Addasiadau rhesymol ar gyfer pobl anabl – sicrwydd cyfreithiol neu realiti ymarferol?

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

O dan ddeddfwriaeth cydraddoldeb, mae’n ofynnol i gwmnïau cyhoeddus a phreifat wneud addasiadau rhesymol i sicrhau y gall pobl anabl ddefnyddio eu gwasanaethau.

Parhau i Ddarllen

Sut mae menywod a dynion yn cyfrannu at economi Cymru, a sut y gall strategaeth economaidd adlewyrchu hyn?

31 Ionawr 2017

Erthygl gan Gareth Thomas, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

six-people-working-in-office-725x483

Llun o Google gan Pixnio. Dan drwydded Creative Commons.

Yn ystod yr wythnosau nesaf, bydd Pwyllgor yr Economi, Seilwaith a Sgiliau y Cynulliad yn cynnal cyfres o seminarau i glywed gwahanol safbwyntiau ar yr hyn y dylai strategaeth economaidd newydd Llywodraeth Cymru ei gynnwys. Bydd y sesiwn gyntaf, ar 2 Chwefror, yn edrych ar sut y gallai strategaeth economaidd ddiwallu anghenion menywod a dynion yng Nghymru. Cyn hynny, dyma bum gwahaniaeth allweddol rhwng y rolau y mae menywod a dynion yn eu chwarae yn economi Cymru sy’n debygol o lywio’r sesiwn.

Mae menywod yn fwy tebygol o weithio yn awr nag yr oeddent 25 mlynedd yn ôl, er eu bod yn dal i fod yn llai tebygol o fod mewn gwaith na dynion.

Pan gyhoeddwyd ffigurau gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol (ONS) am y tro cyntaf ar gyfer y cyfnod rhwng mis Mawrth a mis Mai 1992, roedd 58.9 y cant o fenywod 16-64 oed yng Nghymru mewn cyflogaeth, o’i gymharu â’r ffigur diweddaraf o 69.9 y cant yn y cyfnod rhwng mis Medi a mis Tachwedd 2016. Yn ystod yr un cyfnod, cynyddodd y ffigur cyfatebol ar gyfer dynion o 71.7 y cant i 75.1 y cant.

Mae Cyngor Busnes Menywod Llywodraeth y Deyrnas Unedig wedi amcangyfrif y gallai sicrhau cydraddoldeb rhwng cyfraddau cyfranogiad economaidd menywod a dynion helpu i economi’r DU dyfu mwy na 10 y cant erbyn 2030.

Mae bron i dri chwarter o weithwyr rhan-amser yn fenywod.

Dengys ffigurau’r Swyddfa Ystadegau Gwladol fod 286,000 o fenywod yn gweithio’n rhan-amser yng Nghymru, sy’n cyfateb i 73 y cant o’r holl weithwyr rhan-amser. Yn y flwyddyn hyd at fis Medi 2016, roedd gan 85 y cant o’r dynion a oedd mewn cyflogaeth swyddi amser llawn, ac roedd 15 y cant yn gweithio’n rhan-amser. Mewn cyferbyniad, roedd gan 57 y cant o fenywod mewn cyflogaeth swyddi amser llawn, tra roedd 43 y cant yn gweithio’n rhan-amser.

Canfu prosiect Menywod yn Ychwanegu Gwerth at yr Economi fod cydberthynas gref rhwng gwaith rhan-amser a galwedigaethau sydd yn bennaf yn cyflogi menywod, fel gwasanaethau personol, gwerthiant a gofal. Yng Nghymru, gwnaeth y prosiect ganfod bod o leiaf 40 y cant o’r swyddi hyn yn debygol o gael eu cynnig ar sail ran-amser, gan gyfyngu ar gyfleoedd i gael gwaith llawn amser.

Ar gyfartaledd, caiff menywod eu talu llai yr awr na dynion, ac maent yn fwy tebygol o gael eu talu’n llai na’r cyflog byw

Mae dwy ffordd gyffredin o gymharu gwahaniaethau mewn cyflog gweithwyr benywaidd a gwrywaidd – mae’r ddwy ffordd yn dangos bod menywod ar gyfartaledd yn cael eu talu llai yr awr na dynion yng Nghymru ac yn y DU.

  • Mae’r prif fesur a ddefnyddir gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol yn cymharu canolrif enillion menywod a dynion sy’n gweithio amser llawn, heb gynnwys taliadau goramser. Gan ddefnyddio’r mesur hwn, 7.5 y cant oedd y bwlch cyflog rhwng y rhywiau yng Nghymru yn 2016 ar gyfer gweithwyr llawn amser, sy’n is na ffigur y DU o 9.4 y cant.
  • Dull arall a ddefnyddir i fesur y bwlch cyflog rhwng y rhywiau yw edrych ar enillion canolrif yr awr heb gynnwys goramser ar gyfer yr holl fenywod a dynion sy’n gweithio, oherwydd bod hyn yn ystyried y ffaith bod menywod lawer yn fwy tebygol o weithio’n rhan-amser na dynion. Gan ddefnyddio’r mesur hwn, 15.7 y cant oedd y bwlch cyflog rhwng y rhywiau yng Nghymru yn 2016 ar gyfer yr holl weithwyr, sy’n is na ffigur y DU o 18.1 y cant.

Amlygir goblygiadau’r gwahaniaeth hwn mewn cyflog gan y ffaith bod menywod yn fwy tebygol na dynion o ennill cyflog sy’n llai na’r cyflog byw. Dengys data’r Swyddfa Ystadegau Gwladol, yn seiliedig ar y cyflog byw o £8.25 yr awr ym mis Ebrill 2016, fod 29 y cant o fenywod (172,000) a oedd yn gweithio yng Nghymru yn 2016 yn ennill cyflog a oedd yn is na’r cyflog byw, o’i gymharu â 20.5 y cant (113,000) o ddynion. Mae gweithwyr rhan-amser yn llawer mwy tebygol o ennill llai na’r cyflog byw na gweithwyr amser llawn. Yn 2016, roedd 43.2 y cant o weithwyr rhan-amser benywaidd (109,000) yn ennill llai na’r cyflog byw, o’i gymharu â 53.2 y cant o ddynion sy’n gweithio’n rhan-amser (39,000).

Mae menywod a dynion yn tueddu i weithio mewn gwahanol sectorau o economi Cymru, ac mae blaenoriaethau Llywodraeth Cymru o ran sectorau yn effeithio arnynt yn wahanol.

Mae cyflogaeth ymhlith dynion a menywod wedi’i chrynhoi mewn gwahanol sectorau o economi Cymru. Yn y flwyddyn hyd at fis Medi 2016, roedd hanner yr holl fenywod a oedd yn gweithio wedi’u cyflogi mewn gweinyddiaeth gyhoeddus, addysg ac iechyd, gan gynrychioli 72 y cant o weithwyr yn y grŵp hwn. Mewn cyferbyniad, caiff dynion eu cyflogi ar draws gwahanol ddiwydiannau, gan gynrychioli mwy na 70 y cant o weithwyr yn y sector amaethyddiaeth a physgota, ynni a dŵr, gweithgynhyrchu, adeiladu, trafnidiaeth a chyfathrebu.

Mae menywod yn llai tebygol na dynion o weithio mewn sector sydd wedi’i flaenoriaethu gan Lywodraeth Cymru, gan gynrychioli traean o’r gweithwyr a gyflogir yn y sectorau hyn. Gwnaeth strategaeth economaidd bresennol Llywodraeth Cymru, sef Adnewyddu’r Economi: Cyfeiriad Newydd, ddatblygu dull sy’n seiliedig ar sectorau i dargedu cymorth busnes mewn chwe sector allweddol, a gynyddwyd i naw yn ddiweddarach. Mae canran y gweithwyr benywaidd yn y sectorau hyn wedi ei nodi yn y graff isod.

graphcy

Ffynhonnell: Llywodraeth Cymru, Ystadegau’r sector blaenoriaeth 2016 (tabl 3.6)

Mae menywod yn llai tebygol o ddechrau neu redeg busnes na dynion.

Canfu Arolwg o Fusnesau Bach 2015 gan Lywodraeth y DU fod 23 y cant o fusnesau bach a chanolig (BBaChau) yng Nghymru yn fusnesau a arweinir gan fenywod. Mae menywod hunangyflogedig yn cynrychioli 31 y cant o’r holl bobl hunangyflogedig yng Nghymru, ac mae dynion ddwywaith yn fwy tebygol o fod yn hunangyflogedig na menywod. Yn y flwyddyn hyd at fis Medi 2016, roedd 63,600 o fenywod (9.4 y cant o fenywod sy’n gweithio) 16+ oed yng Nghymru yn hunangyflogedig, o’i gymharu â 138,400 o ddynion (18.6 y cant o ddynion sy’n gweithio).

Mae nifer o’r heriau sy’n wynebu menywod sy’n ceisio dechrau busnesau wedi’u nodi gan y Ffederasiwn Busnesau Bach, Chwarae Teg a’r Cyngor Busnes Menywod:

  • Mynediad at gymorth busnes a chyllid: Cred y Ffederasiwn Busnesau Bach fod busnesau bach a arweinir gan fenywod yn llai tebygol o gael mynediad at gyllid na busnesau cyfatebol a arweinir gan ddynion. Ar gyfartaledd, mae menywod yn dechrau eu busnesau gyda thraean yn llai o gyfalaf.
  • Hunanganfyddiad a sgiliau: Canfu’r Ffederasiwn Busnesau Bach a Chyngor Busnes Menywod fod menywod yn llai tebygol na dynion o feddwl bod ganddynt y sgiliau sydd eu hangen arnynt i ddechrau busnes, a bod nifer o rwystrau posibl rhag ymdrin â hyn.
  • Canfyddiadau a gwahaniaethu: Dywedodd 33 y cant o ymatebwyr i arolwg y Ffederasiwn Busnesau Bach eu bod wedi dioddef gwahaniaethu ar sail rhywedd.

Gallwch wylio cyfarfod y Pwyllgor yn fyw ar Senedd TV am 2yp ar 2 Chwefror.

Mynd i’r Afael â Throseddau Casineb – Y Cynnydd a’r Her

07 Hydref 2016

Erthygl gan Megan Jones, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Dyma lun o'r Siambr

Dydd Mawrth (11 Hydref 2016), bydd Aelodau Cynulliad yn trafod y cynnydd sydd wedi’i wneud, a’r her sy’n parhau, wrth geisio mynd i’r afael â throseddau casineb yng Nghymru.

Mae ystadegau a gyhoeddwyd gan y Swyddfa Gartref (gweler y tabl isod) yn Hydref 2015 yn dangos cynnydd sylweddol yn nifer y troseddau casineb a gofnodwyd yng Nghymru yn 2014-15, i’w gymharu â 2013-14 (tabl 1.02 yn yr atodiad). Cafodd 2,259 o droseddau casineb eu cofnodi ar draws Cymru yn 2014-15, i’w gymharu â 1,877 yn 2013-14.

Mae adroddiad Llywodraeth CymruMynd i’r Afael â Throseddau a Digwyddiadau Casineb: Fframwaith Gweithredu Adroddiad Cynnydd 2015-16yn awgrymu bod agwedd bositif i’r cynnydd yn nifer y troseddau casineb a gofnodwyd, a hynny oherwydd bod y cynnydd yn arwydd o godi ymwybyddiaeth a chynnydd yng nghywirdeb y cofnodi. Ond, mae unrhyw gynnydd yn nifer y troseddau casineb a gofnodwyd yn destun pryder, yn enwedig gan ystyried adroddiad diweddaraf y Comisiwn Ewropeaidd yn erbyn Hiliaeth ac Anoddefgarwch ynglyn â’r DU. Mae’r adroddiad yn pwysleisio nifer o bryderon, gan nodi ‘bod trafodaethau gwleidyddol anoddefgar sylweddol yn parhau, gan ganolbwyntio ar fewnfudo, a chyfrannu tuag at y cynnydd mewn teimladau senoffobig’.

Yn ôl Llywodraeth Cymru (tudalen 2), mae tystiolaeth yn parhau i awgrymu nad yw tua 50% o droseddau casineb yn cael eu cofnodi.

megtable-cy2

Ffynhonnell: Y Swyddfa Gartref

Diffinio troseddau casineb

Mae Cyngor Cenedlaethol Prif Swyddogion yr Heddlu a Gwasanaeth Erlyn y Goron wedi cytuno ar ddiffiniad cyffredin o droseddau casineb (tudalen 6):

  • Trosedd casineb yw: ‘Unrhyw drosedd a ddehonglir gan y dioddefydd neu unrhyw unigolyn arall i fod wedi ei hysgogi gan elyniaeth neu ragfarn yn seiliedig ar hil neu hil tybiedig rhywun; crefydd neu grefydd tybiedig; cyfeiriadedd rhywiol neu gyfeiriadedd rhywiol tybiedig; anabledd neu anabledd tybiedig ac unrhyw drosedd a ysgogir gan elyniaeth neu ragfarn yn erbyn rhywun sy’n drawsrywiol neu y tybir ei fod yn drawsrywiol.’
  • Digwyddiad casineb yw: ‘Unrhyw ddigwyddiad, nad yw’n drosedd, a ddehonglir gan y dioddefydd neu unrhyw unigolyn arall i fod wedi ei hysgogi gan elyniaeth neu ragfarn yn seiliedig ar hil neu hil tybiedig rhywun; crefydd neu grefydd tybiedig; cyfeiriadedd rhywiol neu gyfeiriadedd rhywiol tybiedig; anabledd neu anabledd tybiedig ac unrhyw drosedd a ysgogir gan elyniaeth neu ragfarn yn erbyn rhywun sy’n drawsrywiol neu y tybir ei fod yn drawsrywiol.’

Ar hyn o bryd, caiff troseddau casineb eu cofnodi a’u monitro gan yr heddlu ar gyfer y nodweddion gwarchodedig canlynol – anabledd, hil, crefydd/credo, cyfeiriadedd rhywiol a hunaniaeth o ran rhywedd, er gall pobl ddioddef troseddau casineb oherwydd nodweddion eraill. Gall rhai pobl ddioddef troseddau neu ddigwyddiadau casineb oherwydd cyfuniad o fwy nag un ffactor nodedig, megis eu hil a’u hanabledd. Nid yw dioddefwr trosedd neu ddigwyddiad casineb yn gorfod perthyn i unrhyw un o’r nodweddion gwarchodedig uchod, o reidrwydd, ond mae’r sawl sy’n cyflawni’r drosedd yn credu hynny.

Mynd i’r Afael â Throseddau a Digwyddiadau Casineb: Fframwaith Gweithredu

Ym Mai 2014, cyhoeddodd Llywodraeth Cymru Mynd i’r Afael â Throseddau a Digwyddiadau Casineb: Fframwaith Gweithredu. Mae llwyddiant y fframwaith yn cael ei fesur yn erbyn un canlyniad lefel-uchel, sef:

Galluogi unigolion a chymunedau i fod yn gadarn, yn gydlynol ac yn ddiogel er mwyn mynd i’r afael â digwyddiadau a throseddau casineb.

Ategir y canlyniad lefel-uchel gan dri amcan strategol:

  • Atal – drwy herio’r agweddau sy’n sail iddo, codi ymwybyddiaeth, ymyrraeth gynnar er mwyn ei atal rhag gwaethygu, hyfforddi sefydliadau a defnyddio amcanion cydraddoldeb penodol i weithio gyda Sefydliadau Sector Cyhoeddus;
  • Cynorthwyo dioddefwyr – drwy gynyddu lefelau adrodd, annog datblygiad pellach canolfannau adrodd trydydd parti, gwella diogelwch a lles, ac ymchwilio i gymorth o safon ar gyfer dioddefwyr; a
  • Gwella’r ymateb aml-asiantaethol – drwy ymchwilio i ddata perthnasol a rhwystrau i rannu gwybodaeth, cynyddu gwaith aml-asiantaethol a mynd i’r afael â chymhellion troseddwyr.

Cynllun Cyflawni Blynyddol

Yn dilyn cyhoeddi’r fframwaith, dechreuodd Llywodraeth Cymru gynhyrchu Cynllun Cyflawni Blynyddol sy’n cynnwys camau gweithredu penodol er mwyn cyflawni amcanion strategol y fframwaith. Mae’r camau gweithredu wedi cael eu rhannu i wyth maes cyflawni:

  • Mynd i’r afael â bwlio sy’n gysylltiedig â chasineb a hybu parch;
  • Hybu cynhwysiant a chadernid;
  • Hybu cydraddoldeb a chysylltiadau da;
  • Hyfforddiant ac ymwybyddiaeth wrth gyflawni gwasanaethau;
  • Cynyddu nifer y troseddau a’r digwyddiadau sy’n cael eu hadrodd;
  • Cynyddu’r cymorth i ddioddefwyr;
  • Gwella gweithio mewn partneriaeth; a
  • Mynd i’r afael â throseddwyr.

Adroddiad Cynnydd

Mae Adroddiad Cynnydd blynyddol Llywodraeth Cymru yn dangos y cynnydd sydd wedi’i wneud tuag at gyflawni amcanion strategol y fframwaith. Mae’r camau sydd wedi eu cymryd tuag at gyflawni’r amcanion hefyd yn cael eu rhannu i’r wyth maes cyflawni uchod.

Mae Adroddiad Cynnydd 2015-16 yn cyflwyno’r wybodaeth ddiweddaraf ynglyn â’r camau sydd wedi eu cymryd i fynd i’r afael â throseddau casineb, gan gynnwys y gwaith a wnaed mewn ysgolion a gyda theuluoedd, trefnu sesiynau Ymwybyddiaeth o Droseddau Casineb, ymgyrchoedd ar y cyd gyda mudiadau, megis Dangos y Cerdyn Coch i Hiliaeth a chymryd rhan mewn digwyddiadau, megis Wythnos Ymwybyddiaeth o Droseddau Casineb.

Hawliau Plant yng Nghymru: Y Diweddaraf

17 Mehefin 2016

Erthygl gan Sian Thomas, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Dyma lun o blant yn dal dwylo

Llun: o thelonaginosuperman.wordpress.com. Dan drwydded Creative Commons

Yr wythnos diwethaf, rhoddodd y Cenhedloedd Unedig eu barn ar ba gynnydd a wnaed ar hawliau plant yng Nghymru. Yn dilyn adolygiad ledled y DU, gwnaeth fwy na 150 o argymhellion.

Mae ei argymhellion yn cynnwys materion fel Gwasanaethau Iechyd Meddwl Plant a’r Glasoed; y bwlch cyrhaeddiad mewn addysg; plant sy’n derbyn gofal; plant ag anghenion addysgol arbennig; chwarae plant; a gordewdra ymhlith plant.

Gan gyfeirio’n benodol at Gymru, mae’r Cenhedloedd Unedig:

  • Yn pryderu am gyfraddau tlodi plant uchel yn y DU ac yn dweud ei fod yn effeithio ar blant yng Nghymru a Gogledd Iwerddon fwyaf.  [Cymru sydd â’r gyfradd uchaf o dlodi plant o holl wledydd y DU, sef 31%, sy’n cyfateb i tua 172,000 o blant];
  • Yn mynegi pryderon nad yw safbwyntiau plant yn cael eu clywed yn systematig wrth lunio polisïau sy’n effeithio arnynt ac yn nodi nad oes senedd ieuenctid yng Nghymru. Mae’n argymell y dylid sefydlu un fel mater o flaenoriaeth, fel y gall plant ymgysylltu’n effeithiol a’r broses ddeddfu ar faterion sy’n effeithio arnynt. [Yr wythnos hon, lansiodd Ymgyrch dros Gynulliad Plant a Phobl Ifanc Cymru ymgynghoriad i blant a phobl ifanc ar ei syniadau am ba fath o fodel y dylid ei gael ar gyfer cynulliad ieuenctid newydd i Gymru];
  • Yn pryderu bod pwerau Comisiynydd Plant Cymru yn dal i fod yn gyfyngedig. [Gweler ein blog: Amser pwysig i hawliau plant yng Nghymru i gael cefndir am adolygiad annibynnol diweddar a oedd yn edrych ar y pwerau.]

Roedd rhai o sylwadau’r Cenhedloedd Unedig ar faterion ledled y DU yn cynnwys:

  • Mae’n pryderu o ddifrif am effeithiau y polisïau cyllidol diweddar a dyraniadau adnoddau ar hawliau plant a’u bod yn effeithio’n anghymesur ar blant mewn sefyllfaoedd difreintiedig;
  • Mae angen gwahardd, fel mater o flaenoriaeth, pob cosb gorfforol yn y teulu, gan gynnwys diddymu pob amddiffyniad cyfreithiol, fel ‘cosb resymol’, y cyfeirir ato’n aml fel ‘gwaharddiad ar daro plant’. [Ym mis Mai 2016, ymrwymodd y Prif Weinidog i fwrw ymlaen, ar sail drawsbleidiol, â deddfwriaeth a fydd yn cael gwared ar yr amddiffyniad cosb resymol yng Nghymru];
  • Dylai fod ymgynghoriad ar ganiatáu i bobl ifanc 16 ac 17 oed bleidleisio. [Os caiff Bil Cymru 2016 sydd gerbron Senedd y DU ar hyn o bryd, ei basio, byddai gan y Cynulliad bwerau i newid oed pleidleisio mewn etholiadau i’r Cynulliad];
  • Mae marwolaeth ymysg babanod a phlant yn gysylltiedig ag amddifadedd cymdeithasol ac economaidd. [Mae plant 0-17 oed sy’n byw yn rhannau mwyaf difreintiedig Cymru bron ddwywaith yn fwy tebygol o farw â’r rhai yn y rhannau lleiaf difreintiedig].

