn ‘dympio’.

Mae prisiau ynni ar gyfer cynhyrchwyr dur yn y DU yn uwch na gwledydd eraill Ewrop, er bod Llywodraeth y DU yn digolledu diwydiannau sy’n defnyddio llawer o ynni. Er bod cynhyrchwyr dur wedi croesawu’r pecyn digolledu, maent yn dal i dalu llawer mwy am drydan na’u cystadleuwyr yn Ewrop ac maent am weld rhagor yn cael ei wneud

Mae’n debyg bod ardrethi busnes sy’n cael eu talu gan gynhyrchwyr yn y DU rhwng pump a deg gwaith yn uwch na’r rhai mewn gwledydd Ewropeaidd eraill. Yng Nghymru, mae pwerau dros ardrethi busnes wedi’u datganoli’n llwyr i Lywodraeth Cymru. Mae’r sector wedi galw am beidio â chynnwys gwerth peiriannau a pheirianwaith wrth gyfrifo biliau ardrethi busnes, gan fod hynny’n cymell cwmnïau i beidio â buddsoddi. Ar ddiwedd y Pedwerydd Cynulliad, roedd Llywodraeth flaenorol Cymru yn dal i ystyried sut i fynd i’r afael â’r mater hwn ar gyfer holl ddiwydiant gweithgynhyrchu Cymru.

Mae’r diwydiant dur hefyd am i sector cyhoeddus Cymru, Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU ddefnyddio’r broses gaffael ar gyfer prosiectau seilwaith mawr i roi mwy o gefnogaeth i ddur y DU. Roedd Llywodraeth flaenorol Cymru o’r farn bod ei pholisïau caffael yn cefnogi egwyddorion y Siarter ar gyfer Dur Cynaliadwy Prydeinig, er bod y diwydiant wedi galw am fonitro a gweithredu polisïau caffael yn agosach. Mae Tasglu Tata, a sefydlwyd gan Lywodraeth flaenorol Cymru, yn datblygu rhestr o brosiectau seilwaith a allai fod o gymorth i’r diwydiant dur, ac yn edrych ar sut y mae prosiectau cyfalaf mawr yn gosod meini prawf ar gyfer caffael dur.

Mae’r diwydiant dur hefyd wedi nodi y byddai cyd-fuddsoddiad gan Lywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU mewn ymchwil a datblygu yn ffordd i ddatblygu’r sector dur.

Bydd penderfyniadau Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU yn effeithio ar ddyfodol agos a dyfodol hirdymor y diwydiant. Gan fod miloedd o swyddi a dyfodol diwydiant cyfan yn y fantol, un o’r heriau mawr cyntaf i Lywodraeth nesaf Cymru fydd gweithio â phartneriaid i leddfu’r pwysau sy’n wynebu’r sector hwn.

Ers i’r erthygl hon gael ei hysgrifennu ar gyfer copi caled y cyhoeddiad Materion o Bwys, bu nifer o ddatblygiadau:

  • Mae Llywodraeth y DU wedi cyflwyno manylion pellach am gymorth a allai fod ar gael i’r prynwr llwyddiannus, gan gynnwys y posibilrwydd y bydd yn cymryd cyfran ecwiti o hyd at 25%;
  • Mae Tata wedi cyhoeddi bod saith ymgeisydd wedi cyrraedd cam nesaf y broses ymgeisio. Mae’r rhain yn cynnwys Liberty Steel ac Excalibur Steel UK, a’r sôn yw eu bod hefyd yn cynnwys Greybull Capital, JSW Steel a Nucor; ac
  • Mae Llywodraeth Cymru wedi cadarnhau ei bod wedi cynnig cymorth ariannol i gynnig Excalibur Steel UK, ond nid yw’n hysbys eto beth yw gwerth y cymorth hwn. Fodd bynnag, nid yw hyn yn gefnogaeth ffurfiol o gais Excalibur gan fod cymorth ar gael i ymgeiswyr eraill os byddant yn gofyn amdano.

Ffynonellau allweddol

Hyrwyddwyd gan Gomisiwn Cynulliad Cenedlaethol Cymru, Bae Caerdydd, Caerdydd, CF99 1NA

View this post in English
Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg