Pa mor barod yw’r GIG yng Nghymru i ymdopi â’r gaeaf hwn?

26 Tachwedd 2013

Erthygl gan Rebekah James, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

Roedd y GIG yng Nghymru o dan bwysau o sawl cyfeiriad yn ystod gaeaf hir ac oer 2012-13, gan gynnwys methu â chyrraedd y targedau a bennwyd o ran amser ymateb y gwasanaeth ambiwlans a chynnydd yn y niferoedd a ymwelodd ag adrannau damweiniau ac achosion brys. Mewn rhai ardaloedd, canslwyd triniaethau o ganlyniad i ddiffyg gwelyau. Mewn ymateb i hynny, bu Llywodraeth Cymru a’r GIG yn gwneud cynlluniau ar gyfer y gaeaf sydd o’n blaenau. Daeth y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol a’r Dirprwy Weinidog Gwasanaethau Cymdeithasol gerbron y Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol ar 9 Hydref 2013 i drafod y paratoadau ar gyfer y gaeaf hwn ac i ymateb i bryderon yr Aelodau ynghylch a gaiff y cynnydd anochel yn y galw am wasanaethau yn ystod y cyfnod hwn ei reoli’n ddiogel.

Llun o Flickr gan Chris Sampson. Dan drwydded Creative Commons.

Llun o Flickr gan Chris Sampson. Dan drwydded Creative Commons.

Cyflwynodd y Gweinidog dystiolaeth ysgrifenedig i’r Pwyllgor sy’n amlygu esiamplau o’r cynlluniau sy’n cael eu gweithredu i leddfu’r pwysau ar wasanaethau gofal heb eu trefnu ac i ymdrin â thymor y gaeaf hwn.  Mae gwaith cynllunio ar lefel cenedlaethol ac ar lefel y byrddau iechyd lleol ar y gweill, sy’n cynnwys gwaith gan bob bwrdd iechyd a Gwasanaeth Ambiwlans Cymru ar ddatblygu cynlluniau ar gyfer gofal heb ei drefnu; cynhaliwyd fforwm cenedlaethol i gynllunio ar gyfer y gaeaf a sefydlwyd grŵp cynllunio tymhorol.

Yn ystod cyfarfod y Pwyllgor, gofynnodd aelodau’r Pwyllgor gwestiynau i’r Gweinidog ynghylch ystod o faterion yn ymwneud â gwasanaethau gofal heb eu trefnu a allai effeithio ar ba mor barod yr ydym ar gyfer y gaeaf.  Roedd y materion a godwyd gan yr Aelodau’n cynnwys y niferoedd sy’n ymweld ag adrannau damweiniau ac achosion brys; y gwelyau sydd ar gael; oedi o ran trosglwyddo gofal; heriau o ran y gweithlu; y gwasanaeth ambiwlans; meddygon teulu a gwasanaethau y tu allan i oriau; a’r ymgyrch i frechu yn erbyn y ffliw.  Amlinellodd y Gweinidog y cynlluniau sy’n cael eu gweithredu a’r camau sy’n cael eu cymryd i ymateb i’r materion hyn.

Cyhoeddwyd £150 miliwn yn ychwanegol ar gyfer GIG Cymru yn 2013-14 ym mis Hydref 2013, y gallai’r byrddau iechyd lleol ei ddefnyddio er mwyn cynllunio mewn modd mwy effeithiol ar gyfer y gaeaf. Serch hynny, esboniodd y Gweinidog nad yw’r cyllid ychwanegol wedi ei bennu’n benodol er mwyn gwella gwasanaethau gofal heb eu trefnu yn ystod cyfnod y gaeaf.  Cyhoeddodd y Gweinidog ddatganiad ym mis Hydref 2013 yn amlinellu’r manylion ynghylch sut y caiff y cyllid ychwanegol ei ddosbarthu.

Yn ei dystiolaeth ysgrifenedig at y Pwyllgor, bu i’r Gweinidog gydnabod y canlynol: “a combination of challenges mean there can still be an expectation of a difficult winter ahead”.  Mae’r Pwyllgor yn bwriadu cynnal sesiwn ddilynol ar ofal heb ei drefnu yng ngwanwyn 2014 i ystyried cynnydd y rhaglen ar gyfer gwasanaethau gofal heb eu trefnu yng Nghymru.