Gweler ein blog diweddar: Blaenoriaethu plant a phobl ifanc i weld ystadegau pellach ar blant yng Nghymru.

Pam bod y Cenhedloedd Unedig yn cael dweud ei ddweud?

Dyma fydd y pumed tro y mae’r Cenhedloedd Unedig wedi edrych ar y cynnydd a wnaed yn cyflawni hawliau plant a phobl ifanc ers i Lywodraeth y DU ymuno â Chonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn (y Confensiwn) ym 1989. Mae’r Confensiwn yn rhoi amrywiaeth eang o hawliau i blant a phobl ifanc hyd at 18 mlwydd oed, gan gynnwys yr hawl i ddiogelwch, iechyd, teulu, addysg, diwylliant a hamdden. Gweler crynodeb o’r erthyglau (PDF 19.62MB).

Yn 2011, aeth Llywodraeth Cymru gam ymhellach, gan dderbyn cydnabyddiaeth ryngwladol pan ddaeth yr unig wlad yn y DU i ymgorffori’r Confensiwn mewn cyfraith ddomestig drwy Fesur Hawliau Plant a Phobl Ifanc (Cymru). Mae hyn, yn anochel, wedi arwain at gwestiynau o ran beth yw ystyr y gyfraith gymharol newydd hon yn ymarferol a pha wahaniaethau y mae’n gwneud i fywydau bob dydd plant a phobl ifanc sy’n byw yng Nghymru.

Mae Pwyllgor y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn yn cynnwys panel o arbenigwyr rhyngwladol ar blant a phobl ifanc sydd a rôl i graffu ar sut mae llywodraethau yn gweithredu’r CCUHP.

Ar ba dystiolaeth mae’r Cenhedloedd Unedig yn gwneud eu dyfarniad?

Mae’r dyfarniad yn seiliedig ar dystiolaeth ysgrifenedig gan y DU a’r llywodraethau datganoledig; pob un o’r pedwar Comisiynydd Plant yn y DU; adroddiadau cenedlaethol gan sefydliadau anllywodraethol yn ogystal â thystiolaeth a ddarparwyd gan blant a phobl ifanc. Mae cynrychiolwyr o’r Cenhedloedd Unedig wedi ymweld â’r DU a Chymru i gwrdd â rhanddeiliaid a phlant a phobl ifanc. O ganlyniad, aeth cynrychiolwyr o Gymru a’r DU i Genefa i roi tystiolaeth bellach ac ateb cwestiynau am beth yn fwy y mae’n rhaid i San Steffan a Llywodraeth Cymru ei wneud i weithredu’r Confensiwn yn llawn.

O ddiddordeb i Aelodau’r Cynulliad a rhanddeiliaid eraill, efallai, fydd yr amrywiaeth o dystiolaeth ysgrifenedig sydd wedi’i chyflwyno i’r Cenhedloedd Unedig. Mae hyn yn cynnwys:

Beth nesaf yng Nghymru?

Rhoddodd y Cenhedloedd Unedig ei barn ddiwethaf ar hawliau plant yng Nghymru yn ôl yn 2008. Mewn ymateb i’w argymhellion, cyhoeddodd Llywodraeth Cymru ar y pryd Gwneud Pethau’n Iawn – cynllun gweithredu 5 mlynedd. Nid ydym wedi clywed eto sut bydd Llywodraeth Cymru newydd, ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Gymunedau a Phlant, Carl Sargeant, yn ymateb i’r hyn y mae’r Cenhedloedd Unedig wedi’i ddweud yn yr adroddiad mwyaf diweddar.

Mae’n werth nodi bod y cabinet ar gyfer Llywodraeth newydd Cymru yn cynnwys Ysgrifennydd Cabinet y mae ei deitl yn benodol yn cynnwys plant. Wrth gyhoeddi hyn yn y Cyfarfod Llawn ar 24 Mai 2016, cadarnhaodd y Prif Weinidog, ‘rydym yn nodi buddiannau plant fel cyfrifoldeb gweinidogol ar wahân’. O ystyried ymrwymiadau datganedig sawl Llywodraeth Cymru olynol i hawliau plant, mae canfyddiadau diweddaraf y Cenhedloedd Unedig yn debygol o ddarparu sail ar gyfer gwaith craffu pellach yn ystod y Pumed Cynulliad.

