Cyrraedd mewn pryd? Gwerthuso Model Ymateb Clinigol Gwasanaethau Ambiwlans Cymru.

24 Chwefror 2017

Erthygl gan Paul Worthington, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

ambiwlans

Cefndir i’r model ymateb clinigol newydd

Bu newid sylweddol ym myd gwasanaethau ambiwlans yng Nghymru yn ddiweddar. Ym mis Ebrill 2013 pennodd yr Adolygiad Strategol o Wasanaethau Ambiwlans Cymru (adolygiad McClelland) nifer o argymhellion ar gyfer gwella gwasanaethau, gan gynnwys cynigion ar gyfer ffyrdd newydd o fonitro perfformiad ar amseroedd ymateb ambiwlansiau.

Yn dilyn adolygiad McClelland, o 1 Hydref 2015 ymlaen, rhoddodd Ymddiriedolaeth GIG Gwasanaethau Ambiwlans Cymru fodel ymateb clinigol newydd ar waith dros gyfnod peilot o 12 mis, a ymestynnwyd yn ddiweddarach am 6 mis ychwanegol. Y bwriad yn ystod y cyfnod prawf hwn oedd mai dim ond y galwadau mwyaf difrifol, wedi eu categoreiddio fel rhai coch (bygythiad uniongyrchol i fywyd), fyddai’n cael targed amser ymateb. Byddai pob galwad arall yn cael ymateb priodol, naill ai wyneb yn wyneb neu asesiad dros y ffôn, ar sail angen clinigol. Mae gan y model newydd dri chategori o alwadau:

  • Coch: Bygythiad uniongyrchol i fywyd (rhywun mewn perygl agos o farwolaeth, fel trawiad ar y galon). Y targed yw i 65% o’r ymatebion brys gyrraedd o fewn 8 munud;
  • Ambr: Difrifol ond dim bygythiad uniongyrchol i fywyd (cleifion sydd angen triniaeth yn y fan a’r lle ac a allai fod angen mynd i’r ysbyty);
  • Gwyrdd: Dim brys (yn aml gellir rheoli’r mater gan wasanaethau iechyd eraill) ac asesiad clinigol dros y ffôn.

Ategwyd y model ymateb clinigol newydd hefyd gan y gwaith o ddatblygu cyfres o Ddangosyddion Ansawdd Ambiwlans (AQI), a gyhoeddir bob chwarter blwyddyn ac sy’n cynnwys set fwy manwl o fesurau perfformiad, gan gynnwys profiad y claf a chanlyniadau clinigol.

Perfformiad ar sail y targedau newydd

Mae’r ystadegau diweddaraf ar amseroedd ymateb ambiwlansiau a gyhoeddwyd gan Lywodraeth Cymru yn seiliedig ar fis Ionawr 2017; Dengys Tabl 1 isod y tueddiadau tra mae Tabl 2 yn nodi’r ffigurau ar gyfer mis Ionawr 2017 yn ôl ardal Bwrdd Iechyd Lleol:

Tabl 1: Galwadau coch fesul diwrnod ar gyfartaledd, a’r ganran sy’n cyrraedd o fewn 8 munud, Cymru (Saesneg yn unig)

chart8

Tabl 2: Ymatebion ambiwlans brys yng Nghymru i alwadau coch, Ionawr 2017 (Saesneg yn unig)

table-2

Yn ogystal, dengys y data perfformiad ar gyfer mis Ionawr 2017:

  • Cafwyd 39,864 o alwadau brys, cyfartaledd o 1,286 y dydd, 4.3% i lawr o’r cyfartaledd dyddiol ar gyfer mis Rhagfyr 2016.
  • O’r cyfanswm, roedd 1,980 (5.0%) yn goch, 26,456 (66.4%) yn felyn ac 11,428 (28.7%) yn wyrdd.
  • Cyrhaeddodd 75.4% o ymatebion brys i alwadau coch o fewn 8 munud, sy’n uwch na’r targed o 65%, ond yn is na’r 75.8% a gofnodwyd ym mis Rhagfyr 2016.
  • Roedd amrywiaeth yn y perfformiad, o 66.2% ym Mhowys i 79.5% yng Nghaerdydd a’r Fro.

Ymchwiliadau i wasanaethau ambiwlans yn ystod y Pedwerydd Cynulliad

Yn 2015 cynhaliodd Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol y Pedwerydd Cynulliad ymchwiliad byr i berfformiad y gwasanaethau ambiwlans yng Nghymru; yn ddiweddarach yn yr un flwyddyn cynhaliodd y Pwyllgor sesiynau ychwanegol i archwilio pa gynnydd a wnaed mewn ymateb i’w argymhellion gwreiddiol. Roedd hyn yn fuan ar ôl i gynllun peilot y model ymateb clinigol newydd ddechrau.

O ganlyniad i’r ymchwiliadau dilynol, ysgrifennodd y Pwyllgor at Lywodraeth Cymru yn croesawu’r ffaith y cyrhaeddwyd targed Cymru gyfan ar gyfer amseroedd ymateb brys ym mis cyntaf y model prawf newydd. Fodd bynnag, roedd y Pwyllgor yn pryderu bod amrywiadau rhanbarthol sylweddol yn parhau, a dywedodd y byddai’n hoffi gweld y rhain yn cael sylw fel mater o flaenoriaeth, a’i fod yn disgwyl gweld cynnydd parhaus o ran amseroedd ymateb ar lefel leol a chenedlaethol.

Yn ei ymateb, croesawodd y Dirprwy Weinidog Iechyd gydnabyddiaeth y Pwyllgor o’r cynnydd a wnaed er ymchwiliad cychwynnol 2015, a dywedodd:

Mae’n destun balchder i mi ein bod wedi cymryd cam ymlaen ar gyfer cleifion trwy gynnal cynllun peilot ar fodel ymateb clinigol gyda’r bwriad o flaenoriaethu cleifion y mae angen ymyriad clinigol brys arnynt. Bwriad y cynllun peilot yw galluogi clinigwyr ac adnoddau ambiwlans i gael eu dyrannu’n briodol ar sail angen clinigol.

Cyfeiriwyd hefyd yn yr ymateb at y cynnydd a wnaed fis ar ôl mis mewn cymhariaeth â’r targedau, a chyhoeddi’r set gyntaf o Ddangosyddion Ansawdd Ambiwlans newydd ym mis Ionawr 2016. Nododd y Dirprwy Weinidog hefyd mewn gohebiaeth bellach i’r Pwyllgor:

Yn ystod cyfnod cynllun peilot y model ymateb clinigol, a fydd yn para blwyddyn, bydd data AQI yn cael eu cyhoeddi bob chwarter, er mwyn cael gwell dealltwriaeth o dueddiadau ac effaith amrywiadau tymhorol. Cyhoeddir y rhain ochr yn ochr â’r amseroedd ymateb ‘Coch’ a gyhoeddir yn fisol. Fel yr wyf wedi dweud eisoes, mae’r ffordd yr ydym yn rhannu gwybodaeth allweddol ynghylch gwasanaethau ambiwlans yng Nghymru yn golygu bod ein dull gweithredu y mwyaf tryloyw yn y DU ac ymysg y mwyaf tryloyw ledled y byd.

Adolygu’r model ymateb clinigol

Nododd Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd, Llesiant a Chwaraeon mewn Datganiad Ysgrifenedig ym mis Medi 2016 bod disgwyl i adroddiad gwerthuso terfynol y model ymateb clinigol gael ei gyhoeddi ym mis Rhagfyr 2016 ac y byddai’n gwneud penderfyniad terfynol ar ddyfodol y cynllun peilot erbyn diwedd mis Mawrth 2017.

Nid oedd adroddiad interim ar y model a gyflwynwyd i’r Pwyllgor Gwasanaethau Ambiwlans Brys ym mis Medi 2016 yn nodi unrhyw bryder sylweddol. Mae’r Pwyllgor Gwasanaethau Ambiwlans Brys hefyd wedi cael diweddariad am ddrafft terfynol yr adroddiad gwerthuso, sy’n nodi:

…the removal of time based targets for the majority of calls has allowed for more efficient dispatching of ambulance resources, increased opportunities for hear and treat; and supported timely responses to patients with the greatest clinical need.

Roedd disgwyl i’r Pwyllgor Gwasanaethau Ambiwlans Brys gael gweld yr adroddiad gwerthuso terfynol ym mis Ionawr 2017 cyn ei gyflwyno i Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd, Llesiant a Chwaraeon, y mae disgwyl iddo wneud datganiad ynghylch y gwerthusiad i’r Cyfarfod Llawn ar 28 Chwefror 2017.

Llun gan Diluvienne o Flickr. Dan drwydded Creative Commons.

Fframwaith Datblygu Cenedlaethol Cymru: beth ydyw a phryd y bydd ar gael?

24 Chwefror 2017

Erthygl gan Elfyn Henderson, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Llun o Bont Britannia ar draws culfor y Fenai

Mae’r dull o ran cynllunio defnydd tir strategol yng Nghymru yn newid. Mae Deddf Cynllunio (Cymru) 2015 yn cyflwyno dwy lefel newydd o gynllun datblygu, a fydd yn eistedd uwchben y Cynlluniau Datblygu Lleol presennol:

  • Fframwaith Datblygu Cenedlaethol sy’n cwmpasu Cymru gyfan. Bydd y Fframwaith Datblygu Cenedlaethol yn nodi polisïau Llywodraeth Cymru ar ddatblygu a defnyddio tir mewn cyd-destun gofodol, ac yn disodli Cynllun Gofodol Cymru; a
  • Chynlluniau Datblygu Strategol – mae’r rhain yn gynlluniau rhanbarthol a fydd yn eistedd rhwng y Fframwaith Datblygu Cenedlaethol a Chynlluniau Datblygu Lleol mewn rhai rhannau o Gymru, a byddant yn ymdrin â materion sy’n torri ar draws nifer o ardaloedd awdurdod cynllunio lleol (ond nad ydynt o arwyddocâd cenedlaethol).

Mae’r erthygl hon yn canolbwyntio ar y Fframwaith Datblygu Cenedlaethol; gellir darllen mwy am Gynlluniau Datblygu Strategol a Chynlluniau Datblygu Lleol yn ein papur briffio ar bolisi cynllunio lleol (PDF 1MB) ac ym Mhrosbectws Cynlluniau Datblygu Llywodraeth Cymru.

Y Fframwaith Datblygu Cenedlaethol

Bydd y Fframwaith Datblygu Cenedlaethol yn nodi fframwaith defnydd tir 20 mlynedd ac yn cael ei adolygu o leiaf bob pum mlynedd. Yn wahanol i Gynllun Gofodol Cymru, bydd y Fframwaith yn cael statws cynllun datblygu, sy’n golygu bod yn rhaid i bob Cynllun Datblygu Strategol a Chynllun Datblygu Lleol gydymffurfio ag ef. Mae Llywodraeth Cymru yn crynhoi diben y Fframwaith Datblygu Cenedlaethol fel a ganlyn;

  • yn nodi lle y mae angen twf a seilwaith o bwysigrwydd cenedlaethol a sut y gall y system gynllunio gyflawni hyn;
  • yn creu cyfeiriad ar gyfer Cynlluniau Datblygu Strategol a Chynlluniau Datblygu Lleol;
  • yn cefnogi penderfyniadau ceisiadau o dan drefn Datblygiadau o Arwyddocâd Bwysigrwydd Cenedlaethol; gellir darllen mwy am Ddatblygiadau o Arwyddocâd Cenedlaethol yn ein papur briffio ar Ddatblygiadau o Arwyddocâd Cenedlaethol (PDF 614KB);
  • yn ategu Polisi Cynllunio Cymru, sy’n disgrifio polisïau cynllunio cenedlaethol Llywodraeth Cymru a bydd yn parhau i osod y cyd-destun ar gyfer cynllunio defnydd tir; ac
  • yn cyd-fynd â strategaethau economaidd, trafnidiaeth, amgylcheddol, tai, ynni a diwylliannol cenedlaethol ac yn sicrhau y gall y rhain gael eu cyflawni drwy’r system gynllunio.

Mae Deddf Cynllunio (Cymru) 2015 yn ei gwneud yn ofynnol i’r Fframwaith Datblygu Cenedlaethol drafft gael ei ystyried gan y Cynulliad Cenedlaethol cyn cyhoeddi’r Fframwaith terfynol.

Bydd gan y Cynulliad 60 diwrnod (heb gynnwys y toriad) i ystyried y Fframwaith drafft. Rhaid i Lywodraeth Cymru ystyried unrhyw benderfyniad neu argymhellion a wneir gan y Cynulliad, neu unrhyw un o’i bwyllgorau, wrth benderfynu a ddylai’r Fframwaith drafft gael ei ddiwygio.

Rhaid i Lywodraeth Cymru gyhoeddi datganiad ochr yn ochr â’r Fframwaith terfynol yn amlinellu sut y mae wedi ystyried penderfyniadau neu argymhellion y Cynulliad.

Mae’r amserlen bresennol (isod) yn dangos y Fframwaith Datblygu Cenedlaethol drafft yn cael ei ystyried gan y Cynulliad ym mis Hydref – Rhagfyr 2019. Disgwylir i’r Fframwaith terfynol gael ei gyhoeddi ym mis Mawrth 2020.

Galw am dystiolaeth a phrosiectau

Ar hyn o bryd mae Llywodraeth Cymru yn galw am dystiolaeth a phrosiectau (7 Rhagfyr 2016 i 7 Mawrth 2017) er mwyn helpu i lywio datblygiad y Fframwaith Datblygu Cenedlaethol.

Mae’r ymgynghoriad yn gofyn am brosiectau a thystiolaeth ar lefel genedlaethol a fydd yn helpu Cymru i gyrraedd ei hamcanion cenedlaethol amrywiol. Mae’n rhoi’r canlynol fel enghreifftiau a allai fod yn berthnasol i’r Fframwaith Datblygu Cenedlaethol:

  • astudiaethau Cymreig sy’n edrych ar y potensial i greu ynni adnewyddadwy, materion cysylltedd rhwng gwahanol rannau o Gymru neu faterion amgylcheddol sy’n berthnasol i sawl rhanbarth; a
  • materion sy’n ymwneud ag ardal lai ond sy’n bwysig i’r genedl, megis gorsafoedd pŵer neu gynefinoedd sy’n bwysig i’r genedl.

Caiff tystiolaeth a phrosiectau a gyflwynir eu hystyried yng nghyd-destun y system cynllunio datblygiad ac yn erbyn y saith nod llesiant, fel y nodir yn Neddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015.

Mae’r ddogfen ymgynghori yn dweud y bydd Llywodraeth Cymru yn cyhoeddi manylion am y dystiolaeth a’r prosiectau a gyflwynir, a hefyd yn cyhoeddi crynodeb o’i hasesiad ohonynt. Fodd bynnag, ni cheir amserlen ar gyfer pryd y bwriedir i hyn gael ei wneud.

Datganiad o Gyfranogiad y Cyhoedd

Mae Deddf Cynllunio (Cymru) 2015 yn ei gwneud yn ofynnol i Lywodraeth Cymru gyhoeddi Datganiad o Gyfranogiad y Cyhoedd yn nodi sut y bydd yn ymgynghori â’r cyhoedd wrth ddatblygu’r Fframwaith Datblygu Cenedlaethol. Cyhoeddwyd y ddogfen hon ym mis Tachwedd 2016 yn dilyn ymgynghoriad yn nechrau 2016.

Mae’r Datganiad o Gyfranogiad y Cyhoedd yn dangos y bydd dau gyfnod 12 wythnos arall o ymgynghori cyhoeddus, cyn i’r Fframwaith Datblygu Cenedlaethol drafft gael ei ystyried gan y Cynulliad.

Mae’r amserlen lawn ar gyfer y Fframwaith fel a ganlyn:

ndf-table_welsh

Y Cynulliad i drafod egwyddorion cyffredinol Bil Iechyd y Cyhoedd (Cymru)

23 Chwefror 2017

Erthygl gan Philippa Watkins, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Cafodd Bil Iechyd y Cyhoedd (Cymru) ei osod gerbron Cynulliad Cenedlaethol Cymru ar 7 Tachwedd 2016, a’i gyflwyno yn y cyfarfod llawn gan Weinidog Iechyd y Cyhoedd a Gwasanaethau Cymdeithasol ar 8 Tachwedd 2016. Bydd y Cynulliad yn trafod egwyddorion cyffredinol y Bil ar 28 Chwefror 2017.

Cyflwynodd y Pwyllgor Iechyd, Gofal Cymdeithasol a Chwaraeon adroddiad yn nhrafodion Cyfnod 1 ar egwyddorion sylfaenol Bil Iechyd y Cyhoedd (Cymru) ar 10 Chwefror 2017.

Mae’r Bil yn gosod cyfres o gynigion mewn meysydd penodol o bolisi iechyd y cyhoedd: tybaco a chynhyrchion nicotin; ‘triniaethau arbennig’ (aciwbigo, rhoi twll mewn rhan o’r corff, electrolysis a thatŵio); rhoi twll mewn rhan bersonol o’r corff; asesu’r effaith ar iechyd; gwasanaethau fferyllol; a darparu toiledau.

Ceir rhagor o wybodaeth am gefndir y Bil, trosolwg o’i rannau, crynodeb o’i oblygiadau ariannol, a geirfa Gymraeg yn y Crynodeb o’r Bil (PDF, 1,175KB) a luniwyd gan y Gwasanaeth Ymchwil.

Mae Bil Iechyd y Cyhoedd (Cymru) wedi cael ei groesawu ar y cyfan, ond mae nifer o randdeiliaid wedi ei ddisgrifio fel cyfle wedi’i golli i gyflwyno mesurau a fyddai’n mynd i’r afael â rhai o’r materion mwyaf sylweddol o ran iechyd y cyhoedd, gan gynnwys gordewdra a segurdod corfforol, ynghyd ag unigrwydd ac unigedd. Mae Llywodraeth Cymru wedi pwysleisio y bydd Bil Iechyd y Cyhoedd yn canolbwyntio ar feysydd penodol lle mae deddfwriaeth yn briodol, ynghyd ag ystod o gamau gweithredu eraill i wella iechyd (gan gynnwys camau deddfwriaethol eraill, yn ogystal â gwasanaethau, rhaglenni ac ymgyrchoedd ym maes iechyd y cyhoedd).

Mae adroddiad y Pwyllgor Iechyd, Gofal Cymdeithasol a Chwaraeon yn galw ar Lywodraeth Cymru i ddefnyddio’r holl ddulliau sydd ar gael, gan gynnwys unrhyw gyfleoedd a ddaw yn sgil deddfwriaeth a phwerau sydd eisoes yn bodoli, er mwyn mynd i’r afael â gordewdra a materion iechyd eraill sy’n flaenoriaeth ymysg y cyhoedd. Mae’r Pwyllgor yn croesawu’r cynigion penodol a gaiff eu cynnwys yn y Bil ar y cyfan. Mae adroddiad y Pwyllgor yn gosod nifer o argymhellion gyda’r nod o gryfhau’r ddeddfwriaeth. Er enghraifft, mae’r Pwyllgor am weld y ddarpariaeth ar gyfer rhoi twll mewn rhan bersonol o’r corff yn cael ei chryfhau i gynnwys gwarchod pobl ifanc hyd at 18 oed (mae’r Bil fel y’i cyflwynir yn gosod cyfyngiad oedran o 16 oed ar gyfer rhoi twll mewn rhan bersonol o’r corff).

Cyflwynodd Pwyllgor Cyllid y Cynulliad adroddiad ar oblygiadau ariannol y Bil ar 10 Chwefror 2017. Trafododd y Pwyllgor Materion Cyfansoddiadol a Deddfwriaethol briodoldeb y darpariaethau yn y Bil ar gyfer creu is-ddeddfwriaeth. Cyhoeddwyd yr adroddiad hwnnw ar 10 Chwefror 2017 hefyd.

Yn amodol ar y Cynulliad yn cytuno ar egwyddorion cyffredinol Bil Iechyd y Cyhoedd (Cymru), bydd y Bil yn symud ymlaen at drafodion Cyfnod Dau (sef trafodaeth fanwl ar y Bil ac unrhyw welliannau a gynigir gan Bwyllgor). Disgwylir y bydd trafodion Cyfnod Dau wedi dod i ben erbyn 7 Ebrill 2017.

Bil Iechyd y Cyhoedd (Cymru) (PDF, 1,175KB)

blog-cy

A yw diwygiadau addysg Llywodraeth Cymru ar y trywydd iawn?

22 Chwefror 2017

Erthygl gan Michael Dauncey, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Llun yw hwn o fformiwla fathamategol mewn sialc ar fwrdd du.

Llun: o Pixabay. Dan drwydded Creative Commons.

Bydd Kirsty Williams, Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg, yn gwneud datganiad yn y Cyfarfod Llawn ddydd Mawrth (28 Chwefror, 2017) ar argymhellion y Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd (OECD) ar gyfer Llywodraeth Cymru ynghylch ei diwygiadau addysg.

Ym mis Hydref 2016, comisiynodd Ysgrifennydd y Cabinet y Sefydliad i ystyried y diwygiadau y mae Llywodraeth Cymru yn eu gwneud i wella safonau addysg, ac a ydynt ‘ar y trywydd iawn’.

Dylanwad y OECD ar bolisi addysg Llywodraeth Cymru

Mae’r OECD wedi cael dylanwad sylweddol ar bolisïau addysg Llywodraeth Cymru yn y blynyddoedd diwethaf, yn bennaf drwy ei Raglen Ryngwladol Asesu Myfyrwyr (PISA). Cychwynnodd Llywodraeth flaenorol Cymru lu o ddiwygiadau mewn ymateb uniongyrchol i  ganlyniadau PISA siomedig Cymru yng nghylchoedd 2009 a 2012. Wrth ymateb i Ganlyniadau PISA Cymru yn 2015, a gyhoeddwyd ar 6 Rhagfyr 2016, dywedodd Ysgrifennydd y Cabinet:

Byddwn yn defnyddio’r canlyniadau hyn a’r data cyfoethog y maen nhw’n eu rhoi inni, ynghyd â’r adroddiad OECD sydd ar ddod, i gefnogi a herio fy mlaenoriaethau a fy rhaglen.

Cynhaliodd y OECD adolygiad manwl o’r system addysg yng Nghymru yn 2014, a arweiniodd at gynllun gwella addysg newydd Llywodraeth Cymru ar gyfer y cyfnod hyd at 2020, sef Cymwys am Oes (a gyhoeddwyd ym mis Hydref 2014). I gael rhagor o wybodaeth am y cynllun hwn, gweler ein herthyglau blaenorol, Gwella safonau ysgolion (Mehefin 2016), Polisi addysg yn gogwyddo tuag at PISA? (Rhagfyr 2015) a PISA: Beth ydyw a pham y mae’n bwysig? (Tachwedd 2016).

Adolygiad y OECD ym mis Hydref 2016 a bwriad Llywodraeth Cymru i adnewyddu cynllun Cymwys am Oes

Roedd cyfranogiad mwyaf diweddar y OECD yn dilyn ymweliad Kirsty Williams â swyddfa’r Sefydliad ym mis Medi 2016, dim ond rhai misoedd ers iddi ddechrau yn ei rôl fel Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg, pan ddywedodd:

Rwy o blaid dilyn tystiolaeth ryngwladol. Dyna pam rwy wedi gofyn i’r OECD edrych ar ein diwygiadau a rhoi gwybod inni a ydyn ni ar y trywydd iawn ac a yw’r cynnydd sy’n cael ei wneud yn briodol.

Dyw hi ddim yn ddigon da i gyfyngu ar ein huchelgeisiau drwy edrych ar yr hyn sy’n digwydd ar draws y ffin yn unig. Rhaid inni anelu at fod ymhlith y gorau yn y byd. Felly, pan gwrddais i â’r OECD, gofynnais iddynt roi gwybod imi a yw’r strategaethau iawn gyda ni ar waith erbyn hyn ers eu Hadolygiad yn 2014.

Dywedodd Ysgrifennydd y Cabinet wrth y Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg yn ystod gwaith craffu ar y gyllideb ym mis Tachwedd 2016 (PDF 543KB) y byddai canfyddiadau’r OECD yn dylanwadu ar ei phenderfyniadau terfynol ynglŷn â sut i ddefnyddio’r £20 miliwn a ddyrannwyd yn 2017-18 ar gyfer codi safonau ysgolion (sy’n rhan o gyfanswm o £100 miliwn a addawyd dros gyfnod pum mlynedd y Cynulliad hwn).

I’m not waiting for them to tell me how to spend the money. This is the approach I’m intending. But I do want to reflect, before I make absolute, final allocations [on] their report. It would seem churlish to me to have them over to test this and then have no reflection on what they might say. So, those are the areas and the figures that we’re looking at the moment—a taster of where we’re going—but I will use the feedback from the OECD report to refine what we’re doing. As I said, we’ve put this forward to them as part of our plans, but I do want a little bit of flexibility to be able to reflect on what they tell us.

Mewn llythyr at y Pwyllgor (PDF 784KB) ynglŷn â datblygiad y cwricwlwm newydd, dywedodd Ysgrifennydd y Cabinet fod canfyddiadau cynnar y OECD, yn dilyn ei ymweliad â Chymru ym mis Tachwedd, yn nodi bod llawer o bethau yn awr ar waith sy’n rhoi Cymru ar drywydd mwy addawol. Ychwanegodd:

Mae’r Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygu Economaidd wedi cadarnhau imi yn ddiweddar ein bod ar y trywydd iawn a bod angen inni lynu wrth y llwybr hwn.  Yn unol â hyn, byddaf yn adnewyddu ein cynllun cyflawni strategol, Cymwys am Oes, gyda’r nod o gyhoeddi dogfen ddiwygiedig yn y gwanwyn. Mae’n bwysig ein bod yn gwneud hyn er mwyn sicrhau bod popeth a wnawn yn y maes addysg yn cyd-fynd â’n hagenda ddiwygio, ac yn gefn i honno.

Blaenoriaethau Llywodraeth Cymru o ran Addysg

Mae i gynllun gwella addysg presennol Llywodraeth Cymru, sef Cymwys am Oes, bedwar amcan strategol:

  • Gweithlu proffesiynol rhagorol gydag addysgeg gryf wedi’i seilio ar ddealltwriaeth o’r hyn sy’n gweithio.
  • Cwricwlwm sy’n ddeniadol ac yn atyniadol i blant a phobl ifanc ac sy’n datblygu eu gallu i gymhwyso gwybodaeth a sgiliau yn annibynnol.
  • Pobl ifanc yn ennill cymwysterau sy’n cael eu parchu’n genedlaethol ac yn rhyngwladol ac sy’n gweithredu fel pasbort credadwy i’w haddysg a’u cyflogaeth yn y dyfodol.
  • Arweinwyr addysg ar bob lefel yn cydweithio mewn system hunan-wella, gan helpu a herio ei gilydd er mwyn codi safonau ym mhob ysgol.

Gellir gweld beth yw blaenoriaethau Kirsty Williams fel Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg mewn llythyrau a gyfnewidiodd â’r Prif Weinidog, Carwyn Jones, ym mis Mehefin 2016. Nodir yn y llythyrau hyn fanylion y cytundeb a fu’n sail i benodiad Kirsty Williams i’r Cabinet, a’r cyfrifoldeb ar y cyd y mae’n ei dderbyn am benderfyniadau’r Cabinet. Y deg blaenoriaeth addysg yw:

  • Bod argymhellion Adolygiad Diamond yn cael eu hystyried, gyda’r nod o weithredu’n gynnar lle bo’n briodol, ond ni fydd unrhyw effaith negyddol ar y gyllideb addysg uwch os bydd unrhyw newidiadau;
  • Lleihau maint dosbarthiadau babanod;
  • Sicrhau bod pob plentyn yn cael y dechrau gorau mewn bywyd drwy ehangu’r Grant Amddifadedd Disgyblion;
  • Cymell, cydnabod a hyrwyddo rhagoriaeth addysgu fel y gallwn ni godi safonau ledled y sector;
  • Blaenoriaethu mynediad ysgolion at fand eang cyflym iawn fel rhan o’r rhaglen genedlaethol;
  • Hyrwyddo a gwella llwybrau academaidd a galwedigaethol i a thrwy addysg bellach ac uwch;
  • Adolygu effaith y polisi cyfredol ar leoedd gwag mewn ysgolion, gyda phwyslais ar ysgolion gwledig, a rhoi mwy o ystyriaeth i dueddiadau twf y dyfodol;
  • Ymgynghori ymhellach ar argymhellion penodol Adolygiad Hazelkorn o oruchwylio a rheoleiddio addysg a hyfforddiant ôl-orfodol;
  • Edrych ar y posibilrwydd o ehangu cylch gwaith y Coleg Cymraeg Cenedlaethol i gynnwys addysg bellach;
  • Blaenoriaethu cymorth ar gyfer gwell cysylltiadau rhwng addysg a diwydiant.

Pan ofynnwyd, yn ystod y gwaith craffu ar y gyllideb, a oedd unrhyw flaenoriaethu pellach o fewn y deg blaenoriaeth hyn, atebodd Ysgrifennydd y Cabinet (PDF 565KB):

O ran blaenoriaethu, mae cyflawni mewn perthynas â’r holl ymrwymiadau yn parhau i fod yr un mor bwysig. Fodd bynnag, rwy’n disgwyl y bydd ein polisïau i gyd yn helpu i godi safonau a chau rhagor ar y bwlch cyrhaeddiad rhwng disgyblion o’n cymunedau mwyaf difreintiedig a’r rheini o ardaloedd mwy llewyrchus.

Beth i’w ddisgwyl gan ddatganiad Ysgrifennydd y Cabinet

Bydd Aelodau’r Cynulliad a rhanddeiliaid, fel ei gilydd, yn awyddus i glywed dyfarniad y OECD ar ddiwygiadau addysg Llywodraeth Cymru a chamau nesaf Ysgrifennydd y Cabinet. Mae adroddiad ac argymhellion y Sefydliad yn debygol o ddylanwadu ar y fersiwn nesaf o Cymwys am Oes ac ar flaenoriaethau gwella addysg a ddiweddarwyd Llywodraeth Cymru, yn ogystal ag ar benderfyniadau ar sut i wario’r buddsoddiad ychwanegol i godi safonau ysgolion. Mae’r arwyddion, a roddwyd gan Kirsty Williams ers ymweliad y OECD, yn awgrymu rhagor o’r un peth, yn hytrach na newid sylweddol o ran cyfeiriad:

Pan wahoddais yr OECD y mis diwethaf i edrych ar sut yr oeddem yn gwneud yng Nghymru, roedd eu cyngor imi’n ddiamwys: daliwch ati; byddwch yn ddewr; rydych yn gwneud y pethau iawn.

Dywedodd Meilyr Rowlands, Prif Arolygydd Estyn, wrth y Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg (PDF 751KB) yn ddiweddar:

I think I don’t expect to see great u-turns or changes. I think it’s a question of building on the current direction. The general sense of direction, I think, is the right one. I think what we need to do now is to implement those initiatives successfully. So, I’d be expecting to see some detail about how some of these things, such as the curriculum reform, are going to be implemented successfully.

Bydd datganiad Ysgrifennydd y Cabinet a chwestiynau dilynol Aelodau’r Cynulliad yn cael eu darlledu ar Senedd TV, a bydd trawsgrifiad ar gael yng Nghofnod y Trafodion y Cynulliad.

A yw Deddf Trais yn erbyn Menywod (Cymru) 2015 yn gweithio?

10 Chwefror 2017

Erthygl gan Hannah Johnson, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

A yw'r Ddeddf Trais yn erbyn Menywod (Cymru) yn gweithio?

Ar 15 Chwefror, bydd y Cynulliad yn cynnal dadl ar adroddiad y Pwyllgor Cydraddoldeb, Llywodraeth Leol a Chymunedau ar ei waith craffu ar ôl deddfu ar Ddeddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) 2015.

Nod y Ddeddf yw:

  • gwella ymateb y sector cyhoeddus i drais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol.
  • rhoi i awdurdodau cyhoeddus (fel cynghorau a byrddau iechyd) ffocws strategol ar y mater, a
  • sicrhau bod gwasanaethau ataliol, amddiffynnol a chefnogol yn cael eu darparu mewn ffordd gyson.

Amlygir prif ddarpariaethau’r ddeddfwriaeth isod, ochr yn ochr â chanfyddiadau’r Pwyllgor ac ymateb Llywodraeth Cymru.

Pa mor gyflym yw’r broses o roi’r Ddeddf ar waith

Roedd y Pwyllgor yn pryderu bod y broses o roi’r Ddeddf ar waith yn araf, mewn rhai meysydd. Mae mwy na 18 mis ers i’r Ddeddf gael ei phasio, ac mae rhai rhannau allweddol o’r Ddeddf heb gael eu cyflawni eto.

Roedd y Pwyllgor yn arbennig o bryderus bod gwasanaethau’n cael eu comisiynu heb ganllawiau statudol gan Lywodraeth Cymru, ac y gallai hyn arwain at anghysondebau a fyddai’n groes i amcanion craidd y Ddeddf. Tynnodd sylw hefyd at bryderon nad oedd adnoddau digonol a chynaliadwy ar gael i gyd-fynd â’r cynnydd yn y galw am wasanaethau o ganlyniad i’r Ddeddf.

Dyma rai o argymhellion y Pwyllgor:

  • Dylai Llywodraeth Cymru nodi dyddiadau cyflawni arfaethedig ar gyfer y cynllun cyflawni, canllawiau a rheoliadau, gan roi blaenoriaeth i ganllawiau comisiynu; a
  • Dylai Llywodraeth Cymru gael trafodaethau brys gyda Llywodraeth y DU am y trefniadau ariannu yn y dyfodol ar gyfer cynghorwyr trais domestig annibynnol.

Dywedodd Llywodraeth Cymru yn ei hymateb:

  • “Ystyrir Canllawiau Cydweithredu Amlasiantaeth yng ngoleuni[‘r] Papur Gwyn Llywodraeth Leol”;
  • “Caiff y cynllun ar gyfer cyflwyno Gofyn a Gweithredu ei ddatblygu o fis Gorffennaf 2017″;
  • y bwriad yw “ymgynghori ar ganllawiau comisiynu statudol, fel y bo’n briodol, erbyn Gorffennaf 2017”;
  • “Caiff canllawiau eu cyhoeddi mewn perthynas â strategaethau lleol ym mis Gorffennaf 2017″; ac
  • “ni fydd y dangosyddion cenedlaethol yn cael eu cyhoeddi cyn mis Hydref 2017”.

Mae hefyd yn nodi bod trafodaethau wedi eu cynnal gyda llywodraeth y DU, ac y bydd yn “cyflwyno dull cyllido rhanbarthol ledled y wlad ar gyfer y Grant Gwasanaethau Cam-drin Domestig o 1 Ebrill, 2018. [..] Bydd 2017-2018 yn flwyddyn bontio a [bydd yn] symud at fodel cyllido a chomisiynu rhanbarthol [yn y dyfodol].”

Strategaethau cenedlaethol a lleol

Mae Adrannau 3-4 y Ddeddf yn ei gwneud yn ofynnol i Lywodraeth Cymru baratoi a chyhoeddi Strategaeth Genedlaethol i gyfrannu at gyflawni diben y Ddeddf, a hynny heb fod yn hwyrach na 6 mis ar ôl yr etholiad yng Nghymru (h.y. erbyn 6 Tachwedd 2016). Mae adrannau 5-8 o’r Ddeddf yn ei gwneud yn ofynnol i awdurdodau lleol a byrddau iechyd lleol baratoi a chyhoeddi strategaethau lleol erbyn mis Mai 2018.

Roedd y Pwyllgor yn “siomedig” bod y Ddeddf wedi cael ei phasio fwy na 18 mis cyn yr oedd yn ofynnol i Lywodraeth Cymru gyhoeddi Strategaeth Genedlaethol, ond nad oedd wedi dechrau ymgynghori ar strategaeth ddrafft tan fis Awst, gan adael mis yn unig cyn y dyddiad cau i wneud diwygiadau a gwelliannau. Dywedodd nifer o dystion wrth y Pwyllgor nad oeddynt yn fodlon ar y drafft, ac yn arbennig nad oedd ystyriaeth wedi ei rhoi i farn pobl a oedd wedi cael eu cam-drin.

O ganlyniad, penderfynodd Ysgrifennydd y Cabinet gyhoeddi strategaeth lefel uchel ym mis Tachwedd 2016,  a ‘chynllun cyflawni’ yn ddiweddarach a fyddai’n rhoi manylion ynglŷn â sut y bydd y strategaeth yn cael ei chyflawni. Roedd y Pwyllgor yn pryderu na fyddai modd gorfodi’r cynllun cyflawni o dan y gyfraith (yn wahanol i’r Strategaeth Genedlaethol), ac na ddarparwyd amserlenni ar gyfer ei gyhoeddi.

Yn ogystal, clywodd y Pwyllgor fod strategaethau lleol yn dechrau cael eu datblygu cyn cyhoeddi’r cynllun cyflawni, a allai arwain at anghysondebau o ran dulliau gweithredu strategol.

Roedd y Pwyllgor yn argymell y dylai Llywodraeth Cymru:

  • egluro statws cyfreithiol y cynllun cyflawni arfaethedig, a’i gyhoeddi fel canllawiau statudol yn ddelfrydol, er mwyn sicrhau y gellir ei orfodi;
  • amlinellu pryd y bydd y cynllun cyflawni yn cael ei gyhoeddi, a sut y bwriedir ymgynghori yn ei gylch, a
  • sicrhau bod y deg argymhelliad ynglŷn â goroeswyr sydd yn yr adroddiad Are you listening, am I being heard? yn cael eu hystyried yn llawn wrth ddatblygu’r fframwaith cenedlaethol ar gyfer ymgysylltu â goroeswyr.

Nodir yn ymateb Llywodraeth Cymru y caiff “statws cyfreithiol y Fframwaith Cyflawni ei ystyried gan y Grŵp Gorchwyl a Gorffen, a sefydlwyd gan y Grŵp Cynghori i ddatblygu’r cynllun, gyda mewnbwn gan y Grŵp Swyddogion Traws-lywodraethol. Bydd y Grŵp Cynghori’n craffu ar y fframwaith cyn ei gyhoeddi” ac “Y Grŵp Gorchwyl a Gorffen fydd yn penderfynu ar yr amserlen ar gyfer cyhoeddi’r Fframwaith”.

Addysg

Mae adran 9 o’r Ddeddf yn rhoi dyletswydd ar awdurdodau lleol i gyflwyno adroddiad ar sut y maent yn mynd i’r afael â thrais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol yn eu sefydliadau addysgol. Mae adran 10 yn rhoi i Weinidogion Cymru a Chyngor Cyllido Addysg Uwch Cymru (CCAUC) y pŵer i gyhoeddi canllawiau i sefydliadau addysg bellach ac uwch.

Roedd addysg yn fater dadleuol yn ystod hynt y Ddeddf. Cynigiwyd, yn y Papur Gwyn cyntaf ar y ddeddfwriaeth yn 2012, y byddai’r Bil yn sicrhau ei bod yn orfodol i bob ysgol ddarparu addysg ar berthynas iach ag eraill.

Ni chafodd y cynnig hwn ei gynnwys yn y Bil drafft. Yn ôl y Gweinidog a oedd yn gyfrifol am y Bil, roedd addysg ar berthnasoedd iach yn cael ei hystyried fel rhan o’r adolygiad o’r cwricwlwm dan arweiniad yr Athro Graham Donaldson, yn lle hynny. Byddai hwn yn cynnwys adolygiad o’r cwricwlwm sylfaenol gan gynnwys Addysg Bersonol a Chymdeithasol (ABCh).

Cyflwynwyd y ddyletswydd yn adran 9 fel gwelliant y Llywodraeth yn ystod hynt y Ddeddf.

Dywedodd Ysgrifennydd y Cabinet dros Gymunedau a Phlant ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg wrth y Pwyllgor y byddai’r rheoliadau o dan adran 9 yn cael eu datblygu’n gynnar yn 2017. Nid yw’n eglur pryd y bydd yn ofynnol i awdurdodau lleol ddechrau cyflwyno adroddiadau.

Roedd y Pwyllgor yn argymell y dylai Llywodraeth Cymru:

  • ymrwymo i gynnwys addysg am berthnasoedd iach yn y cwricwlwm newydd o dan y Maes Dysgu a Phrofiad ‘Iechyd a Lles’;
  • prysuro i baratoi rheoliadau sy’n ymwneud â chyhoeddi gwybodaeth gan awdurdodau lleol ynglŷn â sut y maent yn arfer eu swyddogaethau i hyrwyddo diben y Ddeddf. Dylai hefyd ymrwymo i’w gwneud yn ofynnol i awdurdodau lleol ddechrau cyflwyno adroddiadau erbyn dechrau blwyddyn academaidd 2017/18;
  • amlinellu sut y bydd addysg ar berthnasoedd iach a chydsynio yn cael sylw gan sefydliadau addysg bellach ac uwch.

Ymatebodd Llywodraeth Cymru i’r argymhellion hyn drwy ddweud ei bod yn bosibl “y bydd cyfleoedd i gael gwybodaeth a data ar yr hyn y mae lleoliadau addysg o fewn awdurdodau lleol yn ei gyflawni ar hyn o bryd o ran darpariaeth addysg sy’n deillio o’r Ddeddf, gan sefydliadau allanol sydd wrthi’n gwella’r broses o gyflwyno Addysg Perthnasoedd Iach mewn ysgolion”. Mae’n mynd ymlaen i nodi:

Bydd y gwaith o ddatblygu’r Maes Dysgu a Phrofiad Iechyd a Lles yn cynnwys ystyried dulliau o gyflwyno Addysg Perthnasoedd Iach ac felly mae posibilrwydd y gellir ystyried hyn yn rhan o’r gwaith cyffredinol sy’n cael ei gyflawni.

Nododd Llywodraeth Cymru, o ran yr argymhelliad ynglŷn â chyrff addysg bellach ac uwch, “caiff hyn ei ystyried gyda chydweithwyr Addysg Uwch gan gyfeirio at brosiectau sydd eisoes ar waith o fewn Addysg Bellach ac Uwch.”

Cynghorydd Cenedlaethol

Mae adran 20 o’r Ddeddf yn ei gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru benodi Cynghorydd Cenedlaethol i roi cyngor, monitro gweithrediad y Ddeddf a chynnal gwaith ymchwil.

Canfu’r Pwyllgor mai swydd ran-amser yw un y Cynghorydd Cenedlaethol, sy’n golygu bod ei dylanwad a’r baich gwaith y gall ymdopi ag ef yn gyfyngedig. Nododd hefyd nad oedd cynllun gwaith y Cynghorydd wedi’i baratoi mewn modd a oedd yn cyd-fynd â’r Strategaeth Genedlaethol, gan arwain unwaith eto at y posibilrwydd o anghysondebau.

Roedd y Pwyllgor yn argymell y dylai Llywodraeth Cymru:

  • Adolygu capasiti swydd y Cynghorydd Cenedlaethol, gan ystyried dyrannu adnoddau ychwanegol iddi i gefnogi’r gwaith o ddatblygu strategaethau lleol a chynnal gwaith ymchwil;
  • Egluro pa gosbau sydd ar gael i Weinidogion Cymru os nad yw awdurdod cyhoeddus yn cyflawni gofynion y Ddeddf, a
  • Chyfeirio at y Cynghorydd Cenedlaethol, ei chyfrifoldebau a’i chynllun gwaith yn y cynllun cyflawni sydd i ddod ac unrhyw strategaethau yn y dyfodol.

Mae Llywodraeth Cymru wedi trafod ac ystyried yr argymhellion hyn â’r Cynghorydd Cenedlaethol ac “wedi cytuno i’w adolygu’n barhaus”. O ran pwerau, mae’r ymateb yn nodi bod gan Weinidogion Cymru y grym i “gyfarwyddo” awdurdod i gymryd camau priodol, ond nid yw’n manylu pa bwerau i gosbi sydd ar gael.