Ffyrdd newydd o feddwl am dlodi

25 Mai 2016

Erthygl gan Hannah Johnson, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

A oes angen i ni geisio deall tlodi o’r newydd er mwyn lleihau tlodi yn effeithiol?

Mae ein dealltwriaeth o dlodi yn newid. Er mwyn cynllunio ymyriadau llwyddiannus a rhaglenni sydd wedi’u targedu’n dda, mae angen tystiolaeth dda sy’n cydnabod profiadau unigol o dlodi.

Wrth ddefnyddio diffiniad sy’n seiliedig ar incwm, ni ellir byth dileu tlodi yn gyfan gwbl gan ei fod yn cael ei fesur mewn perthynas ag incwm y boblogaeth, ond gellir lleihau nifer y teuluoedd tlawd. A fydd llywodraethau Cymru yn y dyfodol yn ystyried gwahanol ddimensiynau o dlodi wrth lunio polisi, fel anghenion, profiadau neu hyd yn oed dargedau cenedlaethol?

Anghenion sylfaenol

Bwyd, lloches a chynhesrwydd yw’r ‘anghenion dynol sylfaenol’. Mae’r pethau hyn yn hanfodol er mwyn goroesi, a hebddynt bydd canlyniadau difrifol i iechyd corfforol pobl a’u gallu i weithio neu ddysgu.

Ym marn Sefydliad Bevan , mae seilio polisïau ac ymyriadau ar anghenion sylfaenol yn symud y ddadl ynghylch tlodi i ffwrdd o bethau fel pa un a oes gan bobl ar incwm isel setiau teledu 52 modfedd i elfennau sylfaenol bywyd, sef cael cartref cynnes nad yw’n llaith a digon i’w fwyta. Wrth gwrs, mae profiadau o dlodi yn mynd y tu hwnt i anghenion sylfaenol yn unig.

O edrych ar anghenion sylfaenol ochr yn ochr â’r mesur incwm traddodiadol, mae’n bosibl cael dealltwriaeth ddyfnach o natur tlodi, a sut y gall llywodraethau yn y dyfodol ei leihau neu ei ddileu:

  • bwyd: mae defnydd pobl o fanciau bwyd yn un ffordd o fesur tlodi bwyd. Cafodd ychydig yn llai na 15,000 o bobl mewn argyfwng yng Nghymru gwerth tri diwrnod o fwyd brys gan yr elusen, Trussell Trust, yn 2011-12. Erbyn 2015-16, cododd y ffigur hwn i bron 86,000, sef cynnydd o 483 y cant;
  • lloches: roedd gostyngiad bach yn nifer yr aelwydydd a nodir fel rhai digartref o 6,515 yn 2011-12 i 5,070 yn 2014-15;
  • cynhesrwydd: mae tlodi tanwydd yng Nghymru wedi cynyddu o 29 y cant yn 2011 i 41 y cant yn 2013.

Tystiolaeth a meincnodi

Mae’n hanfodol cael data cadarn a gwaith ymchwil o safon ar lefel Cymru, wedi’u dadansoddi yn ôl statws gwaith, rhyw, lleoliad, anabledd, ethnigrwydd a ffactorau eraill, er mwyn sicrhau bod rhaglenni lleihau tlodi yn cael eu targedu at y bobl y mae eu hangen arnynt fwyaf.

Nid oes data swyddogol ar dlodi bwyd a thlodi tanwydd yn cael eu casglu na’u cyhoeddi yng Nghymru ar hyn o bryd. Mae yna hefyd ddiffyg amlwg o ddata ar ddifrifoldeb a pharhad (dwysedd) tlodi. Ni chaiff data ar dlodi eu dadansoddi yn ôl ffactorau demograffig ychwaith, fel rhyw, anabledd ac ethnigrwydd. Heb y dimensiynau hyn o wybodaeth, nid oes modd priodoli’n gywir unrhyw gynnydd i gamau gweithredu’r llywodraeth, a gellir dadlau bod y swyddogion sy’n gwneud penderfyniadau ynglŷn â hyn yn gweithio yn y tywyllwch i bob pwrpas. Roedd llawer o alwadau am sylfaen dystiolaeth well ar dlodi yng Nghymru yn ystod y Pedwerydd Cynulliad, ac mae’r mater yn debygol o godi yn y Pumed Cynulliad.

Pobl neu leoedd

Un o’r trafodaethau eraill am leihau tlodi’n effeithiol yw sut i dargedu rhaglenni gwrthdlodi. Gall y rhain fod yn:

  • rhaglenni daearyddol: lle y mae gwasanaethau’n canolbwyntio ar yr ardaloedd tlotaf;
  • rhaglenni demograffig: lle y caiff gwasanaethau eu targedu at grwpiau penodol o bobl sydd mewn mwy o berygl o dlodi; neu’n
  • rhaglenni cyffredinol: lle y mae gwasanaethau’n cael eu darparu i bawb heb ystyried lleoliad, incwm na demograffeg.

Mae manteision ac anfanteision i bob un o’r dulliau uchod.

Mae’n rhesymegol darparu rhaglenni ar sail lleoliad, gan fod data daearyddol ar dlodi yn cael eu casglu ar hyn o bryd, a gellir gweld bod lefel uchel o dlodi mewn rhai ardaloedd. Ond nid dim ond mewn ardaloedd tlawd y mae pobl dlawd yn byw; mae ceiswyr lloches yn enghraifft o sut y mae grwpiau penodol sy’n dlawd iawn yn aml i’w cael y tu allan i’r ardaloedd a dargedir gan nad oes ganddynt unrhyw reolaeth dros ble y maent yn byw, a gallant fyw yn bell o’r gwasanaethau sydd eu hangen arnynt.

Y fantais wrth dargedu rhaglenni at grwpiau penodol o bobl (fel menywod, pobl hŷn neu bobl ag anabledd) yw y gellir teilwra gwasanaethau i’w hanghenion. Y broblem yw’r diffyg data ynghylch pwy sy’n byw mewn tlodi, a sut i ddarparu gwasanaethau i grwpiau o bobl sydd ag anghenion gwahanol mewn lleoliadau ar wasgar. Er enghraifft, mae menywod sengl dros 80 oed mewn risg uchel o dlodi difrifol, ond anodd fyddai adnabod y grŵp hwn a darparu gwasanaethau iddynt yn effeithiol ac yn effeithlon gan ddefnyddio’r data cyfredol.

Mae rhaglenni cyffredinol yn sicrhau’r un lefel o wasanaeth i bawb ac yn ‘ymyriadau cynnar’ fel arfer, ond nid ydynt yn ystyried y lefelau gwahanol o angen. Er enghraifft, nod rhoi presgripsiynau am ddim i bawb yw atal afiechydon rhag gwaethygu a lleihau costau gweinyddu, ond byddai rhai o’r bobl sy’n derbyn y gwasanaeth yn gallu fforddio prynu meddyginiaeth heb gymorth y llywodraeth.

Y dyfodol – rhwymedigaethau a thargedau

Daeth Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol 2015 i rym ym mis Ebrill 2016, a’i nod yw gwella lles cymdeithasol, economaidd, amgylcheddol a diwylliannol Cymru.

Cyflwynodd y Ddeddf saith nod llesiant y mae’n rhaid i gyrff cyhoeddus weithio i’w cyflawni, gan gynnwys ‘Cymru lewyrchus’ a ‘Chymru sy’n fwy cyfartal’. Defnyddir set o ddangosyddion i olrhain cynnydd, yn cynnwys: cyfraddau tlodi ar gyfer plant, pobl o oedran gweithio a phensiynwyr a’r gyfradd amddifadedd sylweddol, a gesglir gan Arolwg Cenedlaethol Cymru am y tro cyntaf yn 2016-17.

Ond nid yw’r dangosyddion yn cynnwys targedau – er enghraifft, eir ati i fesur y lefel o dlodi, ond nid oes targed i leihau nifer y bobl mewn cartrefi incwm isel gan ffigur neu ganran penodol.

Mae’r materion a drafodir yma yn dangos bod y diffyg tystiolaeth presennol yn rhwystr i leihau tlodi’n effeithiol. Pe bai data gwell yn cael eu casglu, byddai’n haws dweud pa fentrau sy’n llwyddo a pha rai sy’n methu. A fydd llywodraethau Cymru yn y dyfodol yn cymryd y risg o bennu targedau i leihau tlodi er y gallent fethu’r nod?

Ffynonellau allweddol

Pwyllgor Cymunedau, Cydraddoldeb a Llywodraeth Leol y Pedwerydd Cynulliad, Tlodi ac anghydraddoldeb (2015)

Sefydliad Bevan, National programme to spread prosperity and improve life chances (Saesneg yn unig) (2016)

Llywodraeth Cymru, Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015 – dangosyddion cenedlaethol (2016)

View this post in English
Